Çözümü göster
İlk soru uygulamayı, karşılaştırmayı, süreyi ve aynı hizmet koşulunu açıkça tanımlar. Kâğıt talebi toplam ayak izinin yalnız seçilmiş bir bileşenidir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Ekolojik ayak izi, bir kişinin, topluluğun ya da etkinliğin kullandığı doğal kaynakların ve oluşturduğu yükün doğa üzerindeki talebini anlatan bir kavramdır. Bu bölümde ayak izini küçültmeye yönelik uygulamaların bilimsel olarak nasıl araştırılacağı ve kanıtın nasıl değerlendirileceği ele alınır.
Ekolojik ayak izi; besin, su, enerji, malzeme ve atık gibi pek çok bileşenden oluşan toplam bir taleptir. Ayak izini azaltma yolları arasında tüketimi azaltmak, ürünleri daha uzun kullanmak, paylaşmak, yeniden kullanmak ve israfı önlemek sayılabilir.
Bir uygulamanın gerçekten ayak izini azaltıp azaltmadığını anlamak için niyet ya da slogan yetmez; ölçülebilir bir araştırma gerekir.
(Karbon ayak izi ve su ayak izi kavramları ile hesapları bu sınıfta işlenmez.)
İyi bir araştırma sorusu uygulamayı, ölçülecek sonucu, süreyi ve sağlanan hizmeti açıkça tanımlar. Örneğin: “Aynı metin ve okunabilirlik sağlanırken çift yüzlü baskı, bir haftalık kâğıt kullanımını tek yüzlü baskıya göre değiştirir mi?”
Önemli ilke eş hizmettir: bir uygulama daha az kaynak kullanıyor ama daha az hizmet veriyorsa (örneğin içeriği yarıya indirilmiş metin), azalma uygulamanın değil hizmetin azalmasının sonucu olabilir.
• Değiştirilen etken (uygulama), sabit tutulan koşullar (kişi sayısı, süre, hizmet) ve ölçülen sonuç ayrı belirlenir.
• Mümkünse uygulama uygulanan grup ile uygulanmayan karşılaştırma grubu aynı dönemde izlenir; böylece mevsim, hava gibi ortak etkenler ayrılabilir.
• Farklı büyüklükteki gruplar kişi başına ya da kişi-gün başına değerlerle karşılaştırılır.
• Ölçüm günleri ve kayıt kuralları sonuçlar görülmeden belirlenir; yalnız istenen sonucu veren günleri seçmek kanıtı bozar.
• Kişisel adres, harcama geçmişi gibi özel bilgiler araştırma için gerekli değildir; kodlanmış grup verisi yeterlidir.
• Bir bileşendeki azalma toplamın azaldığını göstermez; başka bir bileşen artmış olabilir. Örneğin P bileşeni 30'dan 20'ye inerken Q bileşeni 70'ten 90'a çıkarsa toplam 100'den 110'a artar.
• Pay (yüzde) ile mutlak miktar farklıdır: bir bileşenin toplamdaki payı düşerken toplam büyüdüğü için kendisi artmış olabilir.
• Rapordan bir bileşeni çıkarmak sayıyı düşürür ama gerçek azalma değildir; karşılaştırma aynı kapsamla yapılmalıdır.
• Sonuçlar ölçüm duyarlılığına yakın küçük farklarsa güçlü bir azalma iddiası kurulamaz.
• Küçük bir grupta elde edilen sonuç farklı ölçekte ayrıca sınanmalıdır.
Örnek 1. Bir okulda yeni bir paylaşım uygulamasının materyal kullanımını azalttığı iddia ediliyor; ancak aynı dönemde derslerin yarısı iptal edilmiş. Hangi yorum uygundur?
Toplam kullanımdaki azalma, verilen hizmetin azalmasından ayrılmadan uygulamanın başarısına bağlanamaz. Karşılaştırma eş hizmet (aynı ders sayısı ve içerik) koşulunda yapılmalıdır.
Örnek 2. Önce 10 kişi 5 günde toplam 100 puanlık kaynak kullanmış, sonra 20 kişi 5 günde 150 puan kullanmıştır. Kişi-gün başına kullanım nasıl değişmiştir?
Önce 100 / (10 × 5) = 2 puan, sonra 150 / (20 × 5) = 1,5 puan. Kişi-gün başına kullanım azalmış, ancak grup toplamı artmıştır. İki gösterge ayrı raporlanmalıdır.
Örnek 3. Uygulama grubunun kullanımı 100'den 80'e, aynı dönemde uygulama yapılmayan karşılaştırma grubunun kullanımı 90'dan 80'e düşmüştür. Uygulamanın ek etkisi ne kadardır?
Uygulama grubu 20, karşılaştırma grubu 10 birim azalmıştır. Ortak dönem etkisi karşılaştırma grubundaki değişimle temsil edilirse, uygulamanın ek etkisi 20 − 10 = 10 birimdir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.