MegaSoru

Ekolojik Ayak İzini Azaltma: Araştırma ve Kanıt 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Ekolojik Ayak İzini Azaltma: Araştırma ve Kanıt Konu Anlatımı

Ekolojik ayak izi, bir kişinin, topluluğun ya da etkinliğin kullandığı doğal kaynakların ve oluşturduğu yükün doğa üzerindeki talebini anlatan bir kavramdır. Bu bölümde ayak izini küçültmeye yönelik uygulamaların bilimsel olarak nasıl araştırılacağı ve kanıtın nasıl değerlendirileceği ele alınır.

Ekolojik ayak izi ve azaltma

Ekolojik ayak izi; besin, su, enerji, malzeme ve atık gibi pek çok bileşenden oluşan toplam bir taleptir. Ayak izini azaltma yolları arasında tüketimi azaltmak, ürünleri daha uzun kullanmak, paylaşmak, yeniden kullanmak ve israfı önlemek sayılabilir.
Bir uygulamanın gerçekten ayak izini azaltıp azaltmadığını anlamak için niyet ya da slogan yetmez; ölçülebilir bir araştırma gerekir.
(Karbon ayak izi ve su ayak izi kavramları ile hesapları bu sınıfta işlenmez.)

Karşılaştırılabilir araştırma sorusu

İyi bir araştırma sorusu uygulamayı, ölçülecek sonucu, süreyi ve sağlanan hizmeti açıkça tanımlar. Örneğin: “Aynı metin ve okunabilirlik sağlanırken çift yüzlü baskı, bir haftalık kâğıt kullanımını tek yüzlü baskıya göre değiştirir mi?”
Önemli ilke eş hizmettir: bir uygulama daha az kaynak kullanıyor ama daha az hizmet veriyorsa (örneğin içeriği yarıya indirilmiş metin), azalma uygulamanın değil hizmetin azalmasının sonucu olabilir.

Plan ve ölçüm

• Değiştirilen etken (uygulama), sabit tutulan koşullar (kişi sayısı, süre, hizmet) ve ölçülen sonuç ayrı belirlenir.
• Mümkünse uygulama uygulanan grup ile uygulanmayan karşılaştırma grubu aynı dönemde izlenir; böylece mevsim, hava gibi ortak etkenler ayrılabilir.
• Farklı büyüklükteki gruplar kişi başına ya da kişi-gün başına değerlerle karşılaştırılır.
• Ölçüm günleri ve kayıt kuralları sonuçlar görülmeden belirlenir; yalnız istenen sonucu veren günleri seçmek kanıtı bozar.
• Kişisel adres, harcama geçmişi gibi özel bilgiler araştırma için gerekli değildir; kodlanmış grup verisi yeterlidir.

Kanıtı yorumlamak

• Bir bileşendeki azalma toplamın azaldığını göstermez; başka bir bileşen artmış olabilir. Örneğin P bileşeni 30'dan 20'ye inerken Q bileşeni 70'ten 90'a çıkarsa toplam 100'den 110'a artar.
• Pay (yüzde) ile mutlak miktar farklıdır: bir bileşenin toplamdaki payı düşerken toplam büyüdüğü için kendisi artmış olabilir.
• Rapordan bir bileşeni çıkarmak sayıyı düşürür ama gerçek azalma değildir; karşılaştırma aynı kapsamla yapılmalıdır.
• Sonuçlar ölçüm duyarlılığına yakın küçük farklarsa güçlü bir azalma iddiası kurulamaz.
• Küçük bir grupta elde edilen sonuç farklı ölçekte ayrıca sınanmalıdır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir okulda yeni bir paylaşım uygulamasının materyal kullanımını azalttığı iddia ediliyor; ancak aynı dönemde derslerin yarısı iptal edilmiş. Hangi yorum uygundur?

Toplam kullanımdaki azalma, verilen hizmetin azalmasından ayrılmadan uygulamanın başarısına bağlanamaz. Karşılaştırma eş hizmet (aynı ders sayısı ve içerik) koşulunda yapılmalıdır.

Örnek 2. Önce 10 kişi 5 günde toplam 100 puanlık kaynak kullanmış, sonra 20 kişi 5 günde 150 puan kullanmıştır. Kişi-gün başına kullanım nasıl değişmiştir?

Önce 100 / (10 × 5) = 2 puan, sonra 150 / (20 × 5) = 1,5 puan. Kişi-gün başına kullanım azalmış, ancak grup toplamı artmıştır. İki gösterge ayrı raporlanmalıdır.

Örnek 3. Uygulama grubunun kullanımı 100'den 80'e, aynı dönemde uygulama yapılmayan karşılaştırma grubunun kullanımı 90'dan 80'e düşmüştür. Uygulamanın ek etkisi ne kadardır?

Uygulama grubu 20, karşılaştırma grubu 10 birim azalmıştır. Ortak dönem etkisi karşılaştırma grubundaki değişimle temsil edilirse, uygulamanın ek etkisi 20 − 10 = 10 birimdir.

Özetle

  • Ekolojik ayak izi, kaynak kullanımı ve atık gibi bileşenlerden oluşan toplam bir taleptir.
  • Araştırma sorusu uygulamayı, sonucu, süreyi ve eş hizmeti açıkça tanımlamalıdır.
  • Karşılaştırma grubu ve önceden belirlenen ölçüm planı kanıtı güçlendirir.
  • Bir bileşenin azalması ya da payının düşmesi toplamın azaldığını göstermez.
  • Farklı büyüklükteki gruplar kişi başına değerlerle karşılaştırılır; özel kişisel veri gerekmez.

Ekolojik Ayak İzini Azaltma: Araştırma ve Kanıt — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir sınıf, ekolojik ayak izini azaltma araştırmasında basılı materyal kullanımını inceleyecektir. Hangi soru karşılaştırılabilir bir araştırmaya en uygundur?
AAynı metin ve okunabilirlik sağlanırken çift yüzlü baskı, bir haftalık kâğıt talebini tek yüzlü baskıya göre değiştirir mi
BDoğayı sevmek her zaman iyi midir
CEn çevreci sınıf kesin bizimki midir
DDünyadaki bütün çevre sorunları bir günde biter mi
Çözümü göster
Doğru cevap: A
İlk soru uygulamayı, karşılaştırmayı, süreyi ve aynı hizmet koşulunu açıkça tanımlar. Kâğıt talebi toplam ayak izinin yalnız seçilmiş bir bileşenidir.
2Kolay
İki okuma uygulamasının ekolojik talebini karşılaştıran ekip, birinde yüz sayfa, diğerinde yalnız özet okutmayı planlıyor. Araştırma sorusu nasıl düzeltilmelidir?
ADaha az içerik vereni ölçmeden üstün ilan ederek
Bİki yönteme farklı süre ve kişi sayısı vererek
CAynı bilgi içeriği ve okuma hizmeti sağlanırken iki uygulamanın talebi karşılaştırılmalıdır
DYalnız uygulamaların adlarının uzunluğunu karşılaştırarak
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Eş hizmet tanımı yapılmadan daha düşük talebin yöntemden mi, daha az hizmetten mi geldiği ayrılmaz.
3Orta
Bir araştırmada farklı büyüklükte iki kulübün materyal tüketimi karşılaştırılacaktır. Kişi başına haftalık talep incelenmek isteniyor. Soruda hangi kapsam açıkça yer almalıdır?
AYalnız kulüplerin toplam üye sayılarının toplamı
BAynı uzunluktaki haftada yararlanan kişi sayısı ve kişi başına kullanılan materyal
CYalnız bir kulübün en kalabalık günündeki toplamı
Dİki kulübün kuruluş yılları
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Karşılaştırma birimi kişi başına hafta olduğundan hem süre hem gerçekten yararlanan kişi sayısı belirlenmelidir.
4Orta
Bir ekip ayak izini azaltma uygulamasının sonuçlarını araştırmak için yalnız katılımcıların çevreyi önemsiyorum yanıtlarını toplamayı planlıyor. Araştırma sorusunu güçlendiren ek unsur hangisidir?
AOlumlu yanıt verenlerin otomatik olarak sıfır talebi olduğunu kabul etmek
BYalnız en istekli kişinin görüşünü bütün grup yerine koymak
CUygulamanın adında doğa sözcüğü bulunmasını ölçmek
DTanımlı uygulamadan önce ve sonra aynı kapsamda gerçek kullanım kayıtlarının incelenmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Tutum bilgisi değerli olabilir; ancak kullanım değişimini sınamak için uygulamayla ilişkili sonuç kaydı gerekir.
5Zor
Hazır araştırma notunda baskı düzeni değiştirilecek, aynı sayıda öğrenciye aynı metin sağlanacak ve kullanılan yaprak sayısı kaydedilecek deniyor. Doğru eşleme hangisidir?
AÖğrenci sayısı sonuç, yaprak sayısı sabit koşuldur
BMetin içeriği değiştirilen etken, baskı düzeni sonuçtur
CÜçü de ölçülmeden aynı kabul edilecek sonuçlardır
DBaskı düzeni değiştirilen etken, öğrenci sayısı ve metin sabit koşullar, yaprak sayısı ölçülen sonuçtur
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Bir araştırmada neyin değiştirildiği, neyin eş tutulduğu ve neyin ölçüldüğü ayrı tanımlanır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular