MegaSoru

Ekosistemin Bileşenleri ve İlişkileri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Ekosistemin Bileşenleri ve İlişkileri Konu Anlatımı

Bir orman yalnız ağaçlardan oluşmaz; toprak, su, ışık, sıcaklık, mantarlar, böcekler, kuşlar ve mikroorganizmalar birbirine bağlı bir bütün oluşturur. Bu bölümde ekosistemin canlı ve cansız bileşenleri, ekolojik düzeyler ve bileşenler arasındaki ilişkiler ele alınır.

Canlı ve cansız bileşenler

• Cansız (abiyotik) bileşenler: ışık, sıcaklık, su, toprak, mineraller, hava, rüzgâr, pH, tuzluluk gibi fiziksel ve kimyasal etkenler.
• Canlı (biyotik) bileşenler: üreticiler, tüketiciler ve ayrıştırıcılar.
Ölü yapraklar ya da hayvan kalıntıları gibi organik artıklar artık yaşamıyor olsa da canlılardan gelir ve ayrıştırıcılar için besin kaynağıdır. Bir bileşeni sınıflarken onun bağlamdaki rolüne bakılır.

Ekolojik düzeyler

• Birey: tek bir canlı.
• Popülasyon: belirli bir alanda aynı zamanda yaşayan aynı türden bireylerin oluşturduğu topluluk.
• Komünite: aynı alanda yaşayan farklı türlerin popülasyonlarının bütünü.
• Ekosistem: komünite ile o alanın cansız bileşenlerinin birlikte oluşturduğu sistem.
• Biyosfer: yeryüzündeki bütün ekosistemlerin toplamı.
Bir sorunun hangi düzeyde olduğunu belirlemek için “Kaç tür var?” ve “Cansız bileşenler dâhil mi?” diye sorulur.

Cansız ve canlı bileşenler arasındaki ilişkiler

Cansız etkenler canlıların dağılışını ve yaşamını etkiler: ışık fotosentezi, sıcaklık metabolizma hızını, su miktarı bitki örtüsünü belirler. Canlılar da cansız ortamı değiştirir: bitkiler toprağı köklerle tutar ve gölge yapar, ayrıştırıcılar toprağa mineral kazandırır, solunum ve fotosentez havanın bileşimini değiştirir.
Bu ilişkiler bir etkileşim haritasıyla gösterilebilir: bileşenler kutularla, aralarındaki etkiler oklarla belirtilir.

Doğrudan ve dolaylı etkiler

Bir bileşendeki değişim zincirleme sonuçlar doğurabilir. Örneğin yağış azalırsa (cansız) bitki örtüsü azalır (doğrudan etki), bitkiyle beslenen otçullar azalır, otçullarla beslenen etçiller de etkilenir (dolaylı etkiler).
İki bileşenin birlikte bulunması ya da birlikte değişmesi, birinin diğerine neden olduğunu tek başına kanıtlamaz. Başka bir etken ikisini birden etkiliyor olabilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir göl kıyısında yaşayan bütün kurbağalar; göldeki kurbağa, balık, alg ve böceklerin tümü; bunlara ek olarak göl suyu, sıcaklık ve dip çamuru. Bu üç grup hangi ekolojik düzeylere karşılık gelir?

İlki tek türden oluştuğu için popülasyon, ikincisi farklı türlerin popülasyonlarını içerdiği için komünite, üçüncüsü cansız bileşenleri de kapsadığı için ekosistemdir.

Örnek 2. Bir ormanda ağaçlar kesildikten sonra toprak yüzeyinin sıcaklığı artıyor ve nemi azalıyor. Bu gözlem hangi ilişkiyi gösterir?

Canlı bileşenlerin (ağaçların) cansız bileşenleri etkilediğini gösterir. Ağaçların yaptığı gölge ve tuttuğu nem ortadan kalkınca toprak sıcaklığı ve nemi değişmiştir.

Örnek 3. Bir bölgede hem çam ağaçlarının hem de bir kuş türünün sayısı aynı yıllarda artmış. “Çamlar kuşları artırdı” denebilir mi?

Tek başına bu kayıtla denemez. Birlikte artış bir neden-sonuç ilişkisi olabileceği gibi, iklimdeki bir değişim gibi ortak bir etken ikisini birden etkilemiş de olabilir. Ayırıcı kanıt gerekir.

Özetle

  • Ekosistem canlı (biyotik) ve cansız (abiyotik) bileşenlerden oluşur.
  • Popülasyon aynı türün, komünite farklı türlerin, ekosistem komünite ile cansız ortamın bütünüdür.
  • Cansız etkenler canlıları, canlılar da cansız ortamı etkiler.
  • Bir bileşendeki değişim doğrudan ve dolaylı etkilerle zincirleme sonuç doğurabilir.
  • Birlikte bulunma veya birlikte değişme tek başına neden-sonuç kanıtı değildir.

Ekosistemin Bileşenleri ve İlişkileri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir park gözleminde yaşayan çam ağacı ile ağacın bulunduğu yerde ölçülen ışık şiddeti kaydediliyor. Doğru sınıflama hangisidir?
Aİkisi de canlı bileşendir çünkü aynı yerde bulunur
Bİkisi de cansızdır çünkü yer değiştirmez
CIşık şiddeti canlı, çam ağacı cansızdır
DÇam ağacı canlı bileşen, ışık şiddeti cansız çevre etkenidir
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Yaşayan ağaç ekosistemin canlı bileşenidir. Işık şiddeti ise organizmaların çevresinde ölçülen cansız bir etkendir; aynı alanda bulunmaları sınıflarını eşitlemez.
2Kolay
Hazır toprak kaydında mineral taneleri, su ve yaşayan bakteri hücreleri ayrı gösteriliyor. Hangi not doğrudur?
AToprak adı geçtiği için örnekteki bakteriler de cansız sayılır
BBakteri bulunduğu için mineral taneleri de organizmadır
CToprak örneği hem canlı organizmalar hem cansız bileşenler içerir
DBir örnek yalnız canlı veya yalnız cansız bileşen içerebilir
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Toprak tek tür bileşenden oluşan bir nesne gibi değerlendirilmemelidir. Mineral ve su cansız, yaşayan bakteri hücreleri canlı bileşen olarak ayrı kaydedilir.
3Orta
Gözlem formu yaşayan organizmaları ayrı, cansız kalıntıları ayrı kaydediyor. Tamamen ölmüş ve canlı hücresi bulunmayan bir yaprak parçası görülüyor. Bu forma uygun kayıt hangisidir?
AKökeni bitki olduğu için şu anda mutlaka yaşayan organizma
BCanlı hücresi yoksa geçmişte de hiçbir canlıyla ilişkisi olamaz
COrganik olduğu için mineral tane olarak yazılmalıdır
DCanlı kökenli fakat şu anda yaşayan organizma olmayan kalıntı
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Verilen form mevcut canlılığı kaydeder. Yaprak parçasının bitki kökeni korunur fakat canlı hücresi olmayan kalıntı yaşayan organizma sayılmaz; ekolojik önemi olmadığı da söylenmez.
4Orta
Bir park alanının çıplak gözle kaydı yalnız ağaçları ve taşları gösteriyor. Hazır mikroskop görüntüsü aynı toprağın yaşayan mantar ve bakteri hücrelerini de doğruluyor. Hangi yenileme gerekir?
ACanlı bileşen listesine doğrulanan mikroskobik organizmalar da eklenmelidir
BÇıplak gözle görünmeyen her öğe cansız etkendir
CMikroskobik organizmalar varsa ağaçlar artık canlı bileşen sayılmaz
DTaşlar mikroplarla aynı örnekteyse taş da organizma olur
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Ekosistemin canlı bileşenleri yalnız kolay görülen organizmalar değildir. Mikroskobik canlılar doğrulandığında gözlem listesine kendi kimlikleriyle eklenir.
5Zor
KayıtGözlemPYaşayan bir fideQToprağın sıcaklığıRToprağın pH değeri
Hazır gözlem formundaki üç kaydın sınıflaması isteniyor. Hangi eşleme doğrudur?
AP cansız fiziksel etken, Q canlı organizma, R canlı organizmadır
BP canlı organizma, Q cansız fiziksel etken, R cansız kimyasal özelliktir
CÜçü de canlıdır çünkü büyümeyle ilişkili olabilir
DÜçü de cansızdır çünkü sayıyla kaydedilebilir
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Yaşayan fide bir organizmadır. Sıcaklık fiziksel, pH kimyasal bir çevre özelliğidir; bunların büyümeyle ilişkisi sınıflarını değiştirmez.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular