Çözümü göster
Işık katkısıyla inorganik karbon kaynağından organik besin oluşturan bitki üreticidir. Bu rol enerji yaratmak değil, enerjiyi organik maddede kimyasal biçimde kullanılır hale getirmektir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir otun yapraklarını yiyen çekirge, çekirgeyi yakalayan serçe ve serçeyi avlayan atmaca arasında besin ve enerji aktarılır. Bu bölümde kara ekosistemlerindeki besin zincirleri ve besin ağları ile bunlar boyunca gerçekleşen enerji akışı ele alınır.
• Üreticiler: fotosentez (ya da kemosentez) yaparak kendi organik besinini üreten canlılardır; yeşil bitkiler gibi. Ekosisteme enerjiyi organik besin biçiminde sokarlar.
• Tüketiciler: hazır organik besinle beslenir. Üreticiyle beslenenler birincil tüketici (otçul), birincil tüketiciyle beslenenler ikincil tüketici, ikincil tüketiciyle beslenenler üçüncül tüketicidir.
• Ayrıştırıcılar: bakteri ve mantarlar gibi; ölü canlıları, artıkları ve dışkıyı parçalayarak enerji elde eder ve mineralleri toprağa geri kazandırır.
Bir canlının rolü vücut büyüklüğüne değil beslenme biçimine göre belirlenir.
Besin zinciri, besin ve enerjinin bir canlıdan diğerine aktarılma sırasını gösterir:
ot → çekirge → serçe → atmaca
Ok besinden onu tüketen canlıya doğru çizilir, yani enerjinin aktarıldığı yönü gösterir. “Ot → çekirge” otun çekirgeyi yediğini değil, çekirgenin otu yediğini anlatır.
Doğada canlıların çoğu birden fazla besinle beslenir ve birden fazla canlıya besin olur. Bu yüzden zincirler birbiriyle kesişerek besin ağını oluşturur.
• Ortak bir canlı farklı zincirleri birbirine bağlar.
• Aynı canlı farklı zincirlerde farklı beslenme düzeylerinde bulunabilir. Örneğin hem tohum hem çekirge yiyen bir fare, tohum zincirinde birincil, çekirge zincirinde ikincil tüketicidir.
• Ağdaki bir besin kaynağı ortadan kalktığında, birden fazla besini olan tüketici diğer kaynaklarla beslenmeyi sürdürebilir.
Enerji ekosisteme çoğunlukla güneş ışığı olarak girer, üreticiler tarafından organik besine bağlanır ve beslenme yoluyla aktarılır. Her canlı aldığı enerjinin bir kısmını kendi yaşamsal işlerinde kullanır ve ısı olarak çevreye verir. Isıya dönüşen enerji yeniden kullanılamaz; bu nedenle enerji ekosistemde tek yönlü akar ve sürekli dışarıdan (güneşten) girmesi gerekir.
Madde ise döngüseldir: ayrıştırıcılar organik maddeyi parçalayıp mineralleri geri kazandırır ve bunlar üreticiler tarafından yeniden kullanılır. Ayrıştırıcılar yalnız zincirin son halkasına bağlı değildir; üreticilerin, tüketicilerin ve artıkların hepsinden beslenebilirler.
(Su ekosistemlerindeki besin zincirleri ve parazit besin zinciri bu sınıfta işlenmez.)
Örnek 1. “tohum → fare → yılan → kartal” zincirinde ikincil tüketici hangisidir? Oklar neyi gösterir?
Fare birincil tüketicidir; fareyle beslenen yılan ikincil tüketicidir. Oklar besin ve enerjinin besin kaynağından onu tüketen canlıya aktarıldığı yönü gösterir.
Örnek 2. Bir besin ağında baykuş hem fare hem de serçe ile besleniyor. Fare popülasyonu bir hastalık nedeniyle azalırsa baykuş için ne beklenir?
Baykuşun başka bir besin kaynağı (serçe) bulunduğu için beslenmesi tamamen durmaz; ancak serçe üzerindeki av baskısı artabilir. Besin ağında birden fazla bağlantı, tek bir kaynağın kaybının etkisini azaltır.
Örnek 3. Bir öğrenci “Ayrıştırıcıların bitkilere geri verdiği mineraller, besin enerjisinin de bitkilere geri döndüğünü gösterir” diyor. Değerlendiriniz.
Yargı yanlıştır. Mineraller (madde) döngüyle yeniden kullanılır, ancak enerji her aktarımda kısmen ısıya dönüşerek ekosistemden ayrılır ve geri dönmez. Enerji tek yönlü akar, madde döngüseldir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.