MegaSoru

Besin Zincirleri, Besin Ağları ve Enerji Akışı 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Besin Zincirleri, Besin Ağları ve Enerji Akışı Konu Anlatımı

Bir otun yapraklarını yiyen çekirge, çekirgeyi yakalayan serçe ve serçeyi avlayan atmaca arasında besin ve enerji aktarılır. Bu bölümde kara ekosistemlerindeki besin zincirleri ve besin ağları ile bunlar boyunca gerçekleşen enerji akışı ele alınır.

Üreticiler, tüketiciler ve ayrıştırıcılar

• Üreticiler: fotosentez (ya da kemosentez) yaparak kendi organik besinini üreten canlılardır; yeşil bitkiler gibi. Ekosisteme enerjiyi organik besin biçiminde sokarlar.
• Tüketiciler: hazır organik besinle beslenir. Üreticiyle beslenenler birincil tüketici (otçul), birincil tüketiciyle beslenenler ikincil tüketici, ikincil tüketiciyle beslenenler üçüncül tüketicidir.
• Ayrıştırıcılar: bakteri ve mantarlar gibi; ölü canlıları, artıkları ve dışkıyı parçalayarak enerji elde eder ve mineralleri toprağa geri kazandırır.
Bir canlının rolü vücut büyüklüğüne değil beslenme biçimine göre belirlenir.

Besin zinciri ve okların anlamı

Besin zinciri, besin ve enerjinin bir canlıdan diğerine aktarılma sırasını gösterir:
ot → çekirge → serçe → atmaca
Ok besinden onu tüketen canlıya doğru çizilir, yani enerjinin aktarıldığı yönü gösterir. “Ot → çekirge” otun çekirgeyi yediğini değil, çekirgenin otu yediğini anlatır.

Besin ağı

Doğada canlıların çoğu birden fazla besinle beslenir ve birden fazla canlıya besin olur. Bu yüzden zincirler birbiriyle kesişerek besin ağını oluşturur.
• Ortak bir canlı farklı zincirleri birbirine bağlar.
• Aynı canlı farklı zincirlerde farklı beslenme düzeylerinde bulunabilir. Örneğin hem tohum hem çekirge yiyen bir fare, tohum zincirinde birincil, çekirge zincirinde ikincil tüketicidir.
• Ağdaki bir besin kaynağı ortadan kalktığında, birden fazla besini olan tüketici diğer kaynaklarla beslenmeyi sürdürebilir.

Enerji akışı ve madde döngüsü farkı

Enerji ekosisteme çoğunlukla güneş ışığı olarak girer, üreticiler tarafından organik besine bağlanır ve beslenme yoluyla aktarılır. Her canlı aldığı enerjinin bir kısmını kendi yaşamsal işlerinde kullanır ve ısı olarak çevreye verir. Isıya dönüşen enerji yeniden kullanılamaz; bu nedenle enerji ekosistemde tek yönlü akar ve sürekli dışarıdan (güneşten) girmesi gerekir.
Madde ise döngüseldir: ayrıştırıcılar organik maddeyi parçalayıp mineralleri geri kazandırır ve bunlar üreticiler tarafından yeniden kullanılır. Ayrıştırıcılar yalnız zincirin son halkasına bağlı değildir; üreticilerin, tüketicilerin ve artıkların hepsinden beslenebilirler.
(Su ekosistemlerindeki besin zincirleri ve parazit besin zinciri bu sınıfta işlenmez.)

Çözümlü örnekler

Örnek 1. “tohum → fare → yılan → kartal” zincirinde ikincil tüketici hangisidir? Oklar neyi gösterir?

Fare birincil tüketicidir; fareyle beslenen yılan ikincil tüketicidir. Oklar besin ve enerjinin besin kaynağından onu tüketen canlıya aktarıldığı yönü gösterir.

Örnek 2. Bir besin ağında baykuş hem fare hem de serçe ile besleniyor. Fare popülasyonu bir hastalık nedeniyle azalırsa baykuş için ne beklenir?

Baykuşun başka bir besin kaynağı (serçe) bulunduğu için beslenmesi tamamen durmaz; ancak serçe üzerindeki av baskısı artabilir. Besin ağında birden fazla bağlantı, tek bir kaynağın kaybının etkisini azaltır.

Örnek 3. Bir öğrenci “Ayrıştırıcıların bitkilere geri verdiği mineraller, besin enerjisinin de bitkilere geri döndüğünü gösterir” diyor. Değerlendiriniz.

Yargı yanlıştır. Mineraller (madde) döngüyle yeniden kullanılır, ancak enerji her aktarımda kısmen ısıya dönüşerek ekosistemden ayrılır ve geri dönmez. Enerji tek yönlü akar, madde döngüseldir.

Özetle

  • Üreticiler enerjiyi organik besin olarak ekosisteme sokar; tüketiciler ve ayrıştırıcılar hazır besin kullanır.
  • Besin zincirinde ok besinden onu tüketen canlıya, yani enerji aktarımı yönünde çizilir.
  • Besin ağında aynı canlı farklı zincirlerde farklı beslenme düzeylerinde olabilir.
  • Enerji ekosistemde tek yönlü akar ve her aktarımda bir kısmı ısıya dönüşür.
  • Madde döngüseldir; ayrıştırıcılar her düzeydeki organik artıktan yararlanır.

Besin Zincirleri, Besin Ağları ve Enerji Akışı — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Hazır kara ekosistemi kaydında yeşil bitki ışık enerjisini kullanarak inorganik karbon kaynağından organik besin oluşturuyor. Bu beslenme rolü nedir?
AYalnız otçul tüketici
BYalnız ayrıştırıcı
CÜretici
DCansız enerji kaynağı
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Işık katkısıyla inorganik karbon kaynağından organik besin oluşturan bitki üreticidir. Bu rol enerji yaratmak değil, enerjiyi organik maddede kimyasal biçimde kullanılır hale getirmektir.
2Kolay
Hazır kayıtta bir kara hayvanı bitki tohumu ve başka hayvanlardan aldığı organik besinle enerji kazanıyor. Genel rolü hangisidir?
AÜretici; besinle enerji kazanmaktadır
BCansız bileşen; kendi besinini üretmiyor
CTüketici
DYalnız ayrıştırıcı; bütün organik besinler ölüdür
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Hazır organik besini kullanarak enerji kazanan hayvan tüketicidir. Hem tohum hem hayvansal besin kullanması tüketici olmasını değiştirmez.
3Orta
Hazır toprak kaydında mantar ölü organik kalıntıya enzim veriyor; oluşan küçük organik ürünleri alıp enerji kaynağı olarak kullanıyor. Bu kayıtta hangi rol gösteriliyor?
AAyrıştırıcı rolü
BIşıkla besin üreten üretici rolü
CYalnız cansız mineral rolü
DBeslenmeyen fiziksel sığınak rolü
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Ölü organik kalıntının parçalanması ve ürünlerin kullanımı ayrıştırıcı rolüyle uyumludur. Ayrıştırıcılar da organik maddeden enerji kazanan canlılardır.
4Orta
Hazır modelde ayrıştırıcı, yaprak kalıntısının organik maddesinden enerji kazanırken mineral maddeler ortama katılabiliyor. Hangi açıklama uygundur?
AMineral açığa çıkıyorsa ayrıştırıcı yalnız minerallerin besin enerjisiyle yaşar
BMineraller oluştuğu için ayrıştırıcı artık ışıkla üretim yapmış sayılır
CAyrıştırıcının besin enerjisi organik kalıntıyla ilişkilidir; açığa çıkan mineraller aynı enerji kaynağı sayılmaz
DOrganik enerji kullanılması mineral maddelerin varlığını olanaksız yapar
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Ayrıştırma kaydında enerji sağlayan organik maddeyle ortama dönebilen mineral maddeler farklı rollerdedir. Bunları tek kaynak gibi yazmak enerji ve madde bilgisini karıştırır.
5Zor
OrganizmaDoğrulanan beslenmePIşıkla inorganik karbondan organik besin yapımıQBitki dokusunu yiyerek hazır organik besin almaRÖlü kalıntıyı dışarıda parçalama ve organik ürünlerini alma
Hazır kara modeli kayıtları tabloda verilmiştir. Hangi eşleme doğrudur?
AP ayrıştırıcı, Q üretici, R tüketicidir
BP üretici, Q tüketici, R ayrıştırıcıdır
CÜçü de üreticidir çünkü üçü de enerji kullanır
DR cansızdır çünkü kaynağı ölü kalıntıdır
Çözümü göster
Doğru cevap: B
P organik besin oluşturur, Q hazır besin tüketir, R ölü organik kaynağı parçalayarak kullanır. Rol tanımları boyuta veya enerji kullanıyor olmaya göre değil süreç kaydına göre eşlenir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular