MegaSoru

Popülasyon Değişimleri ve Süksesyon 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Popülasyon Değişimleri ve Süksesyon Konu Anlatımı

Popülasyonların büyüklüğü zamanla değişir; bir çayırdaki tavşan sayısı bir yıl artar, ertesi yıl azalabilir. Komüniteler de zaman içinde değişir: terk edilmiş bir tarla yıllar içinde çalılığa, sonra ormana dönüşebilir. Bu bölümde popülasyon büyüklüğündeki değişimler ve komünitedeki zamansal değişim (süksesyon) ele alınır.

Popülasyon büyüklüğünü değiştiren etkenler

Bir popülasyonun birey sayısı dört etkenle değişir:
• Doğum: sayıyı artırır.
• Göç ile gelme (dışarıdan alana giriş): sayıyı artırır.
• Ölüm: sayıyı azaltır.
• Göç ile gitme (alandan çıkış): sayıyı azaltır.
Belirli bir aralıktaki değişim: son sayı = ilk sayı + doğum + gelen − ölüm − giden. Örneğin 200 bireylik bir popülasyonda 40 doğum, 10 gelen, 30 ölüm ve 20 giden varsa son sayı 200 + 40 + 10 − 30 − 20 = 200 olur. Sayının değişmemesi, doğum ve ölümün olmadığı anlamına gelmez.

Kaynaklar ve taşıma kapasitesi

Besin, su, barınak gibi kaynaklar sınırlı olduğu için hiçbir popülasyon sonsuza kadar büyüyemez. Bir ortamın belirli koşullarda uzun süre destekleyebileceği en yüksek birey sayısına taşıma kapasitesi denir.
Taşıma kapasitesi sabit bir sayı değildir; kuraklık, yeni bir rakip türün gelmesi ya da kaynakların artması gibi koşullar değiştikçe değişir.

Popülasyon ve komünite değişimini ayırmak

• Popülasyon değişimi: tek bir türün birey sayısındaki artış ya da azalış.
• Komünite değişimi: alandaki türlerin bileşiminin değişmesi; bazı türlerin yerini zamanla başka türlerin alması.
Bir türün sayısının artması tek başına komünitenin değiştiğini göstermez; komünite değişimi için tür bileşimindeki değişime bakılır.

Süksesyon

Süksesyon, bir alandaki komünitenin zaman içinde düzenli ve aşamalı olarak değişmesidir. Örneğin terk edilmiş bir tarlada önce otsu bitkiler yerleşir; bunlar toprağı ve gölgeyi değiştirdikçe çalılar, daha sonra ağaçlar gelişebilir. Her aşamadaki canlılar ortamı değiştirerek sonraki türlerin yerleşmesine olanak hazırlayabilir.
Süksesyon gözlemleri uzun yıllar gerektirir; kısa bir gözlemden kaçınılmaz bir son durum ya da kesin bir neden çıkarılmamalıdır.
(Süksesyonun çeşitleri, popülasyon dağılım biçimleri, büyüme ve hayatta kalma eğrileri bu sınıfta işlenmez.)

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir göletteki kurbağa popülasyonu ilkbaharda 500 bireydir. Bir yılda 150 doğum, 40 ölüm, 20 gelen ve 30 giden kaydediliyor. Yıl sonundaki birey sayısı kaçtır?

500 + 150 + 20 − 40 − 30 = 600 bireydir.

Örnek 2. Bir adada geyik sayısı yıllarca artmış, sonra belirli bir sayı civarında dalgalanmaya başlamıştır. Bir kuraklık yılından sonra bu sayı daha düşük bir düzeye inmiştir. Bu durumu taşıma kapasitesiyle açıklayınız.

Sınırlı kaynaklar nedeniyle popülasyon taşıma kapasitesi çevresinde dalgalanmıştır. Kuraklık bitki örtüsünü azaltarak ortamın destekleyebileceği birey sayısını, yani taşıma kapasitesini düşürmüştür.

Örnek 3. Bir alanda 20 yıllık kayıtlar önce ot türlerinin, sonra çalıların, en sonunda ağaç türlerinin baskın olduğunu gösteriyor. Bu kayıt neyi gösterir?

Komünitenin tür bileşiminin zaman içinde aşamalı olarak değiştiğini, yani süksesyonu gösterir. Bu değişim tek bir türün sayısındaki değişimden farklıdır.

Özetle

  • Popülasyon büyüklüğü doğum, ölüm, gelen ve giden bireylerle değişir.
  • Sayının değişmemesi doğum ve ölümün olmadığı anlamına gelmez.
  • Taşıma kapasitesi, ortamın koşullara bağlı olarak destekleyebileceği en yüksek birey sayısıdır.
  • Popülasyon değişimi bir türün sayısını, komünite değişimi tür bileşimini ilgilendirir.
  • Süksesyon komünitenin zamanla aşamalı değişimidir; kısa gözlemden kesin sonuç çıkarılmaz.

Popülasyon Değişimleri ve Süksesyon — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Hazır kayıtta bir kuş türünün çalışma alanındaki bireylerinden yeni yavrular oluşuyor. Bu katkı popülasyon sayımında hangi başlıkta yer alır?
Aİçe göç
BDışa göç
CÖlüm
DDoğum
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Çalışma alanındaki popülasyona üremeyle yeni birey eklenmesi doğum katkısıdır. Dışarıdan gelen bireylerin katkısı ise ayrı bir içe göç kaydıdır.
2Kolay
Hazır kayıtta çalışma alanındaki işaretli bir bireyin öldüğü doğrulanmış. Bu olay hangi sayım katkısında değerlendirilir?
ADışa göç
BÖlüm
Cİçe göç
DDoğum
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Doğrulanmış ölüm popülasyonun ölüm katkısına yazılır. Bireyin yalnız görülmemesi aynı kesinliği sağlamaz; burada ölüm doğrudan doğrulanmıştır.
3Orta
Çalışma sınırı sabit. Hazır izleme kaydı aynı türe ait beş erişkinin dışarıdan alana girip sayım anında orada bulunduğunu doğruluyor. Hangi not uygundur?
ABu beş birey içe göç katkısıdır; yerel doğum sayısına eklenmez
BErişkin oldukları için sayım katkısı olamazlar
CHer birey artışı mutlaka alanda doğum demektir
DAynı türden geldikleri için çalışma alanı sınırı önemsizdir
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Popülasyona dışarıdan katılım içe göçtür. Birey sayısını artırsa da yerel doğumla aynı mekanizma değildir.
4Orta
Hazır izleme kaydında yedi bireyin çalışma sınırını geçip dışarıda yaşamını sürdürdüğü doğrulanmış. Yerel sayım azalmasındaki bu katkı nasıl yazılır?
AÖlüm; yerel listede kalmadıkları için ölmüş sayılırlar
BDoğum; yeni bir alanda görülmeleri yeni doğumdur
CDışa göç; bireyler yerel sayımdan çıkar ama ölüm olarak yazılmaz
Dİçe göç; her sınır geçişi alana giriştir
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Dışa göç çalışma alanının yerel birey sayısını azaltabilir. Ancak doğrulanmış canlı çıkışı ölüm olarak raporlanmaz.
5Zor
KatkıBirey sayısıDoğum12Ölüm7İçe göç10Dışa göç6
Sabit sınırda başlangıç sayısı 80 olan aynı tür popülasyonunun bir aralıkta doğrulanmış katkıları tabloda verilmiştir. Başka giriş veya kayıp yoktur. Son sayı nedir?
A95
B83
C89
D102
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Son sayı 80+12−7+10−6=89'dur. Doğum ve içe göç eklenir; ölüm ve dışa göç çıkarılır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular