Çözümü göster
Çalışma alanındaki popülasyona üremeyle yeni birey eklenmesi doğum katkısıdır. Dışarıdan gelen bireylerin katkısı ise ayrı bir içe göç kaydıdır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Popülasyonların büyüklüğü zamanla değişir; bir çayırdaki tavşan sayısı bir yıl artar, ertesi yıl azalabilir. Komüniteler de zaman içinde değişir: terk edilmiş bir tarla yıllar içinde çalılığa, sonra ormana dönüşebilir. Bu bölümde popülasyon büyüklüğündeki değişimler ve komünitedeki zamansal değişim (süksesyon) ele alınır.
Bir popülasyonun birey sayısı dört etkenle değişir:
• Doğum: sayıyı artırır.
• Göç ile gelme (dışarıdan alana giriş): sayıyı artırır.
• Ölüm: sayıyı azaltır.
• Göç ile gitme (alandan çıkış): sayıyı azaltır.
Belirli bir aralıktaki değişim: son sayı = ilk sayı + doğum + gelen − ölüm − giden. Örneğin 200 bireylik bir popülasyonda 40 doğum, 10 gelen, 30 ölüm ve 20 giden varsa son sayı 200 + 40 + 10 − 30 − 20 = 200 olur. Sayının değişmemesi, doğum ve ölümün olmadığı anlamına gelmez.
Besin, su, barınak gibi kaynaklar sınırlı olduğu için hiçbir popülasyon sonsuza kadar büyüyemez. Bir ortamın belirli koşullarda uzun süre destekleyebileceği en yüksek birey sayısına taşıma kapasitesi denir.
Taşıma kapasitesi sabit bir sayı değildir; kuraklık, yeni bir rakip türün gelmesi ya da kaynakların artması gibi koşullar değiştikçe değişir.
• Popülasyon değişimi: tek bir türün birey sayısındaki artış ya da azalış.
• Komünite değişimi: alandaki türlerin bileşiminin değişmesi; bazı türlerin yerini zamanla başka türlerin alması.
Bir türün sayısının artması tek başına komünitenin değiştiğini göstermez; komünite değişimi için tür bileşimindeki değişime bakılır.
Süksesyon, bir alandaki komünitenin zaman içinde düzenli ve aşamalı olarak değişmesidir. Örneğin terk edilmiş bir tarlada önce otsu bitkiler yerleşir; bunlar toprağı ve gölgeyi değiştirdikçe çalılar, daha sonra ağaçlar gelişebilir. Her aşamadaki canlılar ortamı değiştirerek sonraki türlerin yerleşmesine olanak hazırlayabilir.
Süksesyon gözlemleri uzun yıllar gerektirir; kısa bir gözlemden kaçınılmaz bir son durum ya da kesin bir neden çıkarılmamalıdır.
(Süksesyonun çeşitleri, popülasyon dağılım biçimleri, büyüme ve hayatta kalma eğrileri bu sınıfta işlenmez.)
Örnek 1. Bir göletteki kurbağa popülasyonu ilkbaharda 500 bireydir. Bir yılda 150 doğum, 40 ölüm, 20 gelen ve 30 giden kaydediliyor. Yıl sonundaki birey sayısı kaçtır?
500 + 150 + 20 − 40 − 30 = 600 bireydir.
Örnek 2. Bir adada geyik sayısı yıllarca artmış, sonra belirli bir sayı civarında dalgalanmaya başlamıştır. Bir kuraklık yılından sonra bu sayı daha düşük bir düzeye inmiştir. Bu durumu taşıma kapasitesiyle açıklayınız.
Sınırlı kaynaklar nedeniyle popülasyon taşıma kapasitesi çevresinde dalgalanmıştır. Kuraklık bitki örtüsünü azaltarak ortamın destekleyebileceği birey sayısını, yani taşıma kapasitesini düşürmüştür.
Örnek 3. Bir alanda 20 yıllık kayıtlar önce ot türlerinin, sonra çalıların, en sonunda ağaç türlerinin baskın olduğunu gösteriyor. Bu kayıt neyi gösterir?
Komünitenin tür bileşiminin zaman içinde aşamalı olarak değiştiğini, yani süksesyonu gösterir. Bu değişim tek bir türün sayısındaki değişimden farklıdır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.