Çözümü göster
Onarımın amaçlanan yolu hat kaybını azaltmaktır. Aynı teslim edilen su düzeyinde kaynak çekimi ve kayıplar ilgili kanıttır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Su, toprak, orman ve maden gibi doğal kaynakları korumak için kaçakların onarılması, kesim sınırları ya da toprak koruma uygulamaları gibi önlemler alınır. Bir önlemin ilan edilmesi ile kaynağı gerçekten koruması aynı şey değildir. Bu bölümde koruma önlemlerinin veriyle nasıl sorgulanacağı ele alınır.
Bir önlem hakkında iyi bir soru, önlemin amaçladığı sonucu ölçülebilir biçimde sorar. Örneğin bir su hattındaki kaçaklar onarıldıysa: “Kullanıcıya aynı miktar su ulaştırılırken kaynaktan çekilen su ve hat kayıpları onarımdan sonra nasıl değişti?”
Ne, nerede, ne zaman, kim soruları önlemin kapsamını belirler: önlem hangi alanı kapsıyor, ne zaman fiilen uygulanmaya başladı, ölçüm kayıtlarını kim tutuyor ve kim doğruluyor?
Bir kaynağın korunup korunmadığı bütün girişler ve çıkışlarla birlikte değerlendirilir:
son stok = ilk stok + doğal yenilenme (beslenme, büyüme) − kullanım − diğer kayıplar
• Kullanımın azalması tek başına yeterli değildir; aynı dönemde yenilenme de azalmışsa stok yine düşebilir.
• Yenilenemeyen bir kaynakta (maden gibi) koruma, stoku artırmak değil tüketimi yavaşlatmaktır.
• Yıllık toplam denge, kurak mevsimde stokun kritik düzeye inip inmediğini göstermez.
• Ödenen fatura tutarı, pompa çalışma süresi ya da izin verilen en yüksek miktar, gerçek kullanılan miktarın yerine geçmez; fiziksel miktar ölçülmelidir.
• Su düzeyi ile su hacmi aynı değildir; depo biçimi değişmişse (örneğin tabanda tortu birikmişse) aynı düzey daha az hacme karşılık gelebilir.
• Birikimli bir sayaçta dönemlik kullanım, son okumadan ilk okumanın çıkarılmasıyla bulunur.
• Kaynağın miktarı kadar niteliği (suyun kullanıma uygunluğu gibi) de önemlidir.
• Raporun yayın tarihi ile verinin ait olduğu dönem ayrılmalıdır; önlemden önceki dönemin verisi önlemin sonucunu göstermez.
• Ulusal bir toplam, her yerel alanın aynı biçimde değiştiğini göstermez.
• Aynı ölçümü alıntılayan çok sayıda haber bağımsız kanıt değildir.
• Bir duyurudaki yüzde, teknik belgedeki tanım ve kayıtlarla karşılaştırılmalıdır.
• Bütçe onayı ya da önlemin ilanı uygulamanın bir aşamasıdır; ölçülmüş koruma sonucu değildir.
Örnek 1. Bir hattın onarımından önce kaynaktan günde 100 m³ su çekilip kullanıcıya 70 m³ teslim ediliyordu. Onarımdan sonra 80 m³ çekiliyor, yine 70 m³ teslim ediliyor. Önlemin katkısı nedir?
Hat kaybı 100 − 70 = 30 m³'ten 80 − 70 = 10 m³'e inmiştir. Aynı hizmet sağlanırken kaynaktan çekilen su ve kayıp günde 20 m³ azalmıştır.
Örnek 2. Bir ormanda önlemden sonra yıllık kesim 30 birimden 20 birime inmiş, ancak aynı dönemde yıllık büyüme 20 birimden 5 birime düşmüştür. Stok korunmuş mudur?
Hayır. Önce stok yılda 20 − 30 = −10 birim, sonra 5 − 20 = −15 birim değişmektedir. Kesim azalsa da yenilenme daha çok düştüğü için stok kaybı artmıştır.
Örnek 3. Bir proje için yalnız bütçe onayı belgesi bulunuyor. Bu belgeden hangi sonuç çıkarılabilir?
Yalnız koruma amacıyla kaynak ayrıldığı çıkarılabilir. Önlemin fiilen uygulandığı ve kaynağı koruduğu için uygulama ve ölçüm kayıtları gerekir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.