MegaSoru

Doğal Kaynakların Korunması: Önlem ve Kanıt 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Doğal Kaynakların Korunması: Önlem ve Kanıt Konu Anlatımı

Su, toprak, orman ve maden gibi doğal kaynakları korumak için kaçakların onarılması, kesim sınırları ya da toprak koruma uygulamaları gibi önlemler alınır. Bir önlemin ilan edilmesi ile kaynağı gerçekten koruması aynı şey değildir. Bu bölümde koruma önlemlerinin veriyle nasıl sorgulanacağı ele alınır.

Sınanabilir soru kurmak

Bir önlem hakkında iyi bir soru, önlemin amaçladığı sonucu ölçülebilir biçimde sorar. Örneğin bir su hattındaki kaçaklar onarıldıysa: “Kullanıcıya aynı miktar su ulaştırılırken kaynaktan çekilen su ve hat kayıpları onarımdan sonra nasıl değişti?”
Ne, nerede, ne zaman, kim soruları önlemin kapsamını belirler: önlem hangi alanı kapsıyor, ne zaman fiilen uygulanmaya başladı, ölçüm kayıtlarını kim tutuyor ve kim doğruluyor?

Kaynak dengesi

Bir kaynağın korunup korunmadığı bütün girişler ve çıkışlarla birlikte değerlendirilir:
son stok = ilk stok + doğal yenilenme (beslenme, büyüme) − kullanım − diğer kayıplar
• Kullanımın azalması tek başına yeterli değildir; aynı dönemde yenilenme de azalmışsa stok yine düşebilir.
• Yenilenemeyen bir kaynakta (maden gibi) koruma, stoku artırmak değil tüketimi yavaşlatmaktır.
• Yıllık toplam denge, kurak mevsimde stokun kritik düzeye inip inmediğini göstermez.

Doğru veriyi seçmek

• Ödenen fatura tutarı, pompa çalışma süresi ya da izin verilen en yüksek miktar, gerçek kullanılan miktarın yerine geçmez; fiziksel miktar ölçülmelidir.
• Su düzeyi ile su hacmi aynı değildir; depo biçimi değişmişse (örneğin tabanda tortu birikmişse) aynı düzey daha az hacme karşılık gelebilir.
• Birikimli bir sayaçta dönemlik kullanım, son okumadan ilk okumanın çıkarılmasıyla bulunur.
• Kaynağın miktarı kadar niteliği (suyun kullanıma uygunluğu gibi) de önemlidir.

Kaynak bilgisini doğrulamak

• Raporun yayın tarihi ile verinin ait olduğu dönem ayrılmalıdır; önlemden önceki dönemin verisi önlemin sonucunu göstermez.
• Ulusal bir toplam, her yerel alanın aynı biçimde değiştiğini göstermez.
• Aynı ölçümü alıntılayan çok sayıda haber bağımsız kanıt değildir.
• Bir duyurudaki yüzde, teknik belgedeki tanım ve kayıtlarla karşılaştırılmalıdır.
• Bütçe onayı ya da önlemin ilanı uygulamanın bir aşamasıdır; ölçülmüş koruma sonucu değildir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir hattın onarımından önce kaynaktan günde 100 m³ su çekilip kullanıcıya 70 m³ teslim ediliyordu. Onarımdan sonra 80 m³ çekiliyor, yine 70 m³ teslim ediliyor. Önlemin katkısı nedir?

Hat kaybı 100 − 70 = 30 m³'ten 80 − 70 = 10 m³'e inmiştir. Aynı hizmet sağlanırken kaynaktan çekilen su ve kayıp günde 20 m³ azalmıştır.

Örnek 2. Bir ormanda önlemden sonra yıllık kesim 30 birimden 20 birime inmiş, ancak aynı dönemde yıllık büyüme 20 birimden 5 birime düşmüştür. Stok korunmuş mudur?

Hayır. Önce stok yılda 20 − 30 = −10 birim, sonra 5 − 20 = −15 birim değişmektedir. Kesim azalsa da yenilenme daha çok düştüğü için stok kaybı artmıştır.

Örnek 3. Bir proje için yalnız bütçe onayı belgesi bulunuyor. Bu belgeden hangi sonuç çıkarılabilir?

Yalnız koruma amacıyla kaynak ayrıldığı çıkarılabilir. Önlemin fiilen uygulandığı ve kaynağı koruduğu için uygulama ve ölçüm kayıtları gerekir.

Özetle

  • Önlem hakkındaki soru, amaçlanan sonucu ölçülebilir biçimde sormalıdır.
  • Kaynak korunumu yenilenme, kullanım ve kayıpların birlikte değerlendirilmesiyle anlaşılır.
  • Fatura, çalışma süresi ya da izin miktarı gerçek kullanılan miktarın yerine geçmez.
  • Verinin dönemi, kapsamı ve bağımsızlığı doğrulanmalıdır.
  • Önlemin ilanı ya da bütçesi ölçülmüş başarı değildir; tek kısa kayıt kalıcı güvence sayılmaz.

Doğal Kaynakların Korunması: Önlem ve Kanıt — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir su iletim hattındaki kaçaklar onarılmıştır. Onarımın su kaynağından çekilen miktara katkısı araştırılacaktır. Hangi soru hedefe en doğrudan yönelir?
AOnarım afişinin rengi daha güzel olmuş mudur
BProje adı olumluysa kaynak korunmuş sayılır mı
CAynı miktar su kullanıcıya ulaştırılırken kaynaktan çekilen su ve hat kayıpları onarım sonrasında nasıl değişmiştir
DDünyadaki bütün su depoları aynı anda dolmuş mudur
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Onarımın amaçlanan yolu hat kaybını azaltmaktır. Aynı teslim edilen su düzeyinde kaynak çekimi ve kayıplar ilgili kanıttır.
2Kolay
Bir eğimli arazide toprağı korumak amacıyla yüzey örtüsü bırakılıyor. Yağışla taşınan toprak miktarı incelenecektir. Hangi soru karşılaştırılabilir bir önlem değerlendirmesidir?
AÖrtülü arazi bütün türleri kesin korumuş mudur
BYağış ölçülmeden en az yağmur alan yer daha başarılı sayılabilir mi
CBenzer eğim ve yağışta örtülü ve örtüsüz yüzeylerden taşınan toprak miktarı farklı mıdır
DÖrtü kullanılması bütün dünya toprağını aynı hızla artırır mı
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Toprak koruma katkısı aynı baskı ve arazi koşullarındaki taşınım kaydıyla sınanabilir.
3Orta
Kurmaca bir ormanda odun alımı sınırı yenilenme gerekçesiyle düşürülüyor. Hangi soru kaynağın sürekliliğini değerlendirmeye uygundur?
AGerçekleşen odun alımı, yeni odun artımı ve diğer kayıplar birlikte ele alındığında odun stoku nasıl değişmiştir
BSınırın yazıldığı belge daha uzun mudur
CYalnız ağaç sayısı yüksekse odun artımı kesin alımı karşılar mı
DKullanıcılar haberi beğendiğinde bütün stok artmış mıdır
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Alım sınırının kaynak etkisi yalnız ilanından değil gerçekleşen çekim ve yenilenme bilançosundan değerlendirilir.
4Orta
Bir üretimde aynı işlevi sağlayan daha az birincil metal kullanımı amaçlanıyor. Amaç cevher kaynağından yapılan yeni çekimi azaltmaktır. Hangi soru doğrudan bu amacı sınar?
AAynı üretim hizmetinde kullanılan birincil metal ve bunu sağlayan yeni cevher çekimi azalmış mıdır
BÜrün adı doğal sözcüğünü içeriyor mu
CKullanılan metalin rengi öncekiyle aynı mı
DBütün çevresel etkiler hiçbir kayıt olmadan sıfır mıdır
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Birincil kaynak çekiminin azalması amaçlanıyorsa ilgili girdi ve çıkarım kaydı gerekir. Tek bir etiket veya görünüm yeterli değildir.
5Zor
Bir kaynak koruma uygulaması için ekip kim sorusunu soracaktır. Hangi soru ölçüm kayıtlarının doğrulanmasına doğrudan yardım eder?
AÇekim sayaçlarını hangi birim işletiyor ve ölçüm doğrulamasını hangi birim yapıyor
BProjeyi en çok hangi kişi beğeniyor
CKurum adında kaç harf var
DHangi kişi en iyimser tahmini kuruyor
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Kayıt üretme ve doğrulama sorumlularını bilmek verinin nasıl denetlendiğini araştırmaya yardım eder.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular