MegaSoru

Tür İçi ve Türler Arası Etkileşimler 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Tür İçi ve Türler Arası Etkileşimler Konu Anlatımı

Bir ekosistemde canlılar hem kendi türlerinin bireyleriyle hem de başka türlerle sürekli etkileşim içindedir. Bu etkileşimler canlıların yaşama, üreme ve beslenme başarısını belirler. Bu bölümde tür içi ve türler arası etkileşimler, tarafların yarar ve zarar durumlarına göre karşılaştırılır.

Tür içi etkileşimler

Aynı türün bireyleri arasında görülür:
• Tür içi rekabet: aynı besin, su, yuva yeri ya da eş için yarışma. Kaynaklar aynı türün bireyleri için aynı olduğu için tür içi rekabet genellikle güçlüdür.
• İş birliği: sürü hâlinde avlanma, yavru bakımı, koloni yaşamı (karıncalar, arılar).

Türler arası etkileşimler

Farklı türlerin bireyleri arasında görülür. Etkiler tarafların durumuna göre (+) yarar, (−) zarar, (0) etkilenmeme ile gösterilir:
• Rekabet (−/−): iki tür aynı sınırlı kaynağı kullanır, ikisi de olumsuz etkilenir.
• Av-avcı (+/−): avcı avını yakalayıp yer; avcı yararlanır, av zarar görür. Otçulun bitkiyle beslenmesi de benzer biçimde değerlendirilir.
• Mutualizm (+/+): iki tür de yararlanır; örneğin çiçekli bitki ile tozlaşmayı sağlayan böcek.
• Kommensalizm (+/0): bir tür yararlanır, diğeri etkilenmez; örneğin büyük bir ağacın dalına tutunan ve ağaca zarar vermeyen bitkiler.
• Parazitlik (+/−): parazit, konak canlının üzerinde ya da içinde yaşar ve ondan yararlanırken ona zarar verir; genellikle konağı hemen öldürmez.

Rekabeti kanıtlamak

İki türün aynı alanda bulunması rekabet olduğunu göstermez. Rekabetten söz edebilmek için:
• Ortak ve sınırlı bir kaynak bulunmalıdır.
• Bir türün varlığı diğerinin kaynak kullanımını ya da başarısını azaltmalıdır.
Örneğin bir türün uzaklaştırıldığı alanda diğer türün büyümesi ya da çoğalması artıyorsa, iki tür arasında rekabet olduğu desteklenir.

Etkileşimler koşula bağlıdır

Bir etkileşim her ortamda aynı biçimde görülmeyebilir. Kaynak bolken rekabet zayıflayabilir, kaynak azalınca güçlenebilir. Bir ortamda gözlenen ilişki bütün ortamlara değişmez bir kural olarak yayılmamalıdır. Etkileşimin türü belirlenirken tarafların gerçekten yarar mı zarar mı gördüğü veriyle gösterilmelidir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir çayırda iki farklı ot türü aynı topraktan su ve mineral alıyor. Türlerden biri sökülen alanlarda diğer türün daha fazla büyüdüğü gözleniyor. Bu etkileşimi nasıl sınıflandırırsınız?

Türler arası rekabettir (−/−). Ortak ve sınırlı kaynak (su ve mineral) vardır; bir türün uzaklaştırılması diğerinin başarısını artırmıştır.

Örnek 2. Arılar çiçeklerden nektar alırken çiçeklerin polenlerini başka çiçeklere taşıyor. Tarafların durumu nedir?

İki taraf da yararlanır: arı besin elde eder, bitki tozlaşır. Bu ilişki mutualizmdir (+/+).

Örnek 3. Bir kene bir köpeğin derisine tutunup kanıyla besleniyor ve köpekte kaşıntıya yol açıyor. Bu ilişki av-avcı ilişkisinden hangi yönüyle ayrılır?

İkisinde de bir taraf yararlanır, diğeri zarar görür (+/−). Ancak parazit konağın üzerinde yaşayarak uzun süre ondan yararlanır ve genellikle onu hemen öldürmez; avcı ise avını yakalayıp yer.

Özetle

  • Tür içi etkileşimler aynı türün, türler arası etkileşimler farklı türlerin bireyleri arasında görülür.
  • Rekabet (−/−), av-avcı (+/−), mutualizm (+/+), kommensalizm (+/0) ve parazitlik (+/−) temel türler arası etkileşimlerdir.
  • Rekabet için ortak ve sınırlı bir kaynak ile olumsuz etki kanıtı gerekir.
  • Etkileşimin türü tarafların gerçek yarar-zarar durumuna göre belirlenir.
  • Bir koşulda gözlenen ilişki bütün ortamlara değişmez kural olarak genellenemez.

Tür İçi ve Türler Arası Etkileşimler — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Hazır kayıtta renkleri farklı iki böceğin aynı türe ait olduğu doğrulanmış. Bu iki birey aynı sınırlı sığınak için etkileşiyor. Tür düzeyi bakımından sınıflama nedir?
ATürler arası etkileşim; renkleri farklıdır
BTür içi etkileşim
CCanlı-cansız etkileşimi; sığınak cansızdır
DHiçbir etkileşim; aynı türdekiler etkileşmez
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Etkileşimin tür içi veya türler arası olması tarafların tür kimliğiyle belirlenir. Doğrulanmış aynı tür, farklı renklerde olsa da tür içi sınıflamayı gerektirir.
2Kolay
Hazır örnekte görünüşleri birbirine benzeyen P ve Q bitkilerinin farklı türlere ait olduğu doğrulanmış. İki bitki arasında bir etkileşim inceleniyor. Hangi sınıflama uygundur?
ATür içi etkileşim; görünüşleri benzerdir
BTürler arası etkileşim
CYalnız cansız bileşenler arası ilişki
DEtkileşimin adı bilinmeden tür düzeyi hiç belirlenemez
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Farklı tür bireyleri arasındaki etkileşim türler arasıdır. Etkileşimin rekabet veya başka bir tür oluşu ayrı bir sınıflama sorusudur.
3Orta
Aynı türe ait bir genç ve bir erişkin birey arasında ortak alandaki yiyeceğe erişim ilişkisi kaydedilmiş. Hangi yorum uygundur?
AYaş ve büyüklükleri farklı olsa da bu iki tarafın etkileşimi tür içidir
BErişkin ile genç her zaman farklı türdür
CBireyler eş boyda olmadığında tür düzeyi belirlenemez
DGenç birey canlı bileşen sayılmadığı için ilişki tür içi olamaz
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Aynı türün farklı gelişim dönemleri ayrı türler sayılmaz. Tür içi sınıflama yaş, boy veya aynı anda aynı davranışı gösterme koşuluna bağlı değildir.
4Orta
Hazır modelde iki bireyin birbirine yarar sağlayan davranışı görülüyor, ancak tür kimlikleri verilmemiş. Tür içi mi türler arası mı olduğunu ayırmak için hangi bilgi gerekir?
Aİki bireyin aynı türe ait olup olmadığı
BYararın mutlaka çok büyük olup olmadığı
CDavranışın gündüz gerçekleşip gerçekleşmediği
Dİki bireyin mutlaka aynı büyüklükte olması
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Davranışın olumlu olması etkileşimin tür düzeyini tek başına belirlemez. Tür içi-türler arası ayrımı için tarafların tür kimliği gerekir.
5Zor
KayıtTaraflarVerilen etkiPAynı türün iki bireyiİkisinin de kaynak kazanımı azalıyorQİki farklı türün bireyleriİkisinin de yararı artıyor
Hazır kayıtta P aynı tür bireylerini, Q farklı tür bireylerini içeriyor. Etki tanımları tabloda verilmiştir. Tür düzeyi için hangi eşleme doğrudur?
AP iki tarafa zarar verdiği için kesin türler arasıdır
BQ iki tarafa yarar verdiği için kesin tür içidir
CP tür içi, Q türler arasıdır; etki işaretleri bu ayrımı değiştirmez
Dİşaretler farklı olduğundan iki kaydın tür kimlikleri kullanılamaz
Çözümü göster
Doğru cevap: C
P'nin iki tarafı aynı türden, Q'nun tarafları farklı türlerdendir. Etkileşimin olumlu veya olumsuz olması bu kimlik ayrımını değiştirmez.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular