Çözümü göster
Etkileşimin tür içi veya türler arası olması tarafların tür kimliğiyle belirlenir. Doğrulanmış aynı tür, farklı renklerde olsa da tür içi sınıflamayı gerektirir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir ekosistemde canlılar hem kendi türlerinin bireyleriyle hem de başka türlerle sürekli etkileşim içindedir. Bu etkileşimler canlıların yaşama, üreme ve beslenme başarısını belirler. Bu bölümde tür içi ve türler arası etkileşimler, tarafların yarar ve zarar durumlarına göre karşılaştırılır.
Aynı türün bireyleri arasında görülür:
• Tür içi rekabet: aynı besin, su, yuva yeri ya da eş için yarışma. Kaynaklar aynı türün bireyleri için aynı olduğu için tür içi rekabet genellikle güçlüdür.
• İş birliği: sürü hâlinde avlanma, yavru bakımı, koloni yaşamı (karıncalar, arılar).
Farklı türlerin bireyleri arasında görülür. Etkiler tarafların durumuna göre (+) yarar, (−) zarar, (0) etkilenmeme ile gösterilir:
• Rekabet (−/−): iki tür aynı sınırlı kaynağı kullanır, ikisi de olumsuz etkilenir.
• Av-avcı (+/−): avcı avını yakalayıp yer; avcı yararlanır, av zarar görür. Otçulun bitkiyle beslenmesi de benzer biçimde değerlendirilir.
• Mutualizm (+/+): iki tür de yararlanır; örneğin çiçekli bitki ile tozlaşmayı sağlayan böcek.
• Kommensalizm (+/0): bir tür yararlanır, diğeri etkilenmez; örneğin büyük bir ağacın dalına tutunan ve ağaca zarar vermeyen bitkiler.
• Parazitlik (+/−): parazit, konak canlının üzerinde ya da içinde yaşar ve ondan yararlanırken ona zarar verir; genellikle konağı hemen öldürmez.
İki türün aynı alanda bulunması rekabet olduğunu göstermez. Rekabetten söz edebilmek için:
• Ortak ve sınırlı bir kaynak bulunmalıdır.
• Bir türün varlığı diğerinin kaynak kullanımını ya da başarısını azaltmalıdır.
Örneğin bir türün uzaklaştırıldığı alanda diğer türün büyümesi ya da çoğalması artıyorsa, iki tür arasında rekabet olduğu desteklenir.
Bir etkileşim her ortamda aynı biçimde görülmeyebilir. Kaynak bolken rekabet zayıflayabilir, kaynak azalınca güçlenebilir. Bir ortamda gözlenen ilişki bütün ortamlara değişmez bir kural olarak yayılmamalıdır. Etkileşimin türü belirlenirken tarafların gerçekten yarar mı zarar mı gördüğü veriyle gösterilmelidir.
Örnek 1. Bir çayırda iki farklı ot türü aynı topraktan su ve mineral alıyor. Türlerden biri sökülen alanlarda diğer türün daha fazla büyüdüğü gözleniyor. Bu etkileşimi nasıl sınıflandırırsınız?
Türler arası rekabettir (−/−). Ortak ve sınırlı kaynak (su ve mineral) vardır; bir türün uzaklaştırılması diğerinin başarısını artırmıştır.
Örnek 2. Arılar çiçeklerden nektar alırken çiçeklerin polenlerini başka çiçeklere taşıyor. Tarafların durumu nedir?
İki taraf da yararlanır: arı besin elde eder, bitki tozlaşır. Bu ilişki mutualizmdir (+/+).
Örnek 3. Bir kene bir köpeğin derisine tutunup kanıyla besleniyor ve köpekte kaşıntıya yol açıyor. Bu ilişki av-avcı ilişkisinden hangi yönüyle ayrılır?
İkisinde de bir taraf yararlanır, diğeri zarar görür (+/−). Ancak parazit konağın üzerinde yaşayarak uzun süre ondan yararlanır ve genellikle onu hemen öldürmez; avcı ise avını yakalayıp yer.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.