Çözümü göster
Sürdürülebilirlik bugünün ihtiyaçları ile geleceğin olanaklarını birlikte gözeten bir süreklilik anlayışıdır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
İnsanlar besin, su, odun, toprak ve enerji gibi kaynakları doğadan sağlar. Bu kaynakların bugün kullanılması kadar gelecekte de kullanılabilir kalması önemlidir. Bu bölümde ekolojik sürdürülebilirliğin anlamı, kaynak türleri ve sürdürülebilirlik iddialarının nasıl değerlendirileceği ele alınır.
Ekolojik sürdürülebilirlik, bugünün ihtiyaçlarını karşılarken gelecek kuşakların da aynı kaynaklardan yararlanabilmesini sağlayacak biçimde doğayı kullanmaktır. Bu, doğadan hiçbir kaynak kullanmamak anlamına gelmez; kullanımın, kaynağın yenilenme hızı ve ekosistemin işleyişiyle uyumlu olması anlamına gelir.
Sürdürülebilirlik üç yönü birlikte gözetir: ekolojik süreklilik (ekosistemin işlevlerini sürdürmesi), toplumsal ihtiyaçlar (insanların temel ihtiyaçlarına erişimi) ve ekonomik yarar.
• Yenilenebilen kaynaklar: insan yaşamı ölçeğinde doğal süreçlerle yeniden oluşabilen kaynaklardır; ormanlar, balık popülasyonları, güneş ve rüzgâr enerjisi gibi.
• Yenilenemeyen kaynaklar: oluşmaları çok uzun jeolojik zamanlar aldığı için insan ölçeğinde yerine konamayan kaynaklardır; kömür, petrol, doğal gaz ve maden cevherleri gibi.
Yenilenebilen bir kaynak sınırsız değildir: kullanım hızı yenilenme hızını aşarsa kaynak tükenebilir. Örneğin bir ormandan yıllık büyümeden fazla odun alınırsa ormanın odun stoku azalır. Bazı kaynaklar (çok eski dönemlerde dolmuş yer altı suyu ya da verimli üst toprak gibi) kullanım süresine göre fiilen yenilenemeyen kaynak gibi davranır.
Bir kaynaktan ilk yıllarda çok ürün almak uzun vadede kaynağın kendini yenileme kapasitesini azaltabilir. Bu nedenle sürdürülebilirlik değerlendirilirken yalnız bugünkü ürün miktarına değil, kaynağın gelecekteki durumuna da bakılır.
Ürünün ve gelirin yanında, ürünü sağlayan ekolojik işlevler de (toprağın su tutması, canlılara yaşam alanı sağlanması gibi) değerlendirmeye alınmalıdır; piyasa fiyatı olmayan işlevler de önemlidir.
“Ürünümüz sürdürülebilirdir” gibi bir iddia değerlendirilirken şunlar sorulur:
• Hangi kaynak ve hangi süre için söyleniyor?
• Kaynağın yenilenmesi ve kullanımına ilişkin veri var mı?
• Tek bir olumlu gösterge (örneğin bir gaz salımındaki azalma) bütün boyutlar için mi kullanılıyor?
• “Doğal kökenli” olmak tek başına sürdürülebilir olmak anlamına gelmez.
Bir göstergede iyileşme olması, kabul edilen sınıra ulaşıldığını göstermeyebilir; ilerleme ile yeterlilik ayrı yargılardır.
Örnek 1. Bir ormanda yıllık odun artımı 20 birim, yıllık kesim 30 birimdir. Bu kullanım sürdürülebilir midir?
Değildir. Kesim yenilenmeden 10 birim fazla olduğu için odun stoku her yıl azalır. Orman yenilenebilen bir kaynak olsa da kullanım yenilenme hızını aşmıştır.
Örnek 2. Bir öğrenci “Kömür rezervi çok büyük olduğu için yenilenebilir kaynaktır” diyor. Değerlendiriniz.
Yargı yanlıştır. Kaynağın yenilenebilir olup olmaması miktarına değil, insan ölçeğinde yeniden oluşup oluşamamasına bağlıdır. Kömürün oluşumu çok uzun jeolojik zaman aldığı için büyük bir rezerv de yenilenemeyen kaynaktır.
Örnek 3. Bir işletme ürün başına kullandığı kaynağı yüzde 20 azaltmış ama ürün sayısını iki katına çıkarmıştır. Toplam kaynak kullanımı azalmış mıdır?
Hayır. Ürün başına kullanım 1 birimden 0,8 birime inerken ürün sayısı iki katına çıkarsa toplam kullanım 1 × 100 = 100 birimden 0,8 × 200 = 160 birime çıkar. Birim verimlilik tek başına toplam kullanımı göstermez.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.