MegaSoru

Biyoteknolojinin Uygulamaları ve Kanıt 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Biyoteknolojinin Uygulamaları ve Kanıt Konu Anlatımı

Biyoteknoloji, canlıların ya da canlılardan elde edilen bileşenlerin ürün ve hizmet üretmek için kullanılmasıdır. Yoğurt ve ekmek yapımı gibi geleneksel uygulamalardan, bir geni başka bir hücreye aktararak ilaç üretmeye kadar uzanır. Bu bölümde biyoteknolojinin tıp, tarım, endüstri, çevre ve adli alanlardaki uygulamaları ve bu uygulamalara ilişkin kanıtların yorumu ele alınır. Ayrıntılı laboratuvar protokolleri ve ürün tanıtımları kapsam dışıdır.

Geleneksel ve modern biyoteknoloji

Geleneksel biyoteknoloji, mikroorganizmaların fermantasyon etkinliğinden yararlanır: yoğurt, peynir, ekmek, bira, sirke üretimi bunlara örnektir. Modern biyoteknoloji ise canlıların genetik materyaline müdahale eden veya hücre ve dokuları laboratuvarda üreten yöntemlerden yararlanır.

Rekombinant DNA ve gen aktarımı

Rekombinant DNA teknolojisinde bir canlıdan alınan gen, başka bir hücreye (konak hücreye) aktarılır. Bu hücre genin bilgisini kullanır ve ürünü (genellikle protein) üretir. Örneğin insan insülin genini taşıyan bakteriler insülin proteinini üretebilir. Ürünün kökeni (hangi canlının geni) ile onu üreten hücre (bakteri) ayrı kavramlardır. Gen aktarıldığı hâlde ürünün her koşulda oluşacağı söylenemez; gen ifadesi için hücrenin geni kullanabilmesi ve uygun koşulların bulunması gerekir.

Tıp ve tarım

Tıpta ilaç, hormon ve rekombinant aşı üretimi, hücre ve kök hücre kültürü, protein üretimi uygulamalarındandır. Tarımda genetiği değiştirilmiş (GDO) bitkiler ve bitki doku kültürü yaygındır. Bitki doku kültüründe bir bitkinin tek hücresi ya da küçük bir doku parçası, besi ortamında bütün bir bitkiye dönüştürülebilir; elde edilen bitkiler genetik olarak aynıdır (klon). Hücre ve doku kültürü verileri (örneğin hücre sayısının zamanla artışı) yorumlanırken besi ortamı ve çevre koşulları dikkate alınır.

Endüstri, çevre ve adli uygulamalar

Endüstride enzim ve biyoyakıt üretimi, çevrede atıkların ya da petrol sızıntılarının mikroorganizmalarla giderilmesi örnektir. Adli tıpta DNA profili karşılaştırması bireyi tanımlamaya yardımcı olur. Bir DNA profilinin eşleşmesi, örnek kalitesi, kirlenme ve karşılaştırma yöntemleri bakımından değerlendirilen bir kanıttır; tek başına her koşulda kesin sonuç sayılmaz.

Kanıt ve iddia kapsamı

Bir biyoteknoloji uygulamasının başarısı, veriyle ve uygun ölçütle değerlendirilir. Tarımsal bir uygulama için ölçüt verim, hastalık direnci ya da çevresel etkiler olabilir; çevresel uygulama için ise temizleme hızı ve yan etkiler olabilir. Bir ürünün reklamı bilimsel kanıt yerine geçmez. İddia, deneyde kullanılan koşulların kapsamı dışına genellenmez.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. İnsan insülin geni bir bakteriye aktarılıyor ve bakteri insülin üretiyor. Ürünün kökeni ve üretici hücre bu durumda nedir?

Ürünün kökeni insan geni, üretici hücre bakteridir. Üretilen protein, aktarılan genin bilgisine dayanır ancak bakteri hücresinde sentezlenir.

Örnek 2. Bir bitkinin tek bir hücresinden besi ortamında bütün bir bitki geliştiriliyor. Elde edilen bitkiler birbirleriyle genetik olarak nasıl bir ilişkidedir?

Aynı hücreden mitozla çoğalıp gelişen bu bitkiler genetik olarak aynıdır (klon); mutasyon yok varsayımıyla birbirlerinin tıpatıp genetik kopyasıdır.

Örnek 3. Bir gen bir bakteriye aktarıldı, ancak bakteri hücreleri beklenen ürünü üretmedi. Bu sonuç nasıl açıklanabilir?

Gen aktarılmış olsa bile ürünün oluşması gen ifadesine bağlıdır. Geni kullanabilmesi için uygun koşulların sağlanması gerekir; bu nedenle gen aktarılması ürünün her koşulda oluşacağı anlamına gelmez.

Özetle

  • Geleneksel biyoteknoloji fermantasyondan yararlanır; modern biyoteknoloji gen aktarımı ve hücre-doku kültürü gibi yöntemleri kullanır.
  • Rekombinant DNA teknolojisinde aktarılan genin ürünü, konak hücre tarafından üretilir; ürünün kökeni ile üretici hücre ayrı kavramlardır.
  • Gen aktarılması her koşulda ürün oluşacağı anlamına gelmez; gen ifadesi gereklidir.
  • Bitki doku kültüründe tek hücreden elde edilen bitkiler genetik olarak aynıdır.
  • Uygulama iddiaları veriyle, uygun ölçütle ve kapsamıyla değerlendirilir; reklam kanıt değildir.

Biyoteknolojinin Uygulamaları ve Kanıt — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Veriler kurmacadır; yalnız verilen biyoteknoloji modeli ve ölçümler yorumlanır. Bir endüstri modelinde maya, şekerden etanol oluşturuyor; amaç etanol elde etmektir. Biyolojik süreç ile uygulama amacı hangi eşlemede doğrudur?
AMayanın DNA sı doğrudan etanole dönüşür.
BEtanol varlığı bütün maya hücrelerinin gen aktarıldığını kanıtlar.
CEtanol üretmek için her maya hücresinin önce bitkiye dönüşmesi gerekir.
DMayanın metabolik dönüşümü kullanılarak etanol üretilir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Uygulama mayanın metabolik etkinliğinden yararlanır. Ürün etanol, üretici canlı ise mayadır; gen aktarımı yapıldığı verilmemiştir.
2Kolay
Veriler kurmacadır; yalnız verilen biyoteknoloji modeli ve ölçümler yorumlanır. Uygun genetik bilgi taşıyan bir bakteri hücresi, tanımlanan insan proteini P'yi üretmektedir. Hangi açıklama doğrudur?
AÜretici hücre bakteridir; P'nin insan proteinine karşılık gelmesi hücreyi insan hücresine dönüştürmez.
BP insan proteini olduğundan üretici bakteri artık insan hücresidir.
CBakteri ürettiği için P'nin mutlaka bakterinin doğal proteini olması gerekir.
DP bir protein olduğundan üretici hücrede hiçbir DNA bulunmaz.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Başka kaynağa ait protein bilgisini kullanmak bütün hücrenin tür kimliğini değiştirmez. Bakteri üretici, P ise hedef üründür.
3Orta
Veriler kurmacadır; yalnız verilen biyoteknoloji modeli ve ölçümler yorumlanır. Bir kök hücre kültüründe canlı hücre sayısı artıyor. Ancak hedef dokuya özgü işlev veya farklılaşma ölçülmemiştir. Bu veri neyi destekler?
AHedef dokunun bütün işlevlerinin kesin oluştuğunu.
BKültürde canlı hücre sayısının arttığını; hedef doku işlevinin oluştuğunu tek başına göstermez.
CHer hücrenin organizmadaki her hücre tipine dönüşebildiğini.
DSayı arttığı için hücrelerin tamamının öldüğünü.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Çoğalma ve farklılaşma ayrı ölçütlerdir. Sayı artışı üretim açısından yararlı olabilir, fakat hedef hücre işlevinin doğduğunu kanıtlamaz.
4Orta
Veriler kurmacadır; yalnız verilen biyoteknoloji modeli ve ölçümler yorumlanır. Bir çevre modelinde 10 litre suda 100 mg X vardır. Yalnız temiz su eklenerek hacim 20 litreye çıkarılmış; X toplamı 100 mg kalmıştır. Bu kayıt biyolojik parçalanmayı gösterir mi?
AEvet; yoğunluk yarıya inince X in yarısı kesin parçalanmıştır.
BHayır; yoğunluk azalması seyrelmeyle açıklanır, toplam X azalmamıştır.
CEvet; temiz su eklemek tek başına mikroorganizma etkinliğini kanıtlar.
DHayır; çünkü toplam X 200 mg a yükselmiştir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Başlangıç 100/10=10 mg/L, son 100/20=5 mg/L dir. Toplam aynı kaldığı için bu değişim parçalanma değil seyreltme göstergesidir.
5Zor
DNA kaydıKLMÖrnek1/23/45/5P1/23/45/5Q2/14/35/5R1/23/55/5
Veriler kurmacadır; yalnız verilen biyoteknoloji modeli ve ölçümler yorumlanır. Adli modelde örnek tek kişiden gelmiş, hata ve eksik okuma yoktur. Her lokusta iki alel sırasız çifttir. Verilen üç lokusa göre hangi yorum doğrudur?
AYalnız P kesin kaynaktır.
BP ve Q dışlanamaz; bu üç lokus tek başına aralarından birini seçtirmez.
CYalnız R kesin kaynaktır.
DP ve Q uyduğu için ikisi de olayı kesin gerçekleştirmiştir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
P ve Q'nun üç alel çifti örnekle aynıdır. R, L lokusunda uymaz. Bu sınırlı karşılaştırma P ile Q yu ayıramaz; olayın gerçekleşme biçimini de ölçmez.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular