Çözümü göster
Uygulama mayanın metabolik etkinliğinden yararlanır. Ürün etanol, üretici canlı ise mayadır; gen aktarımı yapıldığı verilmemiştir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Biyoteknoloji, canlıların ya da canlılardan elde edilen bileşenlerin ürün ve hizmet üretmek için kullanılmasıdır. Yoğurt ve ekmek yapımı gibi geleneksel uygulamalardan, bir geni başka bir hücreye aktararak ilaç üretmeye kadar uzanır. Bu bölümde biyoteknolojinin tıp, tarım, endüstri, çevre ve adli alanlardaki uygulamaları ve bu uygulamalara ilişkin kanıtların yorumu ele alınır. Ayrıntılı laboratuvar protokolleri ve ürün tanıtımları kapsam dışıdır.
Geleneksel biyoteknoloji, mikroorganizmaların fermantasyon etkinliğinden yararlanır: yoğurt, peynir, ekmek, bira, sirke üretimi bunlara örnektir. Modern biyoteknoloji ise canlıların genetik materyaline müdahale eden veya hücre ve dokuları laboratuvarda üreten yöntemlerden yararlanır.
Rekombinant DNA teknolojisinde bir canlıdan alınan gen, başka bir hücreye (konak hücreye) aktarılır. Bu hücre genin bilgisini kullanır ve ürünü (genellikle protein) üretir. Örneğin insan insülin genini taşıyan bakteriler insülin proteinini üretebilir. Ürünün kökeni (hangi canlının geni) ile onu üreten hücre (bakteri) ayrı kavramlardır. Gen aktarıldığı hâlde ürünün her koşulda oluşacağı söylenemez; gen ifadesi için hücrenin geni kullanabilmesi ve uygun koşulların bulunması gerekir.
Tıpta ilaç, hormon ve rekombinant aşı üretimi, hücre ve kök hücre kültürü, protein üretimi uygulamalarındandır. Tarımda genetiği değiştirilmiş (GDO) bitkiler ve bitki doku kültürü yaygındır. Bitki doku kültüründe bir bitkinin tek hücresi ya da küçük bir doku parçası, besi ortamında bütün bir bitkiye dönüştürülebilir; elde edilen bitkiler genetik olarak aynıdır (klon). Hücre ve doku kültürü verileri (örneğin hücre sayısının zamanla artışı) yorumlanırken besi ortamı ve çevre koşulları dikkate alınır.
Endüstride enzim ve biyoyakıt üretimi, çevrede atıkların ya da petrol sızıntılarının mikroorganizmalarla giderilmesi örnektir. Adli tıpta DNA profili karşılaştırması bireyi tanımlamaya yardımcı olur. Bir DNA profilinin eşleşmesi, örnek kalitesi, kirlenme ve karşılaştırma yöntemleri bakımından değerlendirilen bir kanıttır; tek başına her koşulda kesin sonuç sayılmaz.
Bir biyoteknoloji uygulamasının başarısı, veriyle ve uygun ölçütle değerlendirilir. Tarımsal bir uygulama için ölçüt verim, hastalık direnci ya da çevresel etkiler olabilir; çevresel uygulama için ise temizleme hızı ve yan etkiler olabilir. Bir ürünün reklamı bilimsel kanıt yerine geçmez. İddia, deneyde kullanılan koşulların kapsamı dışına genellenmez.
Örnek 1. İnsan insülin geni bir bakteriye aktarılıyor ve bakteri insülin üretiyor. Ürünün kökeni ve üretici hücre bu durumda nedir?
Ürünün kökeni insan geni, üretici hücre bakteridir. Üretilen protein, aktarılan genin bilgisine dayanır ancak bakteri hücresinde sentezlenir.
Örnek 2. Bir bitkinin tek bir hücresinden besi ortamında bütün bir bitki geliştiriliyor. Elde edilen bitkiler birbirleriyle genetik olarak nasıl bir ilişkidedir?
Aynı hücreden mitozla çoğalıp gelişen bu bitkiler genetik olarak aynıdır (klon); mutasyon yok varsayımıyla birbirlerinin tıpatıp genetik kopyasıdır.
Örnek 3. Bir gen bir bakteriye aktarıldı, ancak bakteri hücreleri beklenen ürünü üretmedi. Bu sonuç nasıl açıklanabilir?
Gen aktarılmış olsa bile ürünün oluşması gen ifadesine bağlıdır. Geni kullanabilmesi için uygun koşulların sağlanması gerekir; bu nedenle gen aktarılması ürünün her koşulda oluşacağı anlamına gelmez.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.