MegaSoru

DNA Replikasyonu: Bilimsel Model ve Kanıt 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

DNA Replikasyonu: Bilimsel Model ve Kanıt Konu Anlatımı

Her hücre bölünmesinden önce DNA nın tam bir kopyası yapılmalıdır. Bu kopyalanma işlemine DNA replikasyonu (eşlenme) denir. Bilim insanları bu işlemin nasıl gerçekleştiği konusunda farklı modeller önermiş ve deneylerle birini doğrulamıştır. Bu bölümde replikasyonun yarı korunumlu modeli, bu modeli destekleyen kanıtlar ve modelin yeniden yapılandırılması ele alınır. Replikasyonda görev alan yardımcı proteinlerin ve enzimlerin tek tek adlarının ezberlenmesi gerekmez.

Yarı korunumlu eşlenme

Eşlenmede çift sarmal açılır ve her zincir yeni bir zincirin yapılması için kalıp olur. Serbest nükleotitler kalıp zincire eşleşme kuralıyla (A–T, G–C) bağlanır. Sonuçta iki DNA molekülü oluşur; her biri bir eski (kalıp) zincir ile bir yeni zincirden oluşur. Bu modele yarı korunumlu model denir, çünkü her yeni DNA nın yarısı ana moleküle aittir.

Yeni zincirlerin sentezi

Yeni zincir yalnız bir yönde uzatılabildiği için iki yeni zincirden biri kesintisiz, diğeri kısa parçalar hâlinde yapılıp sonra birleştirilir. Bu ayrıntı, iki zincirin de eşleşme kuralına uygun, kalıbın tamamlayıcısı olarak yapıldığı gerçeğini değiştirmez. Replikasyon interfazın S döneminde gerçekleşir.

Modellerin karşılaştırılması

Üç model düşünülmüştür:
• Korunumlu model: eski DNA olduğu gibi kalır, tamamen yeni bir DNA yapılır.
• Yarı korunumlu model: her yeni DNA bir eski, bir yeni zincirden oluşur.
• Dağınık model: eski ve yeni parçalar her iki zincirde karışıktır.
Bu modellerden hangisinin doğru olduğu deneyle sınanır.

Kanıt: ağır azot deneyi

Bakteriler önce ağır azot (15N) içeren besiyerinde üretilir; böylece DNA ları ağır olur. Sonra hafif azot (14N) besiyerine alınır ve her bölünmeden sonra DNA nın yoğunluğuna bakılır:
• 1. kuşakta bütün DNA lar orta yoğunluktadır. Bu, korunumlu modelle uyuşmaz (korunumlu modelde ağır ve hafif iki bant beklenirdi).
• 2. kuşakta yarısı orta, yarısı hafif yoğunlukta DNA bulunur. Bu, dağınık modelle uyuşmaz (dağınık modelde hep orta yoğunluk beklenirdi) ve yarı korunumlu modeli destekler.
Kanıtlara göre başlangıçtaki modeller elenir, yarı korunumlu model kabul edilir.

Çok turlu eşlenme ve sık hata

Bir DNA n tur eşlenirse 2 üzeri n tane DNA molekülü olur. Bu moleküllerden her zaman yalnız ikisi başlangıçtaki eski zincirlerden birini taşır; diğerlerinin her iki zinciri de yeni sentezlenmiştir. Eşlenmeyi "iki tamamen yeni molekül üretme" olarak düşünmek yanlıştır: her yeni molekül eski bir zincir içerir. Eşlenmeyle DNA miktarı iki katına çıkar, kromozom sayısı ise değişmez.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Ağır azotta üretilen bir bakteri 14N besiyerine alınıyor ve 3 kez bölünüyor. Kaç DNA molekülü oluşur? Kaçında ağır azot zinciri bulunur?

2 üzeri 3 yani 8 DNA molekülü oluşur. Başlangıçtaki iki ağır zincir ayrı moleküllerde kaldığından 2 molekül bir ağır (15N) zincir içerir; 6 molekül tamamen hafiftir.

Örnek 2. Aynı deneyde 1. kuşak DNA larının hepsi orta yoğunlukta çıkıyor. Hangi model elenir? Hangi iki model hâlâ olası kalır?

Korunumlu model elenir, çünkü ağır ve hafif iki ayrı bant beklenirdi. Yarı korunumlu ve dağınık model olası kalır; ayırt etmek için 2. kuşak sonuçlarına bakılır.

Örnek 3. Bir DNA molekülü iki kez eşlendiğinde toplam kaç zincir oluşur? Bunlardan kaçı başlangıçtaki zincirlerdendir?

4 DNA, yani 8 zincir oluşur. Bunlardan 2 si başlangıçtaki eski zincirlerdir, 6 sı yeni sentezlenmiş zincirlerdir.

Özetle

  • Yarı korunumlu modelde her yeni DNA bir eski kalıp zincir ve bir yeni zincirden oluşur.
  • Yeni zincir, kalıba A–T ve G–C eşleşme kuralıyla tamamlayıcıdır; replikasyon interfazın S döneminde olur.
  • Ağır azot deneyinde 1. kuşakta hepsi orta yoğunluklu çıkması korunumlu modeli; 2. kuşakta hafif ve orta bandın görülmesi dağınık modeli eler.
  • n tur eşlenmede 2 üzeri n DNA oluşur; yalnız ikisi başlangıç zincirini taşır.
  • Eşlenme DNA miktarını artırır; kromozom sayısını artırmaz.

DNA Replikasyonu: Bilimsel Model ve Kanıt — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir DNA nın başlangıçtaki iki zinciri O ve P olarak işaretleniyor. İşaretler aktarılmıyor; zincir kaybı yoktur. Bir tam yarı korunumlu eşlenme sonunda her ürün için hangi kayıt doğrudur?
ABaşlangıçtaki iki zincir aynı üründe birlikte kalır.
BHer üründe iki tamamen yeni zincir bulunur.
CHer üründe yalnız tek zincir bulunur.
DBaşlangıçtaki zincirlerden biri ile ona göre üretilmiş bir yeni zincir birlikte bulunur.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Yarı korunumlu modelde her başlangıç zinciri kalıp olur ve yeni tamamlayıcısıyla bir ürün oluşturur.
2Kolay
Bir DNA eşlenme modelinde kalıp zincirin belirli konumunda guanin bulunuyor. Hata olmadığı ve olağan DNA baz eşleşmesi kullanıldığı durumda bu konuma yeni zincirde hangi nükleotit yerleştirilir?
AGuanin içeren deoksiribozlu nükleotit
BSitozin içeren deoksiribozlu nükleotit
CUrasil içeren ribozlu nükleotit
DAdenin içeren deoksiribozlu nükleotit
Çözümü göster
Doğru cevap: B
DNA eşlenmesinde kalıptaki G karşısına C içeren DNA nükleotidi gelir. Yeni birim deoksiribozludur.
3Orta
Bir öğrenci ilk eşlenme ürünlerini O–P ve Y–Z diye çiziyor; O ve P başlangıç zincirleri, Y ve Z yeni zincirlerdir. Güvenilir zincir takibi her üründe bir başlangıç zinciri bulunduğunu gösteriyor. Hangi düzeltme gerekir?
AO–P birlikte tutulmalı, yalnız yeni zincirlerin rengi değiştirilmelidir.
Bİki başlangıç zinciri çizimden silinmelidir.
CDört zincir tek bir dört zincirli üründe toplanmalıdır.
DO ve P ayrı ürünlere dağıtılmalı, her birine yeni bir tamamlayıcı eşleştirilmelidir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Çizim korunumlu dağılım göstermektedir. Kanıt yarı korunumlu dağılım istediği için eski zincirlerin ürün eşleşmeleri değiştirilmelidir.
4Orta
Bir eşlenme modelinde bir yeni zincirin baz dizisi, başka bir başlangıç zincirinin dizisiyle aynı bulunuyor. Hangi bilgi yeni zincirin gerçekten yeni üretildiğini doğrudan ayırt eder?
AYalnız baz dizisinin başlangıç zinciriyle aynı olması
Bİki zincirin aynı uzunlukta olması
CSentez sırasında yalnız yeni zincire katıldığı doğrulanmış kalıcı bir işaret
Dİkisinin de DNA nükleotitleri içermesi
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Kopyalama diziyi koruyabilir; bu fiziksel zincirlerin aynı yaşta olduğu anlamına gelmez. Senteze özgü işaret kökeni izler.
5Zor
Tek bir çift zincirli DNA nın iki başlangıç zinciri kalıcı işaretlidir. Üç tam yarı korunumlu turda tüm moleküller her tur bir kez eşleniyor; kayıp ve işaret aktarımı yoktur. Başlangıç zinciri taşıyan moleküllerin ve başlangıç zincirlerinin tüm zincirlere oranları sırasıyla nedir?
AMoleküllerin 1/2 si; zincirlerin 1/2 si
BMoleküllerin 1/4 ü; zincirlerin 1/8 i
CMoleküllerin 1/8 i; zincirlerin 1/4 ü
DMoleküllerin tümü; zincirlerin 1/2 si
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Üç turda 8 molekül ve 16 zincir vardır. İki başlangıç zinciri iki ayrı molekülde kalır: 2/8=1/4 molekül, 2/16=1/8 zincir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular