MegaSoru

Genetik Kod ve Translasyon 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Genetik Kod ve Translasyon Konu Anlatımı

RNA daki bilgi, amino asit dizisine, yani proteine çevrilir. Bu çeviri işlemine translasyon denir. Bu bölümde genetik kodun mantığı, mRNA kodonu ile tRNA antikodonu farkı, bir mRNA dan peptit zincirinin kurulması ve süreci oluşturan bileşenlerin eş güdümü ele alınır. Kod tablosu ve yönler sorularda verilir.

Genetik kod

Genetik kod, mRNA daki bazların üçlü gruplarının (kodon) hangi amino asidi belirlediğini gösteren kuraldır. 4 farklı baz üçerli gruplandığından 64 kodon vardır. Bunlardan 61 i amino asit belirler, 3 ü (UAA, UAG, UGA) amino asit belirlemeyen dur kodonlarıdır. AUG kodonu başlangıç kodonudur ve metiyonin amino asidini belirler. Kod birden çok kodonun aynı amino asidi belirleyebilmesi bakımından yedekli, ardışık üçlülerle kesintisiz okunması bakımından örtüşmeyen bir yapıdadır; ayrıca neredeyse bütün canlılarda aynıdır.

Bileşenler ve görevleri

Translasyonun temel bileşenleri şunlardır:
• mRNA: kodonlar halinde genetik bilgiyi taşır.
• Ribozom (rRNA ve proteinlerden oluşur): mRNA üzerinde ilerleyip amino asitleri bağlar.
• tRNA: bir ucunda belirli bir amino asidi taşır, diğer ucunda mRNA kodonuna tamamlayıcı üç bazlık antikodonu bulunur.
• Amino asitler ve gerekli enerji.
Kodon mRNA da, antikodon tRNA da bulunur; ikisi aynı şey değildir.

Peptit zincirinin kurulması

Ribozom mRNA ya bağlanır ve başlangıç kodonunu (AUG) bulur. Her kodona uygun antikodonlu tRNA gelir, getirdiği amino asit zincire peptit bağıyla eklenir. Her peptit bağı kurulurken bir su molekülü açığa çıkar. Ribozom üçlü gruplar halinde ilerler; okuma çerçevesi başlangıç kodonuyla belirlenir. Bir dur kodonuna ulaşıldığında bu kodona karşılık gelen amino asit olmadığından zincir sentezi biter. n amino asitli bir peptitte n − 1 peptit bağı ve n − 1 su molekülü bulunur.

Süreçlerin eş güdümü

Bir gen ifadesi, transkripsiyon ve translasyonun birlikte çalışmasıyla tamamlanır: önce RNA yapılmalı, sonra bu RNA ribozomda proteine çevrilmelidir. mRNA, tRNA, rRNA, ribozom ve amino asitlerin birlikte bulunması gerekir. Bileşenlerden biri eksikse protein yapılamaz. Bu eş güdümün ayrıntılı moleküler mekanizmaları bu bölümde incelenmez.

Karıştırılan kavramlar

Dur kodonu bir amino asit belirlemez; yalnız sentezin bittiğini bildirir. Kodon ile antikodon farklıdır. Okuma çerçevesi kayarsa üçlü gruplar değişir ve çok farklı bir amino asit dizisi çıkabilir. Mutasyon türlerinin sınıflandırılması bu bölümün hedefi değildir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. mRNA nın 5 ucundan 3 ucuna dizisi AUG UUU AAA GGG UAA dır. Kod tablosuna göre AUG = metiyonin, UUU = fenilalanin, AAA = lizin, GGG = glisin, UAA = dur. Oluşan peptit nedir? Kaç peptit bağı ve kaç su molekülü oluşur?

Peptit: metiyonin – fenilalanin – lizin – glisin (dört amino asit). UAA dur kodonu olduğu için amino asit eklenmez. Dört amino asit arasında 3 peptit bağı kurulur ve 3 su molekülü açığa çıkar.

Örnek 2. Bir mRNA da GCU kodonu varsa bu kodona uygun tRNA nın antikodonu hangi dizidir?

Antikodon kodona tamamlayıcıdır: CGA (antikodonun 3 ucundan 5 ucuna yazılışı; kodonla zıt yönlü eşleşir).

Örnek 3. Bir öğrenci, UAG kodonunun bir amino asit belirlediğini düşünüyor. Hata nedir?

UAG bir dur kodonudur; amino asit belirlemez. Translasyon bu kodonda sona erer.

Özetle

  • Kodon, mRNA daki üçlü bazdır; 64 kodondan 61 i amino asit belirler, 3 ü dur kodonudur.
  • AUG başlangıç kodonudur ve metiyonin belirler.
  • tRNA nın antikodonu mRNA kodonuna tamamlayıcıdır; tRNA bir amino asit taşır.
  • n amino asitli bir peptitte n − 1 peptit bağı ve n − 1 su molekülü bulunur.
  • Dur kodonu amino asit belirlemez; kodon ile antikodon farklı kavramlardır.

Genetik Kod ve Translasyon — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir eşleşme modelinde mRNA üzerinde 5'-GCU-3', bu kodona bağlanan tRNA üzerinde 3'-CGA-5' yazılıdır. Hangi adlandırma doğrudur?
AGCU tRNA antikodonu, CGA mRNA kodonudur.
BGCU mRNA kodonu, CGA tRNA antikodonudur.
CHer iki üçlü de mRNA kodonudur.
DCGA üçlüsü taşınan amino asidin kendisidir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Kodon mRNA üzerindeki üçlüdür. Onu tamamlayıcı olarak tanıyan tRNA bölgesi antikodon adını alır.
2Kolay
Bir modelde mRNA 5'-AUG GCU UUU UAA-3' biçimindedir. Okuma soldan sağa ilk AUG ile başlar ve UAA da biter. Sözlük: AUG=Met, GCU=Ala, UUU=Phe, UAA=dur. Başlangıç Met korunuyor. Ürün hangisidir?
AMet–Ala–Phe–dur
BPhe–Ala–Met
CMet–Phe
DMet–Ala–Phe
Çözümü göster
Doğru cevap: D
AUG, GCU ve UUU sırasıyla Met, Ala ve Phe ekletir. UAA amino asit ekletmeden sonlandırır.
3Orta
mRNA 5'-CC AUG GGU UAG-3' diye verilmiştir. Bu modelde başlangıç açıkça AUG nin A sıdır; önceki CC çevrilmez. AUG=Met, GGU=Gly, UAG=dur. Met korunuyorsa hangi yorum doğrudur?
Aİlk üç baz CCA zorunlu ilk kodondur.
BÖndeki CC ürüne katılmaz; ürün Met–Gly dir.
CCC ayrı bir iki bazlı kodon olarak amino asit ekletir.
DUAG de amino asit eklettiği için ürün üç amino asitlidir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Çerçeve dizinin çizildiği ilk harften değil belirtilen başlangıçtan kurulur. AUG–GGU–UAG okuması Met–Gly verir.
4Orta
Bir öğretim modelinde 6 serbest amino asit tek doğrusal peptitte birleştiriliyor. Her yeni peptit bağı için bir su çıktığı kabul ediliyor; başka reaksiyon hesaba katılmıyor. Son ürün için doğru kayıt hangisidir?
A6 peptit bağı ve 6 su
B5 peptit bağı ve 6 su
C5 peptit bağı ve 5 su
D3 peptit bağı ve 3 su
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Açık zincirde altı birim beş komşulukla bağlanır. Modelin su hesabı yalnız bu beş bağa aittir.
5Zor
mRNA 5'-AUGAUAAGCUAA-3' tir. Okuma ilk AUG den başlayıp üçer baz ilerler. Sözlük: AUG=Met, AUA=Ile, AGC=Ser, UAA=dur. Bu modelde Met korunur. Dizinin 5–7. bazları UAA olsa da doğru sonuç hangisidir?
AGörülen ilk UAA harf dizisi 5. bazda okumayı bitirir.
BÜrün yalnız Met tir; AUA dur kodonudur.
C5–7. bazlardaki UAA çerçeve dışıdır; ürün Met–Ile–Ser dir.
DUAA son amino asit olarak eklenir.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Başlangıca göre gruplama AUG|AUA|AGC|UAA dır. Konum 5–7 deki harflerin yan yana durması onları bu okumanın kodonu yapmaz.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular