Çözümü göster
Kodon mRNA üzerindeki üçlüdür. Onu tamamlayıcı olarak tanıyan tRNA bölgesi antikodon adını alır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
RNA daki bilgi, amino asit dizisine, yani proteine çevrilir. Bu çeviri işlemine translasyon denir. Bu bölümde genetik kodun mantığı, mRNA kodonu ile tRNA antikodonu farkı, bir mRNA dan peptit zincirinin kurulması ve süreci oluşturan bileşenlerin eş güdümü ele alınır. Kod tablosu ve yönler sorularda verilir.
Genetik kod, mRNA daki bazların üçlü gruplarının (kodon) hangi amino asidi belirlediğini gösteren kuraldır. 4 farklı baz üçerli gruplandığından 64 kodon vardır. Bunlardan 61 i amino asit belirler, 3 ü (UAA, UAG, UGA) amino asit belirlemeyen dur kodonlarıdır. AUG kodonu başlangıç kodonudur ve metiyonin amino asidini belirler. Kod birden çok kodonun aynı amino asidi belirleyebilmesi bakımından yedekli, ardışık üçlülerle kesintisiz okunması bakımından örtüşmeyen bir yapıdadır; ayrıca neredeyse bütün canlılarda aynıdır.
Translasyonun temel bileşenleri şunlardır:
• mRNA: kodonlar halinde genetik bilgiyi taşır.
• Ribozom (rRNA ve proteinlerden oluşur): mRNA üzerinde ilerleyip amino asitleri bağlar.
• tRNA: bir ucunda belirli bir amino asidi taşır, diğer ucunda mRNA kodonuna tamamlayıcı üç bazlık antikodonu bulunur.
• Amino asitler ve gerekli enerji.
Kodon mRNA da, antikodon tRNA da bulunur; ikisi aynı şey değildir.
Ribozom mRNA ya bağlanır ve başlangıç kodonunu (AUG) bulur. Her kodona uygun antikodonlu tRNA gelir, getirdiği amino asit zincire peptit bağıyla eklenir. Her peptit bağı kurulurken bir su molekülü açığa çıkar. Ribozom üçlü gruplar halinde ilerler; okuma çerçevesi başlangıç kodonuyla belirlenir. Bir dur kodonuna ulaşıldığında bu kodona karşılık gelen amino asit olmadığından zincir sentezi biter. n amino asitli bir peptitte n − 1 peptit bağı ve n − 1 su molekülü bulunur.
Bir gen ifadesi, transkripsiyon ve translasyonun birlikte çalışmasıyla tamamlanır: önce RNA yapılmalı, sonra bu RNA ribozomda proteine çevrilmelidir. mRNA, tRNA, rRNA, ribozom ve amino asitlerin birlikte bulunması gerekir. Bileşenlerden biri eksikse protein yapılamaz. Bu eş güdümün ayrıntılı moleküler mekanizmaları bu bölümde incelenmez.
Dur kodonu bir amino asit belirlemez; yalnız sentezin bittiğini bildirir. Kodon ile antikodon farklıdır. Okuma çerçevesi kayarsa üçlü gruplar değişir ve çok farklı bir amino asit dizisi çıkabilir. Mutasyon türlerinin sınıflandırılması bu bölümün hedefi değildir.
Örnek 1. mRNA nın 5 ucundan 3 ucuna dizisi AUG UUU AAA GGG UAA dır. Kod tablosuna göre AUG = metiyonin, UUU = fenilalanin, AAA = lizin, GGG = glisin, UAA = dur. Oluşan peptit nedir? Kaç peptit bağı ve kaç su molekülü oluşur?
Peptit: metiyonin – fenilalanin – lizin – glisin (dört amino asit). UAA dur kodonu olduğu için amino asit eklenmez. Dört amino asit arasında 3 peptit bağı kurulur ve 3 su molekülü açığa çıkar.
Örnek 2. Bir mRNA da GCU kodonu varsa bu kodona uygun tRNA nın antikodonu hangi dizidir?
Antikodon kodona tamamlayıcıdır: CGA (antikodonun 3 ucundan 5 ucuna yazılışı; kodonla zıt yönlü eşleşir).
Örnek 3. Bir öğrenci, UAG kodonunun bir amino asit belirlediğini düşünüyor. Hata nedir?
UAG bir dur kodonudur; amino asit belirlemez. Translasyon bu kodonda sona erer.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.