MegaSoru

Genetik Testler ve Genetik Danışmanlık 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Genetik Testler ve Genetik Danışmanlık Konu Anlatımı

Bazı genetik hastalıklar ailelerde görülür ve önceden bilinmesi, önlem almayı ya da bilinçli karar vermeyi kolaylaştırır. Genetik testler ve genetik danışmanlık bu amaçla kullanılır. Bu bölümde testlerin neyi ölçtüğü, sonuçların sınırı, risk bilgisinin anlamı ve danışmanlığın rolü ele alınır. Vakalar kurgusaldır; klinik eşik veya kişisel karar önerisi verilmez.

Genetik test neyi yanıtlar?

Genetik test, kişinin DNA sında belirli bir değişikliğin bulunup bulunmadığını araştırır. Farklı amaçlarla yapılabilir: bir hastalığın tanısına destek olmak, bir kişinin hastalık aleli taşıyıp taşımadığını (taşıyıcılık) belirlemek, belirli bir hastalığa yatkınlığı değerlendirmek. Her testin yanıtladığı soru farklıdır; bu nedenle testin amacı ve ölçtüğü veri eşleştirilmelidir. Fenilketonüri, spinal müsküler atrofi ve kistik fibrozis, genetik testle araştırılan hastalıklara örnek olarak verilebilir.

Tarama ve ayrıntılı değerlendirme

Tarama testleri, geniş gruplarda riski belirlemek için kullanılır; sonuçları kesin tanı değil, daha ayrıntılı incelemeye gerek olup olmadığını gösterir. Daha kapsamlı değerlendirmede ise belirli bir hastalığa yönelik özel testler ve klinik bilgiler birlikte ele alınır. İkisi farklı amaçlara hizmet eder ve birinin sonucu diğerinin yerini tutmaz.

Sonuçların sınırı

Pozitif sonuç, test edilen değişikliğin bulunduğunu gösterir; ancak hastalığın kesinlikle ortaya çıkacağını göstermez, çünkü birçok durumda hastalık olasılıkla ilişkilidir. Negatif sonuç ise yalnız test edilen değişikliklerin bulunmadığını gösterir; hastalık riskinin sıfır olduğu anlamına gelmez ve test tüm olası genetik değişiklikleri kapsamayabilir. Sonuçlar, test kapsamıyla birlikte değerlendirilir.

Aile öyküsü ve risk bilgisi

Ailede bir hastalığın görülmesi risk hakkında ipucu verir. Örneğin otozomal çekinik hastalıklarda taşıyıcı ebeveynlerin her çocuğunun hasta olma olasılığı 1/4 tür. Akraba evlilikleri, aynı çekinik alelin iki ebeveynde de bulunma olasılığını artırdığı için otozomal çekinik hastalıkların görülme sıklığını artırabilir. Risk bilgisi bir olasılıktır; kesin bir sonuç değildir.

Genetik danışmanlık

Genetik danışmanlık, bir kişinin ya da ailenin genetik riskini anlamasına, test seçeneklerini ve sonuçlarını öğrenmesine yardımcı olan bir hizmettir. Danışman bilgi verir, riskleri açıklar ve kararlar için bilimsel çerçeve sağlar; kararı kişi verir. Danışmanlık bir tedavi garantisi değildir. Bilgiye güvenilir kaynaklardan ulaşılmalı, doğruluğu farklı kaynaklarla karşılaştırılmalıdır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Çekinik bir otozomal hastalık bakımından taşıyıcı olan iki ebeveynin bir çocuğunun hasta olma olasılığı nedir? Taşıyıcı olma olasılığı nedir?

Hasta (aa) olma olasılığı 1/4 tür. Taşıyıcı (Aa) olma olasılığı 1/2 dir; sağlıklı ve taşıyıcı olmayan (AA) olma olasılığı 1/4 tür.

Örnek 2. Bir genetik testte belirli bir değişiklik saptanmadı. Bu sonuç hastalık riski olmadığı anlamına gelir mi?

Hayır. Test yalnız belirli değişiklikleri kapsıyorsa, başka değişikliklerin yokluğu hakkında bilgi vermez. Negatif sonuç riskin sıfır olduğu anlamına gelmez.

Örnek 3. Bir öğrenci, genetik danışmanlıkla hastalığın kesinlikle tedavi edileceğini düşünüyor. Hata nedir?

Genetik danışmanlık bilgilendirme ve risk değerlendirme hizmetidir; tedavi garantisi sunmaz. Tedavi seçenekleri ayrı olarak ele alınır.

Özetle

  • Her genetik testin yanıtladığı soru farklıdır; testin amacı ve ölçtüğü veri eşleştirilmelidir.
  • Tarama testi riski belirlemeye, kapsamlı değerlendirme tanıya destek olmaya yöneliktir.
  • Pozitif sonuç hastalığın kesinliğini, negatif sonuç riskin sıfır olduğunu göstermez.
  • Aile öyküsü ve akraba evlilikleri otozomal çekinik hastalık riskiyle ilişkilidir; risk bir olasılıktır.
  • Genetik danışmanlık bilgi ve risk açıklaması sağlar; tedavi garantisi değildir.

Genetik Testler ve Genetik Danışmanlık — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Kayıtlar kurmacadır ve eğitim amacıyla verilmiştir. Sonuçlar yalnız açıklanan test kapsamı ve model içinde yorumlanır. P testi yalnız G genindeki v değişikliğinin bulunup bulunmadığını araştırıyor. Hangi soru P'nin doğrudan ürettiği veriyle yanıtlanabilir?
Aİncelenen örnekte v değişikliği saptandı mı?
BBirey yaşamı boyunca hangi hastalıkların tümünü geçirecek?
CBireyin bütün genleri nasıl çalışıyor?
DBirey için hangi tedavi kesin başarılı olur?
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Testin doğrudan ölçtüğü şey v nin saptanmasıdır. Gen işleyişi, bütün hastalıklar veya tedavi başarısı için ek kanıt gerekir.
2Kolay
Kayıtlar kurmacadır ve eğitim amacıyla verilmiştir. Sonuçlar yalnız açıklanan test kapsamı ve model içinde yorumlanır. S programı, ileri değerlendirme gerektirebilecek kayıtları seçmek için tarama yapıyor. Programda pozitif sonuç kesin tanı olarak tanımlanmamıştır. Pozitif bir kayıt nasıl okunmalıdır?
Aİleri değerlendirme için bir işarettir; tek başına kesin tanı değildir.
BHastalık kesin vardır; başka bilgiye gerek kalmaz.
CBütün negatif kayıtlar kesin hastalıksızdır.
DTarama pozitifliği tedavinin tamamlandığını gösterir.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Verilen amaç, kişileri değerlendirme için seçmektir. Bu amaçla elde edilen pozitiflik doğrudan tanı veya tedavi sonucu değildir.
3Orta
Kayıtlar kurmacadır ve eğitim amacıyla verilmiştir. Sonuçlar yalnız açıklanan test kapsamı ve model içinde yorumlanır. Otozomal çekinik H modelinde yalnız a/a özellik gösterir; A/a taşıyıcıdır ve özellik göstermez. Geçerli, bu lokusu hatasız ayırt eden test A/a sonucunu veriyor. Hangi yorum doğrudur?
APozitif a bulgusu bireyin kesin a/a olduğunu gösterir.
BBirey bu modelde taşıyıcıdır; a/a değildir.
CBirey A/A dır; fenotip negatifse a bulunamaz.
DA/a sonucu bütün çocukların a/a olacağını gösterir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
A/a kaydı bir olağan ve bir çekinik alel içerir. Verilen modele göre birey özellik göstermeyen taşıyıcıdır; çocukların sonuçları ayrıca değerlendirilir.
4Orta
Kayıtlar kurmacadır ve eğitim amacıyla verilmiştir. Sonuçlar yalnız açıklanan test kapsamı ve model içinde yorumlanır. Bir ailede üç kişide benzer bir durum kaydediliyor. Ortak genetik değişiklik ve ortak çevre etkisi henüz araştırılmamıştır. Aile öyküsünün rolü nasıl açıklanır?
AAynı ailede görülmesi tek genin kesin kanıtıdır.
BAraştırmaya yön veren ipucudur; tek başına genetik nedeni kanıtlamaz.
COrtak çevre olasılığı varsa genetik katkı kesin yoktur.
DAile öyküsü olmadan hiçbir genetik veri yorumlanamaz.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Aile öyküsü örüntü oluşturur, fakat ortak kalıtım ve ortak çevre gibi açıklamaları tek başına ayırmaz. Test ve diğer bilgilerle birlikte yorumlanır.
5Zor
Kayıtlar kurmacadır ve eğitim amacıyla verilmiştir. Sonuçlar yalnız açıklanan test kapsamı ve model içinde yorumlanır. Bir reklam P'nin bütün kalıtsal durumları dışladığını söylüyor. P'nin özgün yöntem belgesinde yalnız G genindeki v ve w değişikliklerinin incelendiği yazıyor. İki belge de aynı P sürümüne aittir. Hangi değerlendirme kanıta uygundur?
AReklam daha kısa olduğu için yöntem belgesinden güvenilirdir.
BReklamın kapsam iddiası yöntem belgesiyle desteklenmez; v ve w dışı için veri yoktur.
Cİki değişiklik araştırılıyorsa bütün kalıtsal nedenler zorunlu kapsanır.
DYöntem belgesinin sınırlı kapsamı, v ve w sonuçlarının da kesin yanlış olduğunu gösterir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Aynı sürümün hedef listesi v ve w ile sınırlıdır. Bu belge bütün kalıtsal durumları dışlama iddiasını desteklemez; hedefteki doğruluk ise ayrı bir sorudur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular