Çözümü göster
DNA nükleotidi deoksiriboz şekeri, fosfat ve bir azotlu baz içerir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Canlıların kalıtsal bilgisi ve bu bilginin kullanımı nükleik asitler sayesinde sürer. İki ana nükleik asit vardır: DNA ve RNA. Bu bölümde nükleik asitlerin yapı birimi, DNA ile RNA nın yapısal farkları, baz eşleşmesi ve canlılıktaki rolleri ele alınır.
Nükleik asitlerin yapı birimi nükleotittir. Bir nükleotit üç parçadan oluşur: bir fosfat grubu, bir pentoz (beş karbonlu) şeker ve bir organik baz. Nükleotitler, bir nükleotidin şekeri ile bir sonrakinin fosfatı arasında kurulan bağlarla art arda bağlanarak uzun bir zincir oluşturur. Zincirin iskeletini şeker-fosfat dizisi oluşturur, bazlar ise bu iskeletten dışarı bakar.
İki molekül şu yönlerden ayrılır:
• Şeker: DNA da deoksiriboz, RNA da riboz.
• Bazlar: DNA da adenin (A), timin (T), guanin (G), sitozin (C); RNA da timin yerine urasil (U) bulunur. (Türkçe kaynaklarda sitozin S ile de gösterilebilir.)
• Zincir sayısı: DNA genellikle çift zincirli ve sarmal yapıdadır; RNA genellikle tek zincirlidir.
• İşlev: DNA genetik bilgiyi uzun süreli saklar; RNA bu bilginin kullanılmasında görev alır.
DNA çift zincirinde zincirler zıt yönlüdür ve bazlar arasında hidrojen bağlarıyla birbirine bağlanır. Eşleşme kuralı sabittir: adenin yalnız timinle (iki hidrojen bağı), guanin yalnız sitozinle (üç hidrojen bağı) eşleşir. Bu nedenle bir zincirin dizisi bilinirse karşı zincirin dizisi bulunabilir. Örneğin bir zincirde 5 AATGC 3 dizisi varsa karşısındaki zincirde 3 TTACG 5 bulunur.
Çift zincirli bir DNA molekülünde A miktarı T miktarına, G miktarı C miktarına eşittir. Buradan A + G = T + C sonucu da çıkar. Örneğin bir DNA molekülünün %20 si adenin ise %20 si timin, %30 u guanin ve %30 u sitozindir. Bu eşitlikler yalnız çift zincirli DNA için geçerlidir; tek zincirdeki A miktarı ile T miktarının eşit olması gerekmez. RNA tek zincirli olduğundan bu eşitlikler RNA ya doğrudan uygulanmaz. Soruda canlı ya da molekül türü belirtilmelidir.
DNA, genetik bilginin saklandığı ve hücre bölünmesiyle yavru hücrelere, üremeyle yeni nesillere aktarıldığı moleküldür. RNA lar bu bilginin proteine dönüşümünde farklı görevler üstlenir:
• mRNA: bir genin bilgisini ribozoma taşır.
• tRNA: amino asitleri ribozoma getirir.
• rRNA: ribozomun yapısına katılır.
Bütün RNA lar aynı yapıda ve aynı işlevde değildir. Bu nedenle bir RNA türüne ait özellik, diğer RNA türlerine genellenemez.
Örnek 1. Çift zincirli bir DNA molekülünde bazların %28 i timindir. Guanin yüzdesi kaçtır?
Timin %28 ise adenin de %28 dir. Bu ikisi toplam %56 yapar; kalan %44 guanin ve sitozine aittir. Guanin = sitozin olduğundan guanin %22 dir.
Örnek 2. Bir DNA zincirinin 5 ucundan 3 ucuna dizisi ATGCCA dır. Karşı zincirin 5 ucundan 3 ucuna dizisi nedir?
Karşı zincir zıt yönlü ve tamamlayıcıdır. Önce tamamlayıcı dizi bulunur: TACGGT (3 ucundan 5 ucuna). Bu dizi 5 uçtan 3 uca yazılırsa TGGCAT olur.
Örnek 3. Bir öğrenci, bir virüsün tek zincirli nükleik asidinde de A miktarının T miktarına eşit olacağını söylüyor. Bu düşünceyi değerlendirin.
A = T ve G = C eşitlikleri çift zincirli DNA için geçerlidir. Tek zincirli bir molekülde bu eşitliğin sağlanması gerekmez; ayrıca RNA da T yerine U bulunur.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.