MegaSoru

Nükleik Asitlerin Yapısı ve Canlılıktaki Rolü 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Nükleik Asitlerin Yapısı ve Canlılıktaki Rolü Konu Anlatımı

Canlıların kalıtsal bilgisi ve bu bilginin kullanımı nükleik asitler sayesinde sürer. İki ana nükleik asit vardır: DNA ve RNA. Bu bölümde nükleik asitlerin yapı birimi, DNA ile RNA nın yapısal farkları, baz eşleşmesi ve canlılıktaki rolleri ele alınır.

Nükleotit

Nükleik asitlerin yapı birimi nükleotittir. Bir nükleotit üç parçadan oluşur: bir fosfat grubu, bir pentoz (beş karbonlu) şeker ve bir organik baz. Nükleotitler, bir nükleotidin şekeri ile bir sonrakinin fosfatı arasında kurulan bağlarla art arda bağlanarak uzun bir zincir oluşturur. Zincirin iskeletini şeker-fosfat dizisi oluşturur, bazlar ise bu iskeletten dışarı bakar.

DNA ve RNA nın karşılaştırılması

İki molekül şu yönlerden ayrılır:
• Şeker: DNA da deoksiriboz, RNA da riboz.
• Bazlar: DNA da adenin (A), timin (T), guanin (G), sitozin (C); RNA da timin yerine urasil (U) bulunur. (Türkçe kaynaklarda sitozin S ile de gösterilebilir.)
• Zincir sayısı: DNA genellikle çift zincirli ve sarmal yapıdadır; RNA genellikle tek zincirlidir.
• İşlev: DNA genetik bilgiyi uzun süreli saklar; RNA bu bilginin kullanılmasında görev alır.

Çift zincir ve baz eşleşmesi

DNA çift zincirinde zincirler zıt yönlüdür ve bazlar arasında hidrojen bağlarıyla birbirine bağlanır. Eşleşme kuralı sabittir: adenin yalnız timinle (iki hidrojen bağı), guanin yalnız sitozinle (üç hidrojen bağı) eşleşir. Bu nedenle bir zincirin dizisi bilinirse karşı zincirin dizisi bulunabilir. Örneğin bir zincirde 5 AATGC 3 dizisi varsa karşısındaki zincirde 3 TTACG 5 bulunur.

Çift zincirde nicel ilişkiler

Çift zincirli bir DNA molekülünde A miktarı T miktarına, G miktarı C miktarına eşittir. Buradan A + G = T + C sonucu da çıkar. Örneğin bir DNA molekülünün %20 si adenin ise %20 si timin, %30 u guanin ve %30 u sitozindir. Bu eşitlikler yalnız çift zincirli DNA için geçerlidir; tek zincirdeki A miktarı ile T miktarının eşit olması gerekmez. RNA tek zincirli olduğundan bu eşitlikler RNA ya doğrudan uygulanmaz. Soruda canlı ya da molekül türü belirtilmelidir.

Canlılıktaki roller

DNA, genetik bilginin saklandığı ve hücre bölünmesiyle yavru hücrelere, üremeyle yeni nesillere aktarıldığı moleküldür. RNA lar bu bilginin proteine dönüşümünde farklı görevler üstlenir:
• mRNA: bir genin bilgisini ribozoma taşır.
• tRNA: amino asitleri ribozoma getirir.
• rRNA: ribozomun yapısına katılır.
Bütün RNA lar aynı yapıda ve aynı işlevde değildir. Bu nedenle bir RNA türüne ait özellik, diğer RNA türlerine genellenemez.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Çift zincirli bir DNA molekülünde bazların %28 i timindir. Guanin yüzdesi kaçtır?

Timin %28 ise adenin de %28 dir. Bu ikisi toplam %56 yapar; kalan %44 guanin ve sitozine aittir. Guanin = sitozin olduğundan guanin %22 dir.

Örnek 2. Bir DNA zincirinin 5 ucundan 3 ucuna dizisi ATGCCA dır. Karşı zincirin 5 ucundan 3 ucuna dizisi nedir?

Karşı zincir zıt yönlü ve tamamlayıcıdır. Önce tamamlayıcı dizi bulunur: TACGGT (3 ucundan 5 ucuna). Bu dizi 5 uçtan 3 uca yazılırsa TGGCAT olur.

Örnek 3. Bir öğrenci, bir virüsün tek zincirli nükleik asidinde de A miktarının T miktarına eşit olacağını söylüyor. Bu düşünceyi değerlendirin.

A = T ve G = C eşitlikleri çift zincirli DNA için geçerlidir. Tek zincirli bir molekülde bu eşitliğin sağlanması gerekmez; ayrıca RNA da T yerine U bulunur.

Özetle

  • Nükleotit; fosfat, pentoz şeker ve organik bazdan oluşur.
  • DNA da deoksiriboz ve timin vardır, genellikle çift zincirlidir; RNA da riboz ve urasil vardır, genellikle tek zincirlidir.
  • Baz eşleşmesi sabittir: A–T (2 hidrojen bağı) ve G–C (3 hidrojen bağı).
  • A = T ve G = C eşitlikleri yalnız çift zincirli DNA için geçerlidir.
  • DNA genetik bilgiyi saklar; mRNA, tRNA ve rRNA farklı işlevlere sahiptir.

Nükleik Asitlerin Yapısı ve Canlılıktaki Rolü — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Canlı bir hücrenin DNA sından ayrılmış bir nükleotidin temel bileşenleri hangileridir?
ARiboz, amino asit ve yağ asidi
BGliserol, fosfat ve yağ asidi
CDeoksiriboz, fosfat ve azotlu organik baz
DDeoksiriboz, amino asit ve nişasta
Çözümü göster
Doğru cevap: C
DNA nükleotidi deoksiriboz şekeri, fosfat ve bir azotlu baz içerir.
2Kolay
Bir hücreden saflaştırılan olağan DNA ve RNA örneklerinin şeker bileşenleri karşılaştırılıyor. Doğru eşleştirme hangisidir?
ADNA da deoksiriboz, RNA da riboz
BDNA da riboz, RNA da deoksiriboz
Cİkisinde de glikoz
Dİkisinde de amino asit
Çözümü göster
Doğru cevap: A
DNA deoksiriboz, RNA riboz içeren nükleotitlerden oluşur. İkisinin de şekeri beş karbonludur.
3Orta
Bir hücresel yapı çözümlemesinde riboz ile adeninin bağlı bulunduğu, fakat fosfat içermeyen bir birim saptanıyor. Bu birimin nükleotitten farkı hangisidir?
AAzotlu baz içermemektedir.
BŞeker ve baz içerir; nükleotit sayılabilmesi için fosfat bileşeni de bulunmalıdır.
CŞeker yerine amino asit içerir.
DFosfat olmaması onu otomatik olarak DNA yapar.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Şeker ve bazdan oluşan fosfatsız birim nükleozittir. Nükleotit tanımı fosfatı da içerir.
4Orta
Bir hücreden alınan P ve Q kısa nükleik asit kesitlerinde yalnız A, G ve C bazları bulunuyor. P'de deoksiriboz, Q'da riboz saptanıyor. Hangi yorum uygundur?
ABir kesitte timin yoksa DNA kökenli olması olanaksızdır.
Bİki kesitte baz adları ortaksa şekerleri de aynı olmak zorundadır.
CTimin veya urasil içermeyen bu kısa kesitler yine de sırasıyla DNA ve RNA ya ait olabilir.
DQ riboz içerdiği halde zorunlu olarak DNA dır.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Kısa bir kesitte bütün baz türlerinin bulunması zorunlu değildir. Verilen şeker kimlikleri DNA ve RNA ayrımını destekler.
5Zor
Tam eşleşmiş bir DNA kesiti 200 baz çifti içeriyor. İki zincirin toplamında 120 adenin vardır. Guanin sayısı ve G–C çiftlerinin bütün çiftlere oranı hangisidir?
A40 guanin ve %20
B120 guanin ve %60
C80 guanin ve %40
D160 guanin ve %80
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Toplam 400 nükleotit vardır. Timin de 120 olduğundan G+C=160 ve G=80 dir. G–C çiftleri 80/200=%40 tır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular