Çözümü göster
Bazı genlerin işlevsel ürünü RNA nın kendisidir. Gen ifadesi yalnız protein sonlanımıyla sınırlandırılmamalıdır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir genin taşıdığı bilgi hücrede bir ürüne dönüşür. Buna gen ifadesi denir. Gen ifadesinin ilk basamağı, DNA daki bilginin RNA ya kopyalanmasıdır: transkripsiyon. Bu bölümde gen-ürün ilişkisi, transkripsiyonun işleyişi ve DNA eşlenmesiyle farkı ele alınır. Promotor dizileri, transkripsiyon faktörleri ve ökaryotlarda mRNA nın işlenmesi bu bölümün konusu değildir.
Gen, bir RNA ya da proteinin bilgisini taşıyan DNA bölgesidir. Her gen protein kodlamaz: bazı genlerin ürünü rRNA ya da tRNA dır ve protein yapılmaz. Bir genden tek bir ürün çıktığı da her zaman varsayılamaz. Bu nedenle sorularda "gen ürünü" ifadesi bağlamıyla birlikte değerlendirilmelidir. Genetik bilgi akışının genel sırası DNA, RNA, protein şeklindedir.
Transkripsiyonda genin bulunduğu DNA bölgesinde çift sarmal geçici olarak açılır ve zincirlerden biri kalıp olarak kullanılır. RNA polimeraz enzimi, kalıp zincire tamamlayıcı RNA nükleotitlerini sırayla bağlar. Bu işlemde DNA nın tamamı değil, yalnız ilgili gen bölgesi kopyalanır. Ökaryotlarda transkripsiyon çekirdekte gerçekleşir, prokaryotlarda sitoplazmada gerçekleşir.
RNA yapılırken bazlar şöyle eşleşir: DNA da A karşısına RNA da U, T karşısına A, G karşısına C, C karşısına G gelir. Zincirlerin yönü önemlidir: kalıp zincir 3 ucundan 5 ucuna doğru okunur, RNA ise 5 ucundan 3 ucuna doğru uzar. DNA nın kalıp olmayan zincirine (kodlayıcı zincir) bakıldığında, RNA nın dizisi bu zincirin dizisiyle aynıdır, yalnızca T yerine U vardır.
İki olay sık karıştırılır:
• Eşlenme: DNA nın iki zinciri de kalıp olur; molekülün tamamı kopyalanır; nükleotitler T içerir; ürün DNA dır; hücre bölünmesi öncesinde gerçekleşir.
• Transkripsiyon: zincirlerden yalnız biri kalıp olur; genelde tek bir gen bölgesi kopyalanır; ürün RNA dır ve T yerine U içerir; hücre bölünmese de gerçekleşir.
İkisinde de eşleşme tamamlayıcılık kuralıyla yapılır.
Bir hücrede belirli bir genin RNA sının bulunması, o genin transkripsiyona uğradığını gösterir. Ancak bu tek başına o RNA dan bir protein yapıldığını ya da proteinin işlev gördüğünü kanıtlamaz. RNA düzeyi ile protein düzeyi birbirinden ayrı ölçülür ve sonuçlar verinin kapsamına göre yorumlanır.
Örnek 1. DNA nın kalıp zincirinin 3 ucundan 5 ucuna dizisi TACGGATC ise sentezlenen RNA nın 5 ucundan 3 ucuna dizisi nedir?
Tamamlayıcı dizi: AUGCCUAG (5 ucundan 3 ucuna). T karşısına A, A karşısına U, C karşısına G, G karşısına C, G karşısına C, A karşısına U, T karşısına A, C karşısına G gelir.
Örnek 2. Bir genin kodlayıcı zincirinin 5 ucundan 3 ucuna dizisi ATGAAA ise aynı genden yapılan RNA nın dizisi nedir?
RNA nın dizisi kodlayıcı zincirle aynıdır, yalnızca T yerine U yazılır: AUGAAA.
Örnek 3. Bir hücrede tRNA genlerinin ürününden protein yapılır mı?
Hayır. tRNA genlerinin ürünü RNA dır ve bu RNA proteine çevrilmez; translasyonda amino asit taşımak için kullanılır. Bu nedenle her genin ürünü protein değildir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.