MegaSoru

Gen İfadesi ve Transkripsiyon 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Gen İfadesi ve Transkripsiyon Konu Anlatımı

Bir genin taşıdığı bilgi hücrede bir ürüne dönüşür. Buna gen ifadesi denir. Gen ifadesinin ilk basamağı, DNA daki bilginin RNA ya kopyalanmasıdır: transkripsiyon. Bu bölümde gen-ürün ilişkisi, transkripsiyonun işleyişi ve DNA eşlenmesiyle farkı ele alınır. Promotor dizileri, transkripsiyon faktörleri ve ökaryotlarda mRNA nın işlenmesi bu bölümün konusu değildir.

Gen ve ürünü

Gen, bir RNA ya da proteinin bilgisini taşıyan DNA bölgesidir. Her gen protein kodlamaz: bazı genlerin ürünü rRNA ya da tRNA dır ve protein yapılmaz. Bir genden tek bir ürün çıktığı da her zaman varsayılamaz. Bu nedenle sorularda "gen ürünü" ifadesi bağlamıyla birlikte değerlendirilmelidir. Genetik bilgi akışının genel sırası DNA, RNA, protein şeklindedir.

Transkripsiyon

Transkripsiyonda genin bulunduğu DNA bölgesinde çift sarmal geçici olarak açılır ve zincirlerden biri kalıp olarak kullanılır. RNA polimeraz enzimi, kalıp zincire tamamlayıcı RNA nükleotitlerini sırayla bağlar. Bu işlemde DNA nın tamamı değil, yalnız ilgili gen bölgesi kopyalanır. Ökaryotlarda transkripsiyon çekirdekte gerçekleşir, prokaryotlarda sitoplazmada gerçekleşir.

Eşleşme kuralı ve yön

RNA yapılırken bazlar şöyle eşleşir: DNA da A karşısına RNA da U, T karşısına A, G karşısına C, C karşısına G gelir. Zincirlerin yönü önemlidir: kalıp zincir 3 ucundan 5 ucuna doğru okunur, RNA ise 5 ucundan 3 ucuna doğru uzar. DNA nın kalıp olmayan zincirine (kodlayıcı zincir) bakıldığında, RNA nın dizisi bu zincirin dizisiyle aynıdır, yalnızca T yerine U vardır.

DNA eşlenmesi ile karşılaştırma

İki olay sık karıştırılır:
• Eşlenme: DNA nın iki zinciri de kalıp olur; molekülün tamamı kopyalanır; nükleotitler T içerir; ürün DNA dır; hücre bölünmesi öncesinde gerçekleşir.
• Transkripsiyon: zincirlerden yalnız biri kalıp olur; genelde tek bir gen bölgesi kopyalanır; ürün RNA dır ve T yerine U içerir; hücre bölünmese de gerçekleşir.
İkisinde de eşleşme tamamlayıcılık kuralıyla yapılır.

Kanıttan çıkarım

Bir hücrede belirli bir genin RNA sının bulunması, o genin transkripsiyona uğradığını gösterir. Ancak bu tek başına o RNA dan bir protein yapıldığını ya da proteinin işlev gördüğünü kanıtlamaz. RNA düzeyi ile protein düzeyi birbirinden ayrı ölçülür ve sonuçlar verinin kapsamına göre yorumlanır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. DNA nın kalıp zincirinin 3 ucundan 5 ucuna dizisi TACGGATC ise sentezlenen RNA nın 5 ucundan 3 ucuna dizisi nedir?

Tamamlayıcı dizi: AUGCCUAG (5 ucundan 3 ucuna). T karşısına A, A karşısına U, C karşısına G, G karşısına C, G karşısına C, A karşısına U, T karşısına A, C karşısına G gelir.

Örnek 2. Bir genin kodlayıcı zincirinin 5 ucundan 3 ucuna dizisi ATGAAA ise aynı genden yapılan RNA nın dizisi nedir?

RNA nın dizisi kodlayıcı zincirle aynıdır, yalnızca T yerine U yazılır: AUGAAA.

Örnek 3. Bir hücrede tRNA genlerinin ürününden protein yapılır mı?

Hayır. tRNA genlerinin ürünü RNA dır ve bu RNA proteine çevrilmez; translasyonda amino asit taşımak için kullanılır. Bu nedenle her genin ürünü protein değildir.

Özetle

  • Gen, bir RNA ya da proteinin bilgisini taşıyan DNA bölgesidir; her gen protein kodlamaz.
  • Transkripsiyonda DNA nın zincirlerinden biri kalıp olur ve RNA polimeraz tamamlayıcı RNA yapar.
  • RNA da T yerine U bulunur; RNA 5 ucundan 3 ucuna doğru uzar, kalıp 3 ucundan 5 ucuna okunur.
  • Kodlayıcı zincirin dizisi RNA ile aynıdır (T yerine U).
  • Eşlenme ile transkripsiyon farklıdır: eşlenmede iki zincir kalıp, ürün DNA; transkripsiyonda tek zincir kalıp, ürün RNA.

Gen İfadesi ve Transkripsiyon — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir hücrede P geninin işlevsel son ürünü RNA, Q geninin işlevsel son ürünü proteindir. Gen ifadesini yalnız protein oluşması olarak tanımlayan öğrenci için hangi düzeltme uygundur?
AP'nin ürünü RNA ise P hiçbir koşulda ifade edilmiş sayılamaz.
BGen ifadesi işlevsel RNA ürünlerini de kapsar; P'nin ürününün protein olması gerekmez.
Cİfade edilen her genin kendisi proteine dönüşür.
DQ protein ürünü verdiği için DNA kalıbına ihtiyaç duymamıştır.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Bazı genlerin işlevsel ürünü RNA nın kendisidir. Gen ifadesi yalnız protein sonlanımıyla sınırlandırılmamalıdır.
2Kolay
Bir transkripsiyon modelinde mevcut DNA bölgesi okunuyor ve serbest ribonükleotitlerden yeni bir zincir kuruluyor. Doğru kalıp–ürün ayrımı hangisidir?
AKalıp RNA, yeni zincir DNA dır.
Bİki yeni çift zincirli DNA kurulmuştur.
CDNA bölgesi amino asitlere parçalanmıştır.
DKalıp DNA, yeni zincir RNA dır.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Transkripsiyonda DNA üzerindeki bilgi RNA zincirine aktarılır. Kalıp ile ürün farklı nükleik asit türleridir.
3Orta
Bir hücre modelinde P RNA sının toplam miktarı kısa bir aralıkta sabit kalıyor. Yalnız yeni RNA sentezine katılan ve aktarılmayan işaret aynı aralıkta P RNA sında saptanıyor. Hangi yorum doğrudur?
ASabit toplam varsa yeni RNA üretimi kesin sıfırdır.
Bİşaret saptanması P DNA sının ikiye katlandığını kanıtlar.
CP RNA sının hiç kaybolmadığı kesinleşir.
DToplam miktar sabit olsa da bu aralıkta yeni P RNA sı üretilmiştir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Yeni senteze özgü işaret RNA üretiminin doğrudan kanıtıdır. Toplam düzeyin sabitliği, aynı zamanda kayıp olabilmesini dışlamaz.
4Orta
Bir hücrede P geninin son işlevsel ürünü RNA nın kendisidir. P'nin ifade sonucunu doğrudan değerlendirmek için hangi ölçüm en uygundur?
AYalnız P'den yapılmış bir protein aramak
BP ile ilişkili işlevsel RNA nın miktarı ve ilgili RNA etkinliği
CYalnız hücredeki bütün DNA nın toplam kütlesini ölçmek
DHücre zarının rengini gen ifadesinin yerine saymak
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Araştırmanın sonlanımı genin bilinen ürününe göre seçilmelidir. İşlevsel RNA üreten gen için yalnız protein aramak yanlış hedef olur.
5Zor
Ökaryot bir hücre modelinde P geni çekirdek DNA sında, Q geni ise mitokondrinin kendi DNA sındadır. İki genin de bulunduğu yerde RNA üretimi için gerekli bileşenler vardır. Hangi yer eşleştirmesi doğrudur?
Aİki RNA da yalnız ribozomun içinde DNA dan yazılabilir.
BQ için RNA oluşumu olanaksızdır; bütün DNA yalnız çekirdektedir.
CP geni RNA üretmek için zorunlu olarak çekirdek dışına taşınmalıdır.
DP RNA sı çekirdekte, Q RNA sı mitokondride üretilebilir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Transkripsiyonun yeri ilgili DNA kalıbının bulunduğu bağlama bağlıdır. Çekirdek genleri ve organel genleri aynı yere zorunlu olarak yerleştirilmez.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular