Çözümü göster
Arrhenius asidi sulu çözeltide H⁺ verir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Sirke ekşi, sabunlu su kayganlık hissi verir; biri asit, diğeri baz özelliği gösterir. Asitleri ve bazları tanımlamak için farklı teoriler geliştirilmiştir. Bu derste en yaygın iki teori karşılaştırılır: Arrhenius ve Brønsted-Lowry teorileri.
Arrhenius'a göre:
• Asit, suda çözündüğünde H⁺ (H₃O⁺) iyonu oluşturan maddedir: HCl(g) → H⁺(suda) + Cl⁻(suda).
• Baz, suda çözündüğünde OH⁻ iyonu oluşturan maddedir: NaOH(k) → Na⁺(suda) + OH⁻(suda).
Bu teori basit ve kullanışlıdır, ama yalnızca sulu çözeltilerde geçerlidir ve yapısında OH⁻ bulunmayan amonyak (NH₃) gibi bazları açıklamakta zorlanır.
Brønsted-Lowry teorisi asit ve bazı proton (H⁺) aktarımıyla tanımlar:
• Asit, proton veren maddedir.
• Baz, proton alan maddedir.
NH₃ + H₂O ⇌ NH₄⁺ + OH⁻ tepkimesinde su proton verdiği için asit, amonyak proton aldığı için bazdır. Bu teori sulu olmayan ortamlara da uygulanabilir: NH₃(g) + HCl(g) → NH₄Cl(k) tepkimesinde HCl proton vererek asit, NH₃ proton alarak baz gibi davranır.
Bir asit proton verdiğinde geriye kalan tür bazdır; buna o asidin eşlenik bazı denir. Bir baz proton aldığında oluşan tür ise eşlenik asittir. HCl + H₂O → H₃O⁺ + Cl⁻ tepkimesinde HCl/Cl⁻ ve H₃O⁺/H₂O eşlenik asit-baz çiftleridir; eşlenik çiftin üyeleri arasında yalnız bir proton fark vardır.
Su, bazı tepkimelerde proton verir (asit), bazılarında proton alır (baz); bu tür maddelere amfoter denir.
Benzerlik ve farklar: İki teori de HCl'yi asit, NaOH'yi baz olarak sınıflandırır. Brønsted-Lowry teorisi daha kapsamlıdır: NH₃ gibi OH⁻ içermeyen bazları ve sulu olmayan ortamları da açıklar.
Örnek 1. HNO₃ + H₂O → H₃O⁺ + NO₃⁻ tepkimesindeki eşlenik asit-baz çiftlerini belirleyiniz.
HNO₃ proton vererek NO₃⁻'a dönüşür; HNO₃/NO₃⁻ bir eşlenik çifttir (HNO₃ asit, NO₃⁻ eşlenik baz). H₂O proton alarak H₃O⁺'ya dönüşür; H₃O⁺/H₂O diğer eşlenik çifttir (H₂O baz, H₃O⁺ eşlenik asit).
Örnek 2. Amonyak (NH₃) yapısında OH⁻ bulunmadığı hâlde neden baz olarak kabul edilir?
Brønsted-Lowry teorisine göre baz proton alan maddedir. Amonyak sudan bir proton alarak NH₄⁺ oluşturur ve bu sırada çözeltide OH⁻ iyonu oluşur. Bu nedenle amonyak bazdır.
Örnek 3. Bir öğrenci NH₃(g) + HCl(g) → NH₄Cl(k) tepkimesini Arrhenius teorisiyle asit-baz tepkimesi olarak açıklamaya çalışıyor. Neden başarılı olamaz?
Arrhenius teorisi sulu çözeltilerde H⁺ ve OH⁻ oluşumuna dayanır. Bu tepkime gaz fazında gerçekleşir ve ortamda su yoktur. Tepkime ancak proton aktarımına dayanan Brønsted-Lowry teorisiyle asit-baz tepkimesi olarak açıklanabilir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.