Çözümü göster
HCl tamamen iyonlaşır: [H₃O⁺] = 10⁻² M, pH = 2.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Kuvvetli asit çözeltisinin pH'sini bulmak kolaydır, çünkü asit tamamen iyonlaşır. Zayıf asitlerde ise asidin yalnızca küçük bir kısmı iyonlaştığı için iyonlaşma dengesi hesaba katılmalıdır. Bu derste tek protonlu (monofonksiyonel) asit ve bazlar için hesaplar yapılır.
Monofonksiyonel kuvvetli asit tamamen iyonlaştığı için [H₃O⁺] asidin derişimine eşittir. 0,01 M HCl çözeltisinde [H₃O⁺] = 0,01 = 1·10⁻² M ve pH = 2'dir.
Monofonksiyonel kuvvetli bazda [OH⁻] bazın derişimine eşittir. 0,001 M NaOH çözeltisinde [OH⁻] = 1·10⁻³ M, pOH = 3 ve 25 °C'de pH = 11'dir.
Ca derişimindeki zayıf bir HA asidi için iyonlaşan miktar çok küçükse, dengedeki asit derişimi yaklaşık olarak Ca kabul edilebilir. Bu durumda:
[H₃O⁺] ≈ √(Ka · Ca)
Bu yaklaşımın büyük hata vermemesi için Ca / Ka oranının 10²'den büyük olması gerekir. Zayıf baz için benzer biçimde [OH⁻] ≈ √(Kb · Cb) yazılır (Cb / Kb > 10²).
Örnek: 0,1 M HA için Ka = 1·10⁻⁵ ise [H₃O⁺] = √(10⁻⁵ · 10⁻¹) = √(10⁻⁶) = 10⁻³ M ve pH = 3 olur. Ca / Ka = 10⁴ olduğu için yaklaşım geçerlidir.
Benzerlik: Her iki durumda da önce [H₃O⁺] (ya da [OH⁻]) bulunur, sonra pH hesaplanır.
Fark: Kuvvetli asitte [H₃O⁺] doğrudan asit derişimine eşittir; zayıf asitte iyonlaşma sabiti kullanılarak hesaplanır ve asit derişiminden çok küçüktür.
Aynı derişimdeki kuvvetli asidin pH değeri zayıf asidinkinden küçüktür. Zayıf bir asidi tamamen iyonlaşmış kabul etmek, H₃O⁺ derişimini olduğundan çok büyük ve pH'yi olduğundan küçük bulmaya yol açar.
Örnek 1. 0,01 M HNO₃ ve Ka = 1·10⁻⁶ olan 0,01 M HA çözeltilerinin pH değerlerini karşılaştırınız.
HNO₃ kuvvetli asittir; [H₃O⁺] = 10⁻² M, pH = 2'dir. HA için Ca / Ka = 10⁴ > 10² olduğu için yaklaşım geçerlidir: [H₃O⁺] = √(10⁻⁶ · 10⁻²) = 10⁻⁴ M, pH = 4'tür. Aynı derişimde kuvvetli asidin pH'si daha küçüktür.
Örnek 2. Kb = 1·10⁻⁶ olan 0,01 M zayıf baz çözeltisinin 25 °C'deki pH değeri kaçtır?
Cb / Kb = 10⁴ > 10² olduğu için yaklaşım geçerlidir. [OH⁻] = √(10⁻⁶ · 10⁻²) = 10⁻⁴ M, pOH = 4 ve pH = 14 − 4 = 10'dur.
Örnek 3. Bir öğrenci Ka = 1·10⁻⁵ olan 0,1 M HA çözeltisinin pH'sini 1 olarak hesaplıyor. Hatası nedir?
Öğrenci zayıf asidi tamamen iyonlaşmış kabul edip [H₃O⁺] = 0,1 M almıştır. Zayıf asitte [H₃O⁺] = √(Ka · Ca) = √(10⁻⁶) = 10⁻³ M olmalıdır; doğru pH değeri 3'tür.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.