MegaSoru

Çözünürlüğü Etkileyen Faktörler 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Çözünürlüğü Etkileyen Faktörler Konu Anlatımı

Gümüş klorür saf suda zaten çok az çözünür; tuzlu suda ise daha da az çözünür. Suda az çözünen bir tuzun çözünürlüğü, ortamda aynı iyonun bulunması ve sıcaklık gibi etkenlerle değişir. Bu değişimler Le Chatelier ilkesiyle açıklanır.

Ortak iyon etkisi

Az çözünen bir tuzun çözünme dengesine, tuzun iyonlarından birini içeren başka bir madde eklenirse, bu iyona ortak iyon denir. AgCl(k) ⇌ Ag⁺ + Cl⁻ dengesine NaCl eklenirse Cl⁻ derişimi artar. Le Chatelier ilkesine göre denge bu artışı azaltacak yönde, yani katı AgCl oluşumu yönüne kayar. Sonuç olarak AgCl'nin çözünürlüğü azalır.
Ortak iyon Kçç değerini değiştirmez; yalnızca dengedeki iyon derişimlerinin dağılımını ve tuzun çözünürlüğünü değiştirir.

Ortak iyonlu ortamda hesap

Ortak iyon derişimi tuzun kendi çözünmesinden gelen katkıdan çok büyük olduğunda, ortak iyonun derişimi yaklaşık olarak eklenen maddeden gelen derişime eşit alınır.
Örnek: AgCl için Kçç = 1·10⁻¹⁰'dur. 0,1 M NaCl çözeltisinde [Cl⁻] ≈ 0,1 M kabul edilir. Kçç = s · 0,1 = 10⁻¹⁰ olduğundan s = 10⁻⁹ M bulunur. Saf sudaki çözünürlük 10⁻⁵ M olduğuna göre ortak iyon çözünürlüğü on bin kat azaltmıştır.

Sıcaklığın etkisi

Kçç sıcaklığa bağlıdır ve sıcaklığın etkisi çözünmenin endotermik ya da ekzotermik olmasına göre değişir. Çözünme endotermikse sıcaklık artışı dengeyi çözünme yönüne kaydırır; Kçç ve çözünürlük artar. Çözünme ekzotermikse sıcaklık artışı çözünürlüğü azaltır. Bu yüzden sıcaklığın etkisi hakkında karar vermek için çözünme entalpisi ya da farklı sıcaklıklardaki Kçç verisi gerekir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. CaF₂ için Kçç = 4·10⁻¹²'dir. 0,01 M NaF çözeltisinde CaF₂'nin molar çözünürlüğü kaçtır?

Ortak iyon F⁻'dır ve [F⁻] ≈ 0,01 M kabul edilir. Kçç = [Ca²⁺] · [F⁻]² = s · (10⁻²)² = s · 10⁻⁴ = 4·10⁻¹² olduğundan s = 4·10⁻⁸ M bulunur. Saf sudaki çözünürlüğe (10⁻⁴ M) göre çok daha küçüktür.

Örnek 2. Doymuş BaSO₄ çözeltisine bir miktar Na₂SO₄ ekleniyor. Ba²⁺ derişimi, SO₄²⁻ derişimi ve Kçç nasıl değişir?

Eklenen Na₂SO₄ SO₄²⁻ derişimini artırır. Denge katı BaSO₄ oluşumu yönüne kayar; bir miktar BaSO₄ çöker ve Ba²⁺ derişimi azalır. SO₄²⁻ derişimi başlangıçtakinden büyük kalır. Sıcaklık değişmediği için Kçç aynı kalır.

Örnek 3. Bir öğrenci "Ortak iyon eklenince Kçç küçülür, bu yüzden çözünürlük azalır" diyor. Hatası nedir?

Kçç yalnız sıcaklığa bağlıdır; ortak iyon eklenmesiyle değişmez. Çözünürlüğün azalmasının nedeni Kçç'nin değişmesi değil, Le Chatelier ilkesine göre dengenin katı oluşumu yönüne kaymasıdır.

Özetle

  • Ortak iyon eklenince denge katı oluşumu yönüne kayar ve tuzun çözünürlüğü azalır.
  • Ortak iyon Kçç değerini değiştirmez.
  • Ortak iyonlu ortamda ortak iyonun derişimi eklenen maddeden gelen derişim kadar alınabilir.
  • Sıcaklık Kçç'yi değiştirir; etkinin yönü çözünmenin endotermik ya da ekzotermik olmasına bağlıdır.
  • Çözünürlükteki değişimler Le Chatelier ilkesiyle açıklanır.

Çözünürlüğü Etkileyen Faktörler — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
AgCl'nin saf sudaki çözünürlüğü ile NaCl çözeltisindeki çözünürlüğü karşılaştırıldığında hangisi doğrudur?
ANaCl çözeltisinde daha azdır
BNaCl çözeltisinde daha fazladır
CEşittir
DAgCl NaCl çözeltisinde hiç çözünmez
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Ortak Cl⁻ iyonu dengeyi katı yönüne kaydırır.
2Orta
Az çözünen bir tuzun çözeltisine tuzun iyonlarından birini içeren başka bir çözünür tuz eklenmesinin etkisine ne ad verilir?
AKoligatif etki
BOrtak iyon etkisi
CKatalitik etki
DHidratasyon
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Ortak iyon çözünürlüğü azaltır.
3Orta
BaSO₄'ün doymuş çözeltisine Na₂SO₄ eklenirse ne gözlenir?
ABaSO₄'ün çözünürlüğü artar
BHiçbir değişiklik olmaz
CBaSO₄'ün bir kısmı çöker; çözünürlüğü azalır
DKçç artar
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Ortak SO₄²⁻ iyonu dengeyi katı yönüne kaydırır.
4Orta
CaF₂'nin aşağıdaki ortamlardan hangisinde çözünürlüğü en azdır?
ASaf suda
B0,1 M NaCl çözeltisinde
C0,1 M KNO₃ çözeltisinde
D0,1 M NaF çözeltisinde
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Ortak F⁻ iyonu yalnız NaF çözeltisinde vardır.
5Zor
AgCl'nin aşağıdaki ortamlardan hangisinde çözünürlüğü en fazladır?
A0,1 M NaCl çözeltisinde
BSaf suda
C0,1 M AgNO₃ çözeltisinde
D0,2 M KCl çözeltisinde
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Diğer üç ortamda ortak iyon vardır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular