Çözümü göster
Ortak Cl⁻ iyonu dengeyi katı yönüne kaydırır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Gümüş klorür saf suda zaten çok az çözünür; tuzlu suda ise daha da az çözünür. Suda az çözünen bir tuzun çözünürlüğü, ortamda aynı iyonun bulunması ve sıcaklık gibi etkenlerle değişir. Bu değişimler Le Chatelier ilkesiyle açıklanır.
Az çözünen bir tuzun çözünme dengesine, tuzun iyonlarından birini içeren başka bir madde eklenirse, bu iyona ortak iyon denir. AgCl(k) ⇌ Ag⁺ + Cl⁻ dengesine NaCl eklenirse Cl⁻ derişimi artar. Le Chatelier ilkesine göre denge bu artışı azaltacak yönde, yani katı AgCl oluşumu yönüne kayar. Sonuç olarak AgCl'nin çözünürlüğü azalır.
Ortak iyon Kçç değerini değiştirmez; yalnızca dengedeki iyon derişimlerinin dağılımını ve tuzun çözünürlüğünü değiştirir.
Ortak iyon derişimi tuzun kendi çözünmesinden gelen katkıdan çok büyük olduğunda, ortak iyonun derişimi yaklaşık olarak eklenen maddeden gelen derişime eşit alınır.
Örnek: AgCl için Kçç = 1·10⁻¹⁰'dur. 0,1 M NaCl çözeltisinde [Cl⁻] ≈ 0,1 M kabul edilir. Kçç = s · 0,1 = 10⁻¹⁰ olduğundan s = 10⁻⁹ M bulunur. Saf sudaki çözünürlük 10⁻⁵ M olduğuna göre ortak iyon çözünürlüğü on bin kat azaltmıştır.
Kçç sıcaklığa bağlıdır ve sıcaklığın etkisi çözünmenin endotermik ya da ekzotermik olmasına göre değişir. Çözünme endotermikse sıcaklık artışı dengeyi çözünme yönüne kaydırır; Kçç ve çözünürlük artar. Çözünme ekzotermikse sıcaklık artışı çözünürlüğü azaltır. Bu yüzden sıcaklığın etkisi hakkında karar vermek için çözünme entalpisi ya da farklı sıcaklıklardaki Kçç verisi gerekir.
Örnek 1. CaF₂ için Kçç = 4·10⁻¹²'dir. 0,01 M NaF çözeltisinde CaF₂'nin molar çözünürlüğü kaçtır?
Ortak iyon F⁻'dır ve [F⁻] ≈ 0,01 M kabul edilir. Kçç = [Ca²⁺] · [F⁻]² = s · (10⁻²)² = s · 10⁻⁴ = 4·10⁻¹² olduğundan s = 4·10⁻⁸ M bulunur. Saf sudaki çözünürlüğe (10⁻⁴ M) göre çok daha küçüktür.
Örnek 2. Doymuş BaSO₄ çözeltisine bir miktar Na₂SO₄ ekleniyor. Ba²⁺ derişimi, SO₄²⁻ derişimi ve Kçç nasıl değişir?
Eklenen Na₂SO₄ SO₄²⁻ derişimini artırır. Denge katı BaSO₄ oluşumu yönüne kayar; bir miktar BaSO₄ çöker ve Ba²⁺ derişimi azalır. SO₄²⁻ derişimi başlangıçtakinden büyük kalır. Sıcaklık değişmediği için Kçç aynı kalır.
Örnek 3. Bir öğrenci "Ortak iyon eklenince Kçç küçülür, bu yüzden çözünürlük azalır" diyor. Hatası nedir?
Kçç yalnız sıcaklığa bağlıdır; ortak iyon eklenmesiyle değişmez. Çözünürlüğün azalmasının nedeni Kçç'nin değişmesi değil, Le Chatelier ilkesine göre dengenin katı oluşumu yönüne kaymasıdır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.