Çözümü göster
Tersinir tepkimelerde ürünler yeniden tepkenlere dönüşebilir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Mavi bakır sülfat kristalleri ısıtılınca beyaz toza dönüşür; bu toza su damlatılınca yeniden maviye döner. Bazı tepkimeler hem ileri hem geri yönde gerçekleşebilir. Bu tepkimelere tersinir tepkimeler denir.
Ürünleri yeniden tepkenlere dönüşebilen tepkimelere tersinir tepkimeler denir ve çift yönlü okla (⇌) gösterilir. Kâğıdın yanması ya da yumurtanın pişmesi gibi olaylarda ürünlerden başlangıç maddeleri aynı koşullarda geri elde edilemez; bunlar tersinmezdir.
Fiziksel olaylar da tersinir olabilir: kapalı bir kapta suyun buharlaşması ve buharın yoğuşması aynı anda gerçekleşebilir. H₂O(s) ⇌ H₂O(g).
Tersinirlik çoğu zaman renk değişimi ya da bir katının oluşup kaybolmasıyla gözlenir. Örnekler:
• Renksiz N₂O₄ gazı ile kahverengi NO₂ gazı arasındaki dönüşüm: N₂O₄(g) ⇌ 2NO₂(g). Kap ısıtılınca renk koyulaşır, soğutulunca açılır.
• Susuz bakır(II) sülfat (beyaz) su alınca maviye döner, ısıtılınca yeniden beyazlaşır.
• Kobalt klorürlü nem göstergesi nemli havada pembe, kuru havada mavi renk alır.
Bu dönüşümlerin iki yönde de gözlenmesi tepkimenin tersinir olduğunun kanıtıdır.
Tersinir bir tepkimenin her iki yönde de ilerleyebilmesi için ürünlerin ortamdan uzaklaşmaması gerekir. Açık bir kapta kalsiyum karbonat ısıtılırsa oluşan CO₂ gazı havaya kaçar ve geri tepkime gerçekleşemez. Aynı tepkime kapalı bir kapta yapılırsa CO₂ ortamda kalır ve geri tepkime de gerçekleşebilir.
Örnek 1. N₂O₄(g) ⇌ 2NO₂(g) tepkimesinin gerçekleştiği kapalı bir cam tüp ısıtıldığında renk koyulaşıyor, soğutulduğunda açılıyor. Bu gözlemler ne gösterir?
Renk değişiminin iki yönde de gözlenmesi, tepkimenin hem ileri hem geri yönde gerçekleşebildiğini gösterir. Isıtınca kahverengi NO₂ oluşumu, soğutunca renksiz N₂O₄ oluşumu ağır basar. Tepkime tersinirdir.
Örnek 2. Kâğıdın yanması neden tersinmez bir olay olarak kabul edilir?
Yanma sonucunda oluşan karbon dioksit, su buharı ve kül aynı koşullarda bir araya gelerek yeniden kâğıdı oluşturamaz. Geri yönde tepkime gözlenmediği için olay tersinmezdir.
Örnek 3. Bir öğrenci "Tersinir tepkime, tamamlanamamış tepkimedir" diyor. Bu yorum neden yanlıştır?
Tersinir tepkimede ileri ve geri tepkimeler birlikte gerçekleşir. Tepkenlerin bir kısmının kalması tepkimenin yarıda kalması değil, geri tepkimenin de yürümesinin sonucudur. Tersinirlik bir tepkime özelliğidir; tamamlanmamışlıkla aynı şey değildir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.