Çözümü göster
Dengede derişimler sabit kalır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Kapalı bir şişedeki gazlı içecekte gaz kabarcıkları sürekli çözünür ve çözeltiden ayrılır, ama şişedeki gaz basıncı değişmez. Tersinir bir olayda ileri ve geri yöndeki değişimler eşit hızda gerçekleştiğinde sistem dengeye ulaşır.
Tersinir bir tepkime başladığında yalnız tepkenler bulunduğu için ileri tepkime hızlıdır, geri tepkime hızı sıfırdır. Tepkenler harcandıkça ileri tepkime hızı azalır; ürünler oluştukça geri tepkime hızı artar. Bir süre sonra iki hız eşitlenir. İleri ve geri tepkime hızlarının eşit olduğu bu duruma kimyasal denge denir.
Dengede tepkime durmaz; ileri ve geri tepkimeler aynı hızla sürer. Bu yüzden denge dinamik bir dengedir. Birim zamanda oluşan ürün miktarı, birim zamanda geri dönüşen ürün miktarına eşittir; bu nedenle derişimler değişmez.
Dengede derişimlerin sabit kalması, tepken ve ürün derişimlerinin birbirine eşit olduğu anlamına gelmez. Dengede tepkenler ya da ürünler daha fazla olabilir. Ayrıca sıcaklık, basınç ve renk gibi gözlenebilir özellikler de dengede sabittir.
Derişim–zaman grafiğinde tepken derişimi azalır, ürün derişimi artar; denge kurulduğu andan sonra iki eğri de yatay hâle gelir. Hız–zaman grafiğinde ileri hız eğrisi azalarak, geri hız eğrisi artarak birbirine yaklaşır ve dengede çakışır. Denge, aynı koşullarda hem tepkenlerden hem de ürünlerden başlanarak kurulabilir.
Örnek 1. Bir tepkimenin derişim–zaman grafiğinde 40. saniyeden sonra bütün derişimler sabit kalıyor. 50. saniyede ileri ve geri tepkime hızları hakkında ne söylenebilir?
Derişimler sabit kaldığına göre sistem dengededir. Dengede ileri ve geri tepkime hızları eşittir ve ikisi de sıfırdan farklıdır; tepkimeler sürmektedir.
Örnek 2. Dengedeki bir karışımda tepken derişiminin 0,8 M, ürün derişiminin 0,2 M olduğu biliniyor. Bir öğrenci "Bu sistem dengede değildir, çünkü derişimler eşit değil" diyor. Doğru mu?
Yanlıştır. Denge, ileri ve geri hızların eşitlenmesi ve derişimlerin sabit kalmasıdır; derişimlerin birbirine eşit olması gerekmez. Derişimler zamanla değişmiyorsa sistem dengededir.
Örnek 3. Dengedeki bir sisteme izotopla işaretlenmiş tepken ekleniyor ve bir süre sonra işaretli atomlar ürünlerde de görülüyor. Bu gözlem neyi kanıtlar?
İşaretli atomların ürünlerde görülmesi, dengede ileri tepkimenin sürdüğünü gösterir. Benzer şekilde ürünler de tepkenlere dönüşür. Bu gözlem dengenin dinamik olduğunu kanıtlar.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.