MegaSoru

Denge Süreci 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Denge Süreci Konu Anlatımı

Kapalı bir şişedeki gazlı içecekte gaz kabarcıkları sürekli çözünür ve çözeltiden ayrılır, ama şişedeki gaz basıncı değişmez. Tersinir bir olayda ileri ve geri yöndeki değişimler eşit hızda gerçekleştiğinde sistem dengeye ulaşır.

Dengeye ulaşma

Tersinir bir tepkime başladığında yalnız tepkenler bulunduğu için ileri tepkime hızlıdır, geri tepkime hızı sıfırdır. Tepkenler harcandıkça ileri tepkime hızı azalır; ürünler oluştukça geri tepkime hızı artar. Bir süre sonra iki hız eşitlenir. İleri ve geri tepkime hızlarının eşit olduğu bu duruma kimyasal denge denir.

Denge dinamiktir

Dengede tepkime durmaz; ileri ve geri tepkimeler aynı hızla sürer. Bu yüzden denge dinamik bir dengedir. Birim zamanda oluşan ürün miktarı, birim zamanda geri dönüşen ürün miktarına eşittir; bu nedenle derişimler değişmez.
Dengede derişimlerin sabit kalması, tepken ve ürün derişimlerinin birbirine eşit olduğu anlamına gelmez. Dengede tepkenler ya da ürünler daha fazla olabilir. Ayrıca sıcaklık, basınç ve renk gibi gözlenebilir özellikler de dengede sabittir.

Grafiklerle denge

Derişim–zaman grafiğinde tepken derişimi azalır, ürün derişimi artar; denge kurulduğu andan sonra iki eğri de yatay hâle gelir. Hız–zaman grafiğinde ileri hız eğrisi azalarak, geri hız eğrisi artarak birbirine yaklaşır ve dengede çakışır. Denge, aynı koşullarda hem tepkenlerden hem de ürünlerden başlanarak kurulabilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir tepkimenin derişim–zaman grafiğinde 40. saniyeden sonra bütün derişimler sabit kalıyor. 50. saniyede ileri ve geri tepkime hızları hakkında ne söylenebilir?

Derişimler sabit kaldığına göre sistem dengededir. Dengede ileri ve geri tepkime hızları eşittir ve ikisi de sıfırdan farklıdır; tepkimeler sürmektedir.

Örnek 2. Dengedeki bir karışımda tepken derişiminin 0,8 M, ürün derişiminin 0,2 M olduğu biliniyor. Bir öğrenci "Bu sistem dengede değildir, çünkü derişimler eşit değil" diyor. Doğru mu?

Yanlıştır. Denge, ileri ve geri hızların eşitlenmesi ve derişimlerin sabit kalmasıdır; derişimlerin birbirine eşit olması gerekmez. Derişimler zamanla değişmiyorsa sistem dengededir.

Örnek 3. Dengedeki bir sisteme izotopla işaretlenmiş tepken ekleniyor ve bir süre sonra işaretli atomlar ürünlerde de görülüyor. Bu gözlem neyi kanıtlar?

İşaretli atomların ürünlerde görülmesi, dengede ileri tepkimenin sürdüğünü gösterir. Benzer şekilde ürünler de tepkenlere dönüşür. Bu gözlem dengenin dinamik olduğunu kanıtlar.

Özetle

  • Kimyasal dengede ileri ve geri tepkime hızları eşittir.
  • Denge dinamiktir; tepkimeler durmaz, iki yönde aynı hızla sürer.
  • Dengede derişimler sabittir, ama birbirine eşit olmak zorunda değildir.
  • Derişim–zaman grafiğinde denge, eğrilerin yatay hâle geldiği andan başlar.
  • Denge hem tepkenlerden hem ürünlerden başlanarak kurulabilir.

Denge Süreci — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Kapalı bir kapta gerçekleşen tersinir bir tepkimede dengeye ulaşıldığını gösteren durum hangisidir?
ATepken ve ürün derişimlerinin zamanla değişmemesi
BTepkenlerin tamamen tükenmesi
CÜrünlerin hiç oluşmaması
DSıcaklığın sürekli artması
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Dengede derişimler sabit kalır.
2Kolay
Kimyasal dengede ileri ve geri tepkime hızları için hangisi doğrudur?
Aİleri hız daha büyüktür
BGeri hız daha büyüktür
Cİkisi de sıfırdır
DEşittir
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Denge, iki yönün hızlarının eşitlendiği durumdur.
3Orta
Süre (dk)[X] (M)[Y] (M)01,00050,700,30100,550,45150,500,50200,500,50
Tabloda kapalı bir kapta gerçekleşen X ⇌ Y tepkimesinde derişimlerin zamanla değişimi verilmiştir. Denge en geç hangi anda kurulmuştur?
A5. dakika
B15. dakika
C10. dakika
D0. dakika
Çözümü göster
Doğru cevap: B
15. dakikadan sonra derişimler değişmemiştir.
4Orta
Süre (dk)[X] (M)[Y] (M)01,00050,700,30100,550,45150,500,50200,500,50
Tabloda kapalı bir kapta gerçekleşen X ⇌ Y tepkimesinde derişimlerin zamanla değişimi verilmiştir. Dengede X'in derişimi kaç M'dir?
A1,00
B0,55
C0,50
D0,70
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Denge kurulduktan sonra [X] = 0,50 M'de sabit kalmıştır.
5Zor
Süre (dk)[X] (M)[Y] (M)01,00050,700,30100,550,45150,500,50200,500,50
Tabloda kapalı bir kapta gerçekleşen X ⇌ Y tepkimesinde derişimlerin zamanla değişimi verilmiştir. 5–10 dk aralığı için hangisi doğrudur?
ASistem dengededir
BGeri tepkime ileri tepkimeden hızlıdır
CTepkime durmuştur
DSistem henüz dengede değildir; ileri tepkime hızı geri tepkime hızından büyüktür
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Bu aralıkta X azalıp Y artıyor; net değişim ileri yöndedir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular