MegaSoru

Dengeyi Etkileyen Faktörler 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Dengeyi Etkileyen Faktörler Konu Anlatımı

Dengedeki bir sisteme dışarıdan bir etki yapıldığında sistem bu etkiyi azaltacak yönde tepki verir. Bu ilke, kimyasal dengeleri kontrol etmenin ve sanayide ürün verimini artırmanın temelidir. İlke, onu ifade eden bilim insanının adıyla Le Chatelier ilkesi olarak bilinir.

Derişim değişimi

Dengedeki bir sisteme tepkenlerden biri eklenirse ya da ürünlerden biri ortamdan uzaklaştırılırsa denge ürünler yönüne (ileri yöne) kayar. Ürünlerden biri eklenirse ya da tepkenlerden biri uzaklaştırılırsa denge tepkenler yönüne (geri yöne) kayar. Derişim değişimi denge sabitinin değerini değiştirmez; yalnızca sistemin yeni bir denge konumuna geçmesini sağlar.
Çarpışma kuramıyla açıklama: Tepken eklenince tepken tanecikleri arasındaki çarpışmalar artar, ileri tepkime hızlanır ve yeni dengeye kadar ürün oluşur.

Hacim ve basınç değişimi

Gaz içeren dengelerde kabın hacmi küçültülürse (basınç artırılırsa) denge, gaz mol sayısının az olduğu yöne kayar. Hacim büyütülürse (basınç azaltılırsa) denge, gaz mol sayısının fazla olduğu yöne kayar. İki taraftaki gaz mol sayıları eşitse hacim değişimi denge konumunu etkilemez. Örneğin N₂(g) + 3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g) tepkimesinde sol tarafta 4, sağ tarafta 2 mol gaz vardır; basınç artışı dengeyi amonyak yönüne kaydırır.

Sıcaklık ve katalizör

Sıcaklık, denge sabitini değiştiren tek etkendir. Sıcaklık artırılırsa denge endotermik yöne kayar; sıcaklık düşürülürse ekzotermik yöne kayar.
• Ekzotermik bir tepkimede (ΔH < 0) sıcaklık artışı dengeyi tepkenler yönüne kaydırır, Kc küçülür.
• Endotermik bir tepkimede (ΔH > 0) sıcaklık artışı dengeyi ürünler yönüne kaydırır, Kc büyür.
Katalizör ileri ve geri tepkimeleri eşit oranda hızlandırır; dengeye daha çabuk ulaşılmasını sağlar ama denge konumunu ve Kc'yi değiştirmez.
Haber-Bosch yönteminde amonyak üretimi ekzotermik olduğundan ve gaz mol sayısı azaldığından yüksek basınç tercih edilir. Düşük sıcaklık verimi artırır ama tepkimeyi yavaşlatır; bu yüzden orta düzeyde bir sıcaklık ve katalizör birlikte kullanılır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. 2SO₂(g) + O₂(g) ⇌ 2SO₃(g) ΔH < 0 dengesinde SO₃ verimini artırmak için hangi değişiklikler yapılabilir?

Tepkenlerden SO₂ ya da O₂ eklemek, SO₃'ü ortamdan uzaklaştırmak, hacmi küçültmek (sol tarafta 3, sağ tarafta 2 mol gaz olduğu için) ve tepkime ekzotermik olduğu için sıcaklığı düşürmek dengeyi ürünler yönüne kaydırır. Katalizör verimi artırmaz.

Örnek 2. H₂(g) + I₂(g) ⇌ 2HI(g) dengesinde kabın hacmi yarıya indiriliyor. Denge konumu değişir mi?

İki tarafta da 2'şer mol gaz vardır. Gaz mol sayıları eşit olduğu için hacim değişimi denge konumunu değiştirmez. Bütün derişimler iki katına çıkar ama oranları ve Kc aynı kalır.

Örnek 3. Endotermik bir denge tepkimesinin sıcaklığı artırılınca Kc nasıl değişir?

Sıcaklık artışı dengeyi endotermik yöne, yani bu tepkimede ürünler yönüne kaydırır. Ürün derişimleri artar, tepken derişimleri azalır; Kc büyür.

Özetle

  • Dengedeki sisteme yapılan etki, sistemin bu etkiyi azaltacak yönde kaymasına yol açar (Le Chatelier ilkesi).
  • Derişim, hacim ve basınç değişimi denge konumunu değiştirir ama Kc'yi değiştirmez.
  • Hacim küçültülünce denge gaz mol sayısının az olduğu yöne kayar.
  • Sıcaklık artışı dengeyi endotermik yöne kaydırır; Kc'yi değiştiren tek etken sıcaklıktır.
  • Katalizör dengeye ulaşma süresini kısaltır, denge konumunu değiştirmez.

Dengeyi Etkileyen Faktörler — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Le Chatelier ilkesine göre dengedeki bir sisteme dışarıdan bir etki yapıldığında sistem ne yapar?
AEtkiyi azaltacak yönde kayar
BEtkiyi artıracak yönde kayar
CHiç değişmez
DTepkimeyi durdurur
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Sistem bozulan dengeyi yeniden kurmak için etkiye karşı koyar.
2Kolay
Denge sabitinin (Kc) değerini değiştiren etken hangisidir?
ADerişim
BBasınç
CKatalizör
DSıcaklık
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Kc yalnız sıcaklıkla değişir.
3Orta
N₂(g) + 3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g) ΔH < 0 dengesi için ortama N₂ eklenirse denge hangi yöne kayar?
ATepkenler yönüne (geri)
BÜrünler yönüne (ileri)
CKaymaz
DDenge bozulmaz
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Eklenen tepkeni harcamak için ileri tepkime hızlanır.
4Orta
N₂(g) + 3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g) ΔH < 0 dengesi için ortamdan NH₃ uzaklaştırılırsa denge hangi yöne kayar?
ATepkenler yönüne
BKaymaz
CÜrünler yönüne
DSistem durur
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Azalan ürünü yerine koymak için ileri yönde kayar.
5Zor
N₂(g) + 3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g) ΔH < 0 dengesi için sıcaklık artırılırsa denge hangi yöne kayar?
AÜrünler yönüne
BTepkenler yönüne
CKaymaz
DSıcaklık dengeyi etkilemez
Çözümü göster
Doğru cevap: B
İleri tepkime ekzotermik; ısı ürün gibi düşünülür, sıcaklık artışı geri yönde kaydırır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular