Çözümü göster
Sistem bozulan dengeyi yeniden kurmak için etkiye karşı koyar.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Dengedeki bir sisteme dışarıdan bir etki yapıldığında sistem bu etkiyi azaltacak yönde tepki verir. Bu ilke, kimyasal dengeleri kontrol etmenin ve sanayide ürün verimini artırmanın temelidir. İlke, onu ifade eden bilim insanının adıyla Le Chatelier ilkesi olarak bilinir.
Dengedeki bir sisteme tepkenlerden biri eklenirse ya da ürünlerden biri ortamdan uzaklaştırılırsa denge ürünler yönüne (ileri yöne) kayar. Ürünlerden biri eklenirse ya da tepkenlerden biri uzaklaştırılırsa denge tepkenler yönüne (geri yöne) kayar. Derişim değişimi denge sabitinin değerini değiştirmez; yalnızca sistemin yeni bir denge konumuna geçmesini sağlar.
Çarpışma kuramıyla açıklama: Tepken eklenince tepken tanecikleri arasındaki çarpışmalar artar, ileri tepkime hızlanır ve yeni dengeye kadar ürün oluşur.
Gaz içeren dengelerde kabın hacmi küçültülürse (basınç artırılırsa) denge, gaz mol sayısının az olduğu yöne kayar. Hacim büyütülürse (basınç azaltılırsa) denge, gaz mol sayısının fazla olduğu yöne kayar. İki taraftaki gaz mol sayıları eşitse hacim değişimi denge konumunu etkilemez. Örneğin N₂(g) + 3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g) tepkimesinde sol tarafta 4, sağ tarafta 2 mol gaz vardır; basınç artışı dengeyi amonyak yönüne kaydırır.
Sıcaklık, denge sabitini değiştiren tek etkendir. Sıcaklık artırılırsa denge endotermik yöne kayar; sıcaklık düşürülürse ekzotermik yöne kayar.
• Ekzotermik bir tepkimede (ΔH < 0) sıcaklık artışı dengeyi tepkenler yönüne kaydırır, Kc küçülür.
• Endotermik bir tepkimede (ΔH > 0) sıcaklık artışı dengeyi ürünler yönüne kaydırır, Kc büyür.
Katalizör ileri ve geri tepkimeleri eşit oranda hızlandırır; dengeye daha çabuk ulaşılmasını sağlar ama denge konumunu ve Kc'yi değiştirmez.
Haber-Bosch yönteminde amonyak üretimi ekzotermik olduğundan ve gaz mol sayısı azaldığından yüksek basınç tercih edilir. Düşük sıcaklık verimi artırır ama tepkimeyi yavaşlatır; bu yüzden orta düzeyde bir sıcaklık ve katalizör birlikte kullanılır.
Örnek 1. 2SO₂(g) + O₂(g) ⇌ 2SO₃(g) ΔH < 0 dengesinde SO₃ verimini artırmak için hangi değişiklikler yapılabilir?
Tepkenlerden SO₂ ya da O₂ eklemek, SO₃'ü ortamdan uzaklaştırmak, hacmi küçültmek (sol tarafta 3, sağ tarafta 2 mol gaz olduğu için) ve tepkime ekzotermik olduğu için sıcaklığı düşürmek dengeyi ürünler yönüne kaydırır. Katalizör verimi artırmaz.
Örnek 2. H₂(g) + I₂(g) ⇌ 2HI(g) dengesinde kabın hacmi yarıya indiriliyor. Denge konumu değişir mi?
İki tarafta da 2'şer mol gaz vardır. Gaz mol sayıları eşit olduğu için hacim değişimi denge konumunu değiştirmez. Bütün derişimler iki katına çıkar ama oranları ve Kc aynı kalır.
Örnek 3. Endotermik bir denge tepkimesinin sıcaklığı artırılınca Kc nasıl değişir?
Sıcaklık artışı dengeyi endotermik yöne, yani bu tepkimede ürünler yönüne kaydırır. Ürün derişimleri artar, tepken derişimleri azalır; Kc büyür.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.