Çözümü göster
Polenin başçıktan tepeciğe aktarılması tozlaşmadır. Gametlerin birleşmesi döllenme olarak ayrı kaydedilir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Çiçekli bir bitkide polenin yolculuğu tozlaşma ile başlar ve tohum ile meyvenin oluşmasıyla sonuçlanır. Bu bölümde kapalı tohumlu bitkilerde tozlaşma, çift döllenme ve tohum-meyve oluşumu ele alınır. Çiçek kısımlarının tanınması önceki konudadır.
Tozlaşma, polen tanelerinin anterden stigmaya taşınmasıdır. Taşıyıcılar rüzgâr, böcekler, kuşlar, su ve diğer hayvanlardır. Aynı çiçeğe ya da aynı bitkinin başka çiçeğine olan polen taşınmasına kendine tozlaşma, farklı bitkilerin çiçekleri arasındaki taşınmaya çapraz tozlaşma denir. Tozlaşma henüz döllenme değildir; polen stigmaya ulaşmış olsa bile döllenme gerçekleşmeyebilir.
Stigmaya konan polen uygun koşullarda çimlenir ve stilin içinden ovüle doğru uzanan bir polen tüpü oluşturur. Polen tüpünün içinde erkek gametler (spermler) bulunur ve bu gametler tüp aracılığıyla ovüle taşınır. Polen tanesi bir gamet değildir; gametleri taşıyan yapıdır. Gametler tüpün içinde oluşan hücrelerdir.
Kapalı tohumlu bitkilerde polen tüpü ovülün içine girince iki sperm iki ayrı birleşme yapar (çift döllenme):
• Bir sperm, yumurta hücresi ile birleşir. Haploit (n) sperm + haploit (n) yumurta = diploit (2n) zigot; zigot embriyoya dönüşür.
• İkinci sperm, embriyo kesesindeki iki çekirdekle (kutup çekirdekleri) birleşir. n + n + n = triploit (3n) çekirdek oluşur; bu çekirdek endosperma (besin dokusu) dönüşür.
Endosperm, embriyonun çimlenme ve gelişmesi sırasında kullanacağı besini depolar.
Döllenmeden sonra ovül tohuma dönüşür. Tohum, embriyo, besin dokusu (endosperm ya da embriyoda depolanmış besin) ve ovülün zarlarından oluşan tohum kabuğundan oluşur. Ovaryum büyüyerek meyvenin duvarını (meyve) oluşturur; meyve, içindeki tohumu korur ve çoğu zaman yayılmasına yardım eder. Bazı meyvelerde çiçek tablası gibi başka kısımlar da meyve yapısına katılabilir; temel ilişki ovül-tohum, ovaryum-meyve şeklindedir.
Bir bitkide tozlaşma yapılan çiçek sayısı ile meyve tutan çiçek sayısı karşılaştırılarak oluşum başarısı yorumlanabilir. Başarı, polen uyumuna, hava koşullarına ve bitkinin sağlığına bağlıdır. Poleni gamet saymak, tozlaşmayı döllenme saymak ya da çift döllenmede iki spermin de yumurtayla birleştiğini düşünmek sık yapılan hatalardır.
Örnek 1. Kapalı tohumlu bir bitkide polen tüpünün ulaştığı ovülde iki sperm var. Birinci sperm yumurtayla birleşirse bu birleşmenin ürünü nedir ve ploidisi nedir? İkinci sperm kiminle birleşir?
Ürün zigottur ve 2n dir (n + n). İkinci sperm embriyo kesesindeki iki kutup çekirdeğiyle birleşir ve 3n endosperm çekirdeğini oluşturur.
Örnek 2. Bir deneyde 40 çiçeğe tozlaşma yapılıyor, 30 çiçekte meyve tutuyor. Tutma oranı nedir? Bu oran döllenmenin %75 başarıyla gerçekleştiğini mi gösterir?
Meyve tutma oranı %75 tir. Meyve tutması döllenmenin gerçekleştiğini gösterir ancak oran tozlaşma, döllenme ve gelişmenin birleşik başarısını yansıtır; döllenmenin başarısını tek başına vermez.
Örnek 3. Tohum ve meyve hangi çiçek yapılarından gelişir?
Tohum ovülden, meyve ovaryumdan gelişir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.