MegaSoru

Bitkilerde Tozlaşma, Döllenme, Tohum ve Meyve 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Bitkilerde Tozlaşma, Döllenme, Tohum ve Meyve Konu Anlatımı

Çiçekli bir bitkide polenin yolculuğu tozlaşma ile başlar ve tohum ile meyvenin oluşmasıyla sonuçlanır. Bu bölümde kapalı tohumlu bitkilerde tozlaşma, çift döllenme ve tohum-meyve oluşumu ele alınır. Çiçek kısımlarının tanınması önceki konudadır.

Tozlaşma

Tozlaşma, polen tanelerinin anterden stigmaya taşınmasıdır. Taşıyıcılar rüzgâr, böcekler, kuşlar, su ve diğer hayvanlardır. Aynı çiçeğe ya da aynı bitkinin başka çiçeğine olan polen taşınmasına kendine tozlaşma, farklı bitkilerin çiçekleri arasındaki taşınmaya çapraz tozlaşma denir. Tozlaşma henüz döllenme değildir; polen stigmaya ulaşmış olsa bile döllenme gerçekleşmeyebilir.

Polen tüpü ve gametler

Stigmaya konan polen uygun koşullarda çimlenir ve stilin içinden ovüle doğru uzanan bir polen tüpü oluşturur. Polen tüpünün içinde erkek gametler (spermler) bulunur ve bu gametler tüp aracılığıyla ovüle taşınır. Polen tanesi bir gamet değildir; gametleri taşıyan yapıdır. Gametler tüpün içinde oluşan hücrelerdir.

Çift döllenme

Kapalı tohumlu bitkilerde polen tüpü ovülün içine girince iki sperm iki ayrı birleşme yapar (çift döllenme):
• Bir sperm, yumurta hücresi ile birleşir. Haploit (n) sperm + haploit (n) yumurta = diploit (2n) zigot; zigot embriyoya dönüşür.
• İkinci sperm, embriyo kesesindeki iki çekirdekle (kutup çekirdekleri) birleşir. n + n + n = triploit (3n) çekirdek oluşur; bu çekirdek endosperma (besin dokusu) dönüşür.
Endosperm, embriyonun çimlenme ve gelişmesi sırasında kullanacağı besini depolar.

Tohum ve meyve

Döllenmeden sonra ovül tohuma dönüşür. Tohum, embriyo, besin dokusu (endosperm ya da embriyoda depolanmış besin) ve ovülün zarlarından oluşan tohum kabuğundan oluşur. Ovaryum büyüyerek meyvenin duvarını (meyve) oluşturur; meyve, içindeki tohumu korur ve çoğu zaman yayılmasına yardım eder. Bazı meyvelerde çiçek tablası gibi başka kısımlar da meyve yapısına katılabilir; temel ilişki ovül-tohum, ovaryum-meyve şeklindedir.

Oluşum başarısı ve sık yapılan hatalar

Bir bitkide tozlaşma yapılan çiçek sayısı ile meyve tutan çiçek sayısı karşılaştırılarak oluşum başarısı yorumlanabilir. Başarı, polen uyumuna, hava koşullarına ve bitkinin sağlığına bağlıdır. Poleni gamet saymak, tozlaşmayı döllenme saymak ya da çift döllenmede iki spermin de yumurtayla birleştiğini düşünmek sık yapılan hatalardır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Kapalı tohumlu bir bitkide polen tüpünün ulaştığı ovülde iki sperm var. Birinci sperm yumurtayla birleşirse bu birleşmenin ürünü nedir ve ploidisi nedir? İkinci sperm kiminle birleşir?

Ürün zigottur ve 2n dir (n + n). İkinci sperm embriyo kesesindeki iki kutup çekirdeğiyle birleşir ve 3n endosperm çekirdeğini oluşturur.

Örnek 2. Bir deneyde 40 çiçeğe tozlaşma yapılıyor, 30 çiçekte meyve tutuyor. Tutma oranı nedir? Bu oran döllenmenin %75 başarıyla gerçekleştiğini mi gösterir?

Meyve tutma oranı %75 tir. Meyve tutması döllenmenin gerçekleştiğini gösterir ancak oran tozlaşma, döllenme ve gelişmenin birleşik başarısını yansıtır; döllenmenin başarısını tek başına vermez.

Örnek 3. Tohum ve meyve hangi çiçek yapılarından gelişir?

Tohum ovülden, meyve ovaryumdan gelişir.

Özetle

  • Tozlaşma, polenin anterden stigmaya taşınmasıdır; döllenme gametlerin birleşmesidir.
  • Polen bir gamet değildir; polen tüpü içindeki sperm hücreleri gametlerdir.
  • Çift döllenmede bir sperm yumurtayla (2n zigot), diğeri kutup çekirdekleriyle (3n endosperm) birleşir.
  • Ovül tohuma, ovaryum meyveye dönüşür.
  • Meyve tutma oranı birleşik bir başarı göstergesidir; tozlaşma, döllenme ve gelişmeyi ayırmak için ek veri gerekir.

Bitkilerde Tozlaşma, Döllenme, Tohum ve Meyve — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Kapalı tohumlu bir bitkide başçıktan çıkan polenin aynı türün başka bir çiçeğinin tepeciğine ulaştığı görülüyor. Henüz gamet birleşmesi gözlenmemiştir. Doğrudan kaydedilen olay hangisidir?
ADöllenme
BEmbriyo oluşumu
CTozlaşma
DTohumun yayılması
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Polenin başçıktan tepeciğe aktarılması tozlaşmadır. Gametlerin birleşmesi döllenme olarak ayrı kaydedilir.
2Kolay
Kapalı tohumlu bir bitkide uyumlu polen tepecikte gelişerek tohum taslağına doğru bir tüp oluşturuyor. Bu tüpün eşeyli üremedeki temel rolü hangisidir?
AYumurtalığın tamamını yeni bir polene dönüştürmek
BSperm hücrelerinin embriyo kesesine ulaştırılmasını sağlamak
CYumurta hücresini başçığa taşımak
DTohum kabuğunu dış ortamda parçalamak
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Polen tüpü erkek gametleri tohum taslağındaki embriyo kesesine ulaştıran yoldur.
3Orta
EşleşmeÇiçek sayısıÇiçek başına polenBaşarılı çiçekP205016Q20506
Aynı kapalı tohumlu türde iki eşleşmeye ait kayıtlar verilmiştir. Başarı, en az bir normal gelişen tohum taşıyan çiçek sayısıdır. Hangi yorum desteklenir?
APolen sayısı eşit olduğundan başarı sayıları da eşittir.
BAz başarılı eşleşmede hiç tozlaşma gerçekleşmemiştir.
CFarkın tek nedeni kesinlikle rüzgârdır.
DEşit sayıda çiçeğe eşit polen yükü uygulanmasına rağmen tohum oluşturma başarısı farklıdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Uygulanan polen yükü ve çiçek sayısı aynı, başarı sayıları farklıdır. Polen aktarımı tohum oluşumunu tek başına garanti etmez.
4Orta
Kapalı tohumlu bir bitkinin bir çiçeğinden alınan polen aynı bitkinin başka çiçeğinin tepeciğine bırakılıyor. Sınıflamada kendi kendine tozlaşma aynı birey içindeki aktarımı da kapsar. Bu kayıt nasıl sınıflandırılır?
AAynı birey içinde kendi kendine tozlaşma
BFarklı bireyler arasında çapraz tozlaşma
CGamet birleşmesi gözlenmiş döllenme
DTohum yoluyla yayılma
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Çiçekler farklı olsa da aynı bitkiye aittir. Verilen tanıma göre aktarım kendi kendine tozlaşmadır.
5Zor
Normal eşeyli gelişim gösteren basit bir meyvede kaynak yapılar ayrı işaretleniyor. Hangi kaynak–ürün eşleştirmesi bütünüyle doğrudur?
AZigot → tohum kabuğu; tohum taslağı örtüleri → embriyo; yumurtalık duvarı → meyve duvarı
BZigot → embriyo; yumurtalık duvarı → tohum kabuğu; tohum taslağı örtüleri → meyve duvarı
CZigot → embriyo; tohum taslağı örtüleri → tohum kabuğu; yumurtalık duvarı → meyve duvarı
DZigot → meyve duvarı; yumurtalık duvarı → embriyo; tohum taslağı örtüleri → tohum kabuğu
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Embriyo zigottan, tohum kabuğu tohum taslağının örtülerinden, basit meyvenin duvarı yumurtalık duvarından gelişir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular