MegaSoru

Çimlenme ve Dormansi: Deney Tasarımı 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Çimlenme ve Dormansi: Deney Tasarımı Konu Anlatımı

Bir tohum aylarca, hatta yıllarca toprakta bekleyebilir ve uygun koşullar oluşunca çimlenir. Çimlenmeyi hangi etkenlerin başlattığını anlamanın yolu kontrollü bir deney tasarlamaktır. Bu bölümde çimlenmeyi etkileyen etmenler, deney tasarımı, verilerin yorumlanması ve dormansi kavramı ele alınır. Dormansiyi yöneten hormonların ayrıntıları kapsam dışıdır.

Çimlenme nedir?

Çimlenme, canlı bir tohumdaki embriyonun uygun koşullarda yeniden büyümeye başlaması ve ilk köküyle ilk sürgününü çıkarmasıdır. Tohum önce su alıp şişer, depo besinler kullanılır, embriyo büyür ve kök tohum kabuğunu yararak dışarı çıkar. Çimlenme için tohumun canlı olması gerekir; ölü tohum hiçbir koşulda çimlenmez.

Çimlenmeyi etkileyen etmenler

Başlıca etmenler şunlardır:
• Su: tohumun şişmesini ve enzimlerin etkinleşmesini sağlar.
• Uygun sıcaklık: her türün çimlenebildiği bir sıcaklık aralığı vardır.
• Oksijen: çimlenen embriyonun solunumu için gereklidir.
• Işık: bazı türlerin tohumları ışıkta, bazıları karanlıkta çimlenir, bazıları ışıktan etkilenmez. Işığın bütün türlerde aynı etkiyi yaptığı varsayılamaz.

Dormansi

Dormansi, canlı bir tohumun uygun koşullarda bile geçici olarak çimlenmeden beklemesidir. Bu, olumsuz mevsimde çimlenip zarar görmeyi önleyen bir uyum olabilir. Dormansi çeşitli yollarla kırılabilir: soğuk uygulaması (kışı geçirmek), tohum kabuğunun çizilmesi ya da aşındırılması, suda bekletilmesi gibi. Örneğin sonbaharda ekilen bazı tohumların ilkbaharda çimlenmesi, kış soğuğunun dormansiyi kırmasıyla açıklanabilir.

Deney tasarımı

Bir etmenin çimlenmeye etkisini sınayan deneyde:
• Bağımsız değişken: araştırılan etmen (örneğin sıcaklık).
• Bağımlı değişken: ölçülen sonuç (çimlenen tohum sayısı, çimlenme yüzdesi, çimlenme hızı).
• Kontrol edilen değişkenler: tohum türü, başlangıç tohum sayısı, tohumların canlılığı, su miktarı, ışık, deney süresi.
• Her koşul için yeterli sayıda tohum ve tekrar kullanılır.
Farklı tür tohumlar ya da farklı sayıda tohum karşılaştırılırsa sonuçlar karşılaştırılamaz hale gelir.

Yüzde ve hız

Çimlenme yüzdesi, çimlenen tohum sayısının başlangıçtaki toplam tohum sayısına oranıdır:
çimlenme yüzdesi = (çimlenen tohum sayısı / başlangıçtaki tohum sayısı) × 100
Çimlenme hızı ise çimlenmenin ne kadar sürede gerçekleştiğiyle ilgilidir. İki grup aynı yüzdeye ulaşabilir, ama biri bu yüzdeye daha kısa sürede ulaşıyorsa hızı daha yüksektir. Bu nedenle yüzde ile hız ayrı ölçütlerdir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Her biri 50 tohum içeren üç kapta 10 gün sonunda sırasıyla 40, 25 ve 5 tohum çimleniyor. Çimlenme yüzdeleri nedir?

Yüzdeler %80, %50 ve %10 dur. Kaplarda başlangıç sayıları eşit olduğu için sayıların kendisi de karşılaştırılabilir.

Örnek 2. Bir öğrenci sıcaklığın çimlenmeye etkisini ölçmek için bir kapta buğday tohumu, diğerinde fasulye tohumu kullanıyor. Deney nasıl düzeltilmelidir?

Aynı tür ve aynı sayıda tohum kullanılmalı; yalnız sıcaklık değiştirilmeli, su miktarı, ışık, süre ve diğer koşullar sabit tutulmalıdır.

Örnek 3. A grubunda 5. günde tohumların %60 ı çimlenmiş, B grubunda 8. günde %60 ı çimlenmiştir. Hangisinin çimlenme hızı yüksektir?

A grubununki. Aynı yüzdeye daha kısa sürede ulaşmıştır.

Özetle

  • Çimlenme canlı tohumda su, uygun sıcaklık ve oksijen varlığında başlar; ışığın etkisi türe göre değişir.
  • Dormansi, canlı tohumun uygun koşullarda bile geçici olarak çimlenmemesidir; soğuk, kabuk çizme gibi ön işlemlerle kırılabilir.
  • Deneyde yalnız bağımsız değişken değiştirilir; tür, tohum sayısı, canlılık ve diğer koşullar sabit tutulur.
  • Çimlenme yüzdesi başarıyı, çimlenme hızı süreyi gösterir; iki ölçüt ayrı değerlendirilir.
  • Tohumun canlı olması gerekir; ölü tohum hiçbir koşulda çimlenmez.

Çimlenme ve Dormansi: Deney Tasarımı — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir fasulye tohumu deneyinde yedi gün boyunca çimlenme sayılacaktır. Bu deney için en açık ve doğrudan çimlenme ölçütü hangisidir?
ATohumun yalnız su alıp şişmesi
BKabın üstüne tür adının yazılması
CKökçüğün tohum kabuğu dışına çıktığının gözlenmesi
DPamuğun renginin değişmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Kökçük çıkışı açıkça gözlenebilir bir çimlenme ölçütüdür. Su alıp şişme bu sonucun yerine kullanılmamalıdır.
2Kolay
Aynı fasulye partisinden rastgele ayrılan iki eşit grup yedi gün izlenecektir. Suyun çimlenmeye etkisini araştıran uygun düzenek hangisidir?
ANem ve sıcaklığı birlikte değiştirip farkı yalnız suya bağlamak
BSıcaklık, oksijen ve ışık aynı tutularak bir grupta uygun nem, diğerinde kuru ortam kullanılması
CNemli grupta fasulye, kuru grupta nohut kullanmak
Dİki grubu da aynı nemde tutup yalnız kap adını değiştirmek
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Su etkisi için gruplar su erişimi bakımından ayrılmalı, diğer önemli koşullar eşit tutulmalıdır.
3Orta
Bir yabani bitki türünün tohumları canlılık testinde canlı bulunuyor. Türe uygun nem, oksijen, sıcaklık ve ışık altında 14 günde azı çimleniyor. Aynı partiden rastgele ayrılmış ön işlem grubunda, sonrasında aynı koşullarda çok daha fazla çimlenme görülüyor. Hangi yorum en uygundur?
Aİlk grupta çimlenmeyen bütün tohumların ölü olduğu kesinleşir.
BÖn işlem her bitki türünde aynı etkiyi zorunlu olarak yapar.
COrtam uygun olduğunda canlı bütün tohumlar mutlaka hemen çimlenir.
DBu partide ön işlemle azaltılabilen bir dormansi engeli bulunmasıyla sonuçlar uyumludur.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Canlı tohumların uygun koşullarda gecikmesi ve ön işlem sonrası artış dormansi engelinin azalmasını destekler. Kesin mekanizma bu veriden çıkarılmaz.
4Orta
Bir bezelye deneyinde üç nem düzeyinin sekizinci gün sonundaki çimlenme oranına etkisi incelenecektir. Başlangıç sayıları eşittir ve ölçüt kökçük çıkışıdır. Hangi sonuç kaydı hedefe doğrudan karşılık gelir?
AYalnız sekizinci gündeki en uzun kökün boyu
BKapların üretici firmasının adı
CDeneyi yapan öğrencilerin boy ortalaması
DHer nem grubunda sekizinci güne kadar çimlenen tohumların başlangıç sayısına oranı
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Hedef son gün oranıdır. Bu nedenle pay çimlenen, payda başlangıçtaki tohum sayısı olmalıdır.
5Zor
Grup2. gün4. gün7. günP81416Q2816
Aynı fasulye partisinden yirmişer tohumlu grupların birikimli çimlenme kayıtları verilmiştir. Her tohum ilk kökçük çıkışında bir kez sayılmıştır. Hangi yorum doğrudur?
AP erken günlerde daha çok çimlenmiş; yedinci gündeki yüzdeler eşit olmuştur.
BQ her kayıt gününde P'den önce ilerlemiştir.
CP'nin yedinci gün çimlenme yüzdesi daha yüksektir.
DSon yüzdeler eşitse zaman içindeki seyir de mutlaka aynıdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
P ikinci ve dördüncü günlerde öndedir; yedinci gün her ikisi 16/20=%80 e ulaşır. Son yüzde erken ilerleyişi tek başına anlatmaz.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular