Çözümü göster
Normal mitotik döngüde G1 i DNA eşlenmesinin gerçekleştiği S izler; S den sonra G2 gelir. İnterfaz bu üç dönemi kapsar.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir hücre doğduktan sonra bölününceye kadar belirli bir sıra izleyen olaylar yaşar: büyür, genetik materyalini kopyalar, bölünmeye hazırlanır ve sonunda bölünür. Bu olaylar dizisine hücre döngüsü denir. Bu bölümde döngünün yapısı, olayların zaman sırası ve DNA miktarının değişimi ele alınır. Döngüyü yöneten moleküller ve kontrol noktaları kapsam dışıdır.
Hücre döngüsü, interfaz ve bölünme evresinden oluşur. İnterfaz iki bölünme arasındaki dönemdir ve döngünün çoğunu kapsar. Bölünme evresi ise çekirdeğin bölünmesini (mitoz) ve sitoplazmanın bölünmesini (sitokinez) içerir. Mayozla eşey hücresi oluşturan hücrelerde de bölünme öncesi bir interfaz yaşanır.
İnterfaz bir dinlenme dönemi değildir; hücre en yoğun hazırlığını bu dönemde yapar:
• Hücre büyür, organeller çoğalır, gerekli maddeleri sentezler (sıklıkla G1 olarak adlandırılan dönem).
• DNA eşlenir; her kromozom iki kardeş kromatitli hâle gelir (S dönemi).
• Hücre bölünmeye hazırlanır, bölünme için gerekli yapıları ve maddeleri sağlar (G2 dönemi).
Kromatin bu dönemde ince iplik biçimindedir; kromozomlar mikroskopta tek tek seçilemez.
DNA miktarı döngünün farklı noktalarında şöyle değişir (bir hücredeki DNA miktarı C ile gösterilebilir; birim soruda tanımlanmalıdır):
• Bölünmeden yeni çıkmış hücrede DNA miktarı 2C olsun.
• DNA eşlenmesi sırasında miktar 2C den 4C ye yükselir.
• Eşlenme tamamlandıktan sonra mitoz boyunca hücre 4C DNA taşır.
• Sitokinezle iki yavru hücreye bölününce her yavru hücrede 2C ye iner.
Dikkat: DNA miktarı iki katına çıktığında kromozom sayısı değişmez; kromatit sayısı iki katına çıkar.
DNA nın hangi dönemde eşlendiği, işaretli nükleotit deneyleriyle gösterilebilir. Hücreler DNA ya katılan işaretli bir madde ile kısa süre beslenir ve hangi hücrelerin işaretli madde taşıdığına bakılır. İşaretli maddenin yalnız interfazdaki hücrelerde bulunması, DNA sentezinin interfazda yapıldığını gösterir. Mitoz geçiren hücrelerde işaret yoksa eşlenme bölünme sırasında olmuyor demektir.
Vücuttaki hücreler aynı hızla bölünmez. Bazı hücreler (örneğin olgun sinir hücreleri) döngüden çıkmış hâlde yaşar ve bölünmez. Bazı hücreler yalnız gerektiğinde, örneğin doku zedelendiğinde bölünür. Bazı hücreler ise yaşam boyu sık bölünür. Bu nedenle "her hücre sürekli döngüdedir" iddiası hatalıdır. Ayrıca interfazı "hücrenin hiçbir şey yapmadığı dönem" saymak da yanlıştır.
Örnek 1. Bir hücre mitoz geçirmeden hemen önce 4C DNA taşıyor. Sitokinez tamamlandıktan sonra bir yavru hücrede DNA miktarı ne olur?
Her yavru hücre 2C DNA taşır; çünkü kardeş kromatitler yavru hücrelere paylaştırılmıştır.
Örnek 2. İşaretli nükleotitle kısa süre beslenen bir doku preparatında işaretin yalnızca interfazdaki hücrelerde görüldüğü, mitozdaki hücrelerde görülmediği saptanıyor. Bu sonuç ne gösterir?
DNA sentezinin interfazda gerçekleştiğini gösterir. Mitozdaki hücrelerde yeni DNA sentezi olmadığı için işaretli madde bu hücrelere katılmamıştır.
Örnek 3. Bir öğrenci, olgun sinir hücrelerinin de sürekli döngü geçirdiğini söylüyor. Bu iddia doğru mudur?
Doğru değildir. Olgun sinir hücreleri çoğunlukla bölünmez; hücre döngüsünün dışında yaşarlar. Tüm hücrelerin sürekli döngüde olduğu söylenemez.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.