MegaSoru

Gametogenez ve Gametlerin Yapısı 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Gametogenez ve Gametlerin Yapısı Konu Anlatımı

Eşeyli üreyen canlılarda yeni birey, iki eşey hücresinin birleşmesiyle başlar. Bu hücreler, mayozla gonadlarda (üreme bezlerinde) oluşur. Erkekte sperm oluşumuna spermatogenez, dişide yumurta oluşumuna oogenez denir. Bu bölümde iki sürecin benzerlikleri, farkları ve eşey hücrelerinin yapıları karşılaştırılır. Sorularda hangi oogenez aşamasının kullanıldığı belirtilir.

Spermatogenez

Spermatogenez, erkekte testislerin içindeki kanallarda gerçekleşir ve ergenlikten itibaren sürekli yapılır. Diploit (2n) bir hücre büyüyerek mayoza girer. Mayoz I sonunda iki, mayoz II sonunda dört haploit (n) hücre oluşur. Bu dört hücre farklılaşarak dört sperme dönüşür. Yani bir mayoz geçiren hücreden dört işlevsel sperm elde edilir ve sitoplazma yaklaşık eşit paylaşılır.

Oogenez

Oogenez, dişide yumurtalıkta gerçekleşir. Süreç doğum öncesinde başlar, mayoz I un erken aşamasında durur ve ergenlikten sonra her ay genellikle bir hücre mayoz I i tamamlar. Mayoz I sonunda sitoplazmanın neredeyse tamamını alan büyük bir hücre ile çok az sitoplazmalı küçük bir kutup hücresi oluşur. Büyük hücre mayoz II ye girer, ancak döllenme olmadıkça mayoz II yi tamamlamaz; döllenme olursa mayoz II tamamlanır. Sonuçta bir mayoz geçiren hücreden bir işlevsel yumurta ve kutup hücreleri oluşur. Kutup hücreleri döllenemez, bozunurlar.

Sperm ve yumurtanın yapısı

Sperm küçük ve hareketlidir. Başında çekirdek ve çekirdeğin ön ucunda akrozom bulunur (akrozom, yumurtaya girişi kolaylaştıran enzimler içerir); orta kısımda enerji sağlayan çok sayıda mitokondri, ardından hareketi sağlayan kuyruk (kamçı) vardır. Sitoplazması çok azdır. Yumurta ise büyük ve hareketsizdir. Embriyonun ilk gelişimi için gerekli besin ve organelleri içeren bol sitoplazması vardır. İkisinin de çekirdeği haploit (n) dir ve genetik bilgiyi aktarırlar.

Benzerlikler ve farklar

Benzerlikler:
• İkisi de gonadlarda mayozla oluşur ve haploit (n) hücrelerdir.
• İkisi de genetik çeşitlilik sağlar (krossing-over ve bağımsız dağılım).
• İkisi de genetik bilgiyi bir sonraki nesle taşır.
Farklar:
• Başlangıç: spermatogenez ergenlikte başlar ve sürer; oogenez doğum öncesinde başlar, ergenlikten sonra aylık olarak devam eder.
• Sayı: bir mayozdan dört sperm, bir yumurta oluşur.
• Boyut ve sitoplazma: sperm küçük ve sitoplazması az; yumurta büyük ve besin yönünden zengin.
• Hareket: sperm hareketli, yumurta hareketsizdir.
• Üretim sayısı: milyonlarca sperm, ayda genellikle bir yumurta.

Sık yapılan hata

Mayozdan çıkan dört hücrenin eşit büyüklükte dört gamet vermesi yalnız erkekte geçerlidir; dişide eşit olmayan sitoplazma paylaşımı nedeniyle tek yumurta vardır. Hormonal düzen ve menstrual döngü, hücre üretiminden ayrı bir konudur ve sonraki bölümlerde işlenir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. 2n = 20 olan bir canlıda bir spermatogenez sürecinde mayoz II sonunda kaç hücre oluşur ve her birinde kaç kromozom bulunur?

Dört hücre oluşur; her birinde 10 kromozom (n) bulunur. Dört hücre sperme dönüşür.

Örnek 2. Aynı canlının dişisinde tek bir mayoz geçiren hücreden kaç işlevsel yumurta oluşur? Kutup hücreleri neden döllenme için kullanılamaz?

Bir işlevsel yumurta oluşur. Kutup hücreleri çok az sitoplazma içerir; embriyo için gerekli besin ve organeller yumurtada toplandığından kutup hücreleri bozunur.

Örnek 3. Spermin orta kısmında çok sayıda mitokondri bulunmasının nedeni nedir?

Spermin hareket edebilmesi için sürekli enerji gerekir. Mitokondriler enerji üretimine katıldığı için orta kısımda yoğundur.

Özetle

  • Spermatogenez testislerde ergenlikten sonra sürekli, oogenez yumurtalıkta doğum öncesinde başlayıp ergenlikten sonra aylık devam eder.
  • Bir mayoz geçiren hücreden dört sperm oluşur; yumurtada sitoplazma eşit paylaşılmadığı için bir yumurta ve kutup hücreleri oluşur.
  • Sperm küçük, hareketli ve mitokondri yönünden zengindir; yumurta büyük, hareketsiz ve besin yönünden zengindir.
  • Her iki eşey hücresi de haploittir, mayozla oluşur ve genetik çeşitliliğe katkı sağlar.
  • Oogenezin hangi aşamasının kullanıldığı soruda belirtilmelidir; mayoz II döllenmeyle tamamlanır.

Gametogenez ve Gametlerin Yapısı — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
İnsan sperm hücresinin baş bölgesinde çekirdek, orta bölümünde çok sayıda mitokondri ve uzun bir kuyruğu bulunur. Hücrenin kendi hareketiyle yer değiştirmesine doğrudan katılan yapı hangisidir?
ABaş içindeki kromozomlar.
BKamçı biçimindeki kuyruk.
CAkrozomun enzim içeriği.
DÇekirdeğin DNA sırası.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Spermin kamçı biçimindeki kuyruğu hareket üreten yapıdır. Orta bölümdeki mitokondriler enerji metabolizmasına katkı verir; başın çekirdeği ise genetik bilgiyi taşır.
2Kolay
Normal insan gelişimi için oogenezin ilk mayotik başlangıcı ile etkin sperm üretiminin başlangıcı karşılaştırılıyor. Hangi ifade doğrudur?
Aİkisi de ancak ilk döllenmeden sonra başlar.
BOogenez ilk kez menopozda, sperm üretimi doğum öncesinde tamamlanır.
CErgenlikten önce hiçbir üreme hücresi öncülü bulunmaz.
DOogenez doğum öncesinde başlar; etkin sperm üretimi ergenlikle başlar.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Oositler doğum öncesinde mayoz I e girer ve bekler. Sperm oluşturma etkinliği ergenlikte belirginleşir; bu, sperm soyuna ait hiçbir öncülün daha önce bulunmadığı anlamına gelmez.
3Orta
C, haploid genomun eşlenmemiş DNA miktarıdır. Normal insanda bir birincil spermatosit mayoz öncesi DNA eşlenmesini tamamlamış, mayoz I henüz başlamamıştır. Bu tek çekirdekte kromozom sayısı ve DNA miktarı nedir?
A92 kromozom ve 4 C.
B46 kromozom ve 4 C.
C23 kromozom ve 2 C.
D46 kromozom ve 1 C.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Birincil spermatosit iki homolog takım taşır. S sonrasında 46 kromozomun her biri iki kardeşli olduğundan DNA miktarı 4 C dir; ilk mayoz henüz takım sayısını azaltmamıştır.
4Orta
Normal insan sperm çekirdeği 23 kromozom, yumurta çekirdeği de 23 kromozom taşır. Yumurta sitoplazması çok daha büyüktür. Başlangıç nükleer kromozom katkıları için hangi yorum uygundur?
ASitoplazması büyük olan yumurta bütün nükleer kromozomları tek başına sağlar.
BSperm küçük olduğu için nükleer genetik bilgi taşımaz.
CEşit kromozom sayısı iki hücrenin bütün yapı ve içeriklerinin özdeş olduğunu gösterir.
DHer iki gamet birer haploid takım katkısı sağlar; hacim farkı bu sayısal katkıyı değiştirmez.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Nükleer kromozom katkısı her gamet için bir haploid takımdır. Yumurta ile spermin sitoplazma ve organel dağılımı farklı olabilir; bu durum verilen çekirdek sayılarını değiştirmez.
5Zor
Doğum öncesinde mayoz I e girmiş çok sayıda birincil oosit düşünülüyor. Öğrenci ergenlik başlayınca hepsi bir anda mayoz II yi tamamlamış yumurtaya dönüşür diyor. Hangi düzeltme uygundur?
ADoğum öncesindeki bütün oositler zaten döllenmiş zigottur.
BErgenlikte bütün oositler dört eşit olgun yumurtaya bölünür.
CBir oosit bekliyorsa bütün germ hücresi DNA sı yok olmuştur.
DOositler uzun süre bekleyebilir; ergenlik sonrası seçilenlerin ilerlemesi bütün havuzun aynı anda tamamlanması değildir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Normal insan oositlerinde mayoz uzun beklemeler içerir. Ergenlik sonrası bazı oositlerin ilerlemesi, bütün birincil oositlerin aynı anda son ürüne dönüşmesi değildir; mayoz II nin tamamlanması da ayrı koşula bağlıdır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular