MegaSoru

Mayoz ve Kalıtsal Çeşitlilik 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Mayoz ve Kalıtsal Çeşitlilik Konu Anlatımı

Aynı anne ve babanın çocukları birbirine benzer, ama özdeş değildir. Bu çeşitliliğin önemli bir kaynağı, eşey hücrelerinin oluşumundaki mayoz bölünmedir. Bu bölümde mayozun iki aşamalı yapısı, kromozom ve DNA miktarının değişimi ve çeşitliliğe katkısı incelenir.

Mayozun amacı ve genel yapısı

Mayoz, kromozom sayısını diploitten (2n) haploide (n) indirerek eşey hücrelerinin oluşmasını sağlar. Bir hücre, DNA eşlenmesinden sonra art arda iki bölünme geçirir: mayoz I ve mayoz II. DNA yalnız bir kez, mayoz öncesindeki interfazda eşlenir; mayoz I ile mayoz II arasında yeniden eşlenme olmaz. Sonuçta bir hücreden dört hücre oluşur.

Mayoz I

Mayoz I de homolog kromozomlar birbirinden ayrılır. Profaz I de homolog kromozomlar çift oluşturacak şekilde yan yana gelir ve homolog kromozomların kromatitleri arasında parça değişimi (krossing-over) olabilir. Metafaz I de homolog çiftler ekvatorda dizilir. Anafaz I de her homolog çiftten biri bir kutba, öteki karşı kutba gider; kardeş kromatitler bu aşamada ayrılmaz. Mayoz I sonunda oluşan iki hücrenin kromozom sayısı n dir, ancak her kromozom hâlâ iki kromatitten oluşur.

Mayoz II

Mayoz II, mitoza benzer. Her hücrede kromozomlar ekvatorda dizilir ve anafaz II de kardeş kromatitler ayrılır. Sonunda dört hücre oluşur; her birinde n tane, tek kromatitli kromozom vardır. Mayoz II de kromozom sayısı yarıya inmez; kromatitler ayrıldığı için DNA miktarı yarıya iner.

Evreye göre n ve DNA miktarı

Yeni oluşmuş bir diploit hücrede DNA miktarı 2C ise:
• Mayoz öncesi DNA eşlenmesinden sonra: 2n kromozom, 4C DNA.
• Mayoz I sonunda: n kromozom (iki kromatitli), 2C DNA.
• Mayoz II sonunda: n kromozom (tek kromatitli), 1C DNA.
Mayoz I ile kromozom sayısı yarıya iner; mayoz II ile DNA miktarı yarıya iner.

Kalıtsal çeşitliliğe katkı

Mayoz üç şekilde çeşitliliğe katkı sağlar:
• Krossing-over: homolog kromozomlar arasındaki parça değişimi, yeni allel birleşimleri oluşturur.
• Bağımsız dağılım: metafaz I de homolog çiftlerin ekvatordaki diziliş yönü rastgeledir; bu nedenle gametlere farklı anne-baba kromozom birleşimleri gider. Bir hücrede n çift varsa yalnızca bu mekanizmayla 2 üzeri n farklı gamet çeşidi olabilir (örneğin 2n = 4 için 4 çeşit).
• Döllenme: hangi sperm ile hangi yumurtanın birleşeceği de çeşitliliği artırır.
Mitozda bu üç etkenin hiçbiri bulunmaz; bu yüzden mitoz özdeş hücreler üretir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Mayoz geçiren 2n = 8 olan bir hücrede mayoz I sonunda bir hücrede kaç kromozom ve kaç kromatit bulunur?

4 kromozom (n = 4) bulunur; her biri iki kromatitli olduğu için 8 kromatit vardır. Mayoz II sonunda ise her hücrede 4 kromozom ve 4 kromatit olur.

Örnek 2. 2n = 6 olan bir canlıda yalnız bağımsız dağılım hesaba katılırsa kaç farklı gamet çeşidi oluşabilir?

n = 3 homolog çift olduğundan 2 üzeri 3 yani 8 farklı gamet çeşidi oluşabilir. Krossing-over eklenirse çeşit sayısı daha da artar.

Örnek 3. Bir öğrenci, mayoz II ye girmeden önce DNA nın yeniden eşlendiğini düşünüyor. Hata nedir?

Mayoz I ile mayoz II arasında DNA eşlenmesi olmaz. DNA mayoz öncesindeki interfazda bir kez eşlenir, iki bölünme ile dört hücreye dağıtılır.

Özetle

  • Mayozda DNA bir kez eşlenir, ardından iki ardışık bölünme olur; bir hücreden dört hücre oluşur.
  • Mayoz I de homolog kromozomlar ayrılır ve kromozom sayısı 2n den n e iner; mayoz II de kardeş kromatitler ayrılır.
  • Mayoz I sonunda hücreler n kromozomlu ama iki kromatitlidir; mayoz II sonunda tek kromatitlidir.
  • Krossing-over, bağımsız dağılım ve döllenme kalıtsal çeşitliliği artırır.
  • Mitoz özdeş hücreler üretir; mayoz kromozom sayısını yarıya indirip çeşitli gametler oluşturur.

Mayoz ve Kalıtsal Çeşitlilik — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Normal mayozda homolog kromozomların yan yana eşleşmesi gözleniyor. Bu eşleşme temel ders modelinde hangi evreye aittir?
AProfaz II.
BAnafaz II.
CProfaz I.
DNormal mitozun her metafazı.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Homologların eşleşmesi profaz I in ayırt edici olaylarındandır. Aynı gen yerlerini taşıyan iki homolog bir çift oluşturur; bu ilişki aynı kromozomun iki kardeşinden farklıdır.
2Kolay
Normal mayozun iki bölünmesinde temel ayrılma olayları hangi sırayla gerçekleşir?
AÖnce kardeşler, sonra homologlar ayrılır.
BÖnce homologlar, sonra kardeş kromatitler ayrılır.
Cİki bölünmede de yalnız homologlar ayrılır.
Dİki bölünmede de yeni homologlar üretilir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Mayoz I de homolog kromozomlar farklı takımlara giderken kardeşler bağlı kalır. Mayoz II de bu kardeşler ayrılır. İki tur benzer hareketler içerse de ayrılan birimler aynı değildir.
3Orta
C, haploid genomun eşlenmemiş DNA miktarıdır. Diploid ana hücrenin mayoz öncesi G1 çekirdek DNA sı 2 C dir. Normal eşlenme ve mayoz I, sitokinezle birlikte tamamlanmıştır. Her yeni çekirdeğin takım durumu ve DNA miktarı nedir?
A2n ve 4 C.
Bn ve 1 C.
C2n ve 1 C.
Dn ve 2 C.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Eşlenme sonrası ana hücre 4 C taşır. Mayoz I homolog çiftleri ayırır; her yeni çekirdekte bir homolog takım ve hâlâ çift kardeşli kromozomlarla 2 C bulunur.
4Orta
Aynı başlangıçtaki diploid hücrelerin biri tek normal mitozu, diğeri bir tam normal mayozu geçiriyor. Bütün sitokinezler tamamlanıyor. Çekirdek takımı ve ürün sayısı nasıl beklenir?
AMitozda iki diploid, mayozda dört haploid ürün.
BMitozda dört haploid, mayozda iki diploid ürün.
Cİkisinde de başlangıçtaki takım sayısı zorunlu iki katına çıkar.
DMayozdaki dört ürünün her biri zorunlu işlevsel insan gametidir.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Verilen diploid başlangıç ve tamamlanan sitokinezlerle mitoz iki diploid, mayoz dört haploid hücresel ürün verir. Bu sayım her ürünün bütün türlerde aynı üreme işlevine sahip olduğunu göstermez.
5Zor
Normal mayozdan K:her ikinci bölünme hücresinde kardeşlerin ayrılması; L:ilk bölünmede homologların ayrılması; M:mayoz öncesi tam DNA eşlenmesi; N:profaz I de homolog eşleşmesi kayıtları verilmiştir. Doğru sıra hangisidir?
AM → N → L → K.
BN → M → K → L.
CM → L → N → K.
DM → N → K → L.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Eşlenmiş kromozomlar profaz I de homologlarıyla eşleşir; mayoz I homologları, mayoz II kardeşleri ayırır. Böylece M, N, L, K sırası kurulur; iki bölünme arasına yeni tam eşlenme eklenmez.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular