Çözümü göster
Homologların eşleşmesi profaz I in ayırt edici olaylarındandır. Aynı gen yerlerini taşıyan iki homolog bir çift oluşturur; bu ilişki aynı kromozomun iki kardeşinden farklıdır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Aynı anne ve babanın çocukları birbirine benzer, ama özdeş değildir. Bu çeşitliliğin önemli bir kaynağı, eşey hücrelerinin oluşumundaki mayoz bölünmedir. Bu bölümde mayozun iki aşamalı yapısı, kromozom ve DNA miktarının değişimi ve çeşitliliğe katkısı incelenir.
Mayoz, kromozom sayısını diploitten (2n) haploide (n) indirerek eşey hücrelerinin oluşmasını sağlar. Bir hücre, DNA eşlenmesinden sonra art arda iki bölünme geçirir: mayoz I ve mayoz II. DNA yalnız bir kez, mayoz öncesindeki interfazda eşlenir; mayoz I ile mayoz II arasında yeniden eşlenme olmaz. Sonuçta bir hücreden dört hücre oluşur.
Mayoz I de homolog kromozomlar birbirinden ayrılır. Profaz I de homolog kromozomlar çift oluşturacak şekilde yan yana gelir ve homolog kromozomların kromatitleri arasında parça değişimi (krossing-over) olabilir. Metafaz I de homolog çiftler ekvatorda dizilir. Anafaz I de her homolog çiftten biri bir kutba, öteki karşı kutba gider; kardeş kromatitler bu aşamada ayrılmaz. Mayoz I sonunda oluşan iki hücrenin kromozom sayısı n dir, ancak her kromozom hâlâ iki kromatitten oluşur.
Mayoz II, mitoza benzer. Her hücrede kromozomlar ekvatorda dizilir ve anafaz II de kardeş kromatitler ayrılır. Sonunda dört hücre oluşur; her birinde n tane, tek kromatitli kromozom vardır. Mayoz II de kromozom sayısı yarıya inmez; kromatitler ayrıldığı için DNA miktarı yarıya iner.
Yeni oluşmuş bir diploit hücrede DNA miktarı 2C ise:
• Mayoz öncesi DNA eşlenmesinden sonra: 2n kromozom, 4C DNA.
• Mayoz I sonunda: n kromozom (iki kromatitli), 2C DNA.
• Mayoz II sonunda: n kromozom (tek kromatitli), 1C DNA.
Mayoz I ile kromozom sayısı yarıya iner; mayoz II ile DNA miktarı yarıya iner.
Mayoz üç şekilde çeşitliliğe katkı sağlar:
• Krossing-over: homolog kromozomlar arasındaki parça değişimi, yeni allel birleşimleri oluşturur.
• Bağımsız dağılım: metafaz I de homolog çiftlerin ekvatordaki diziliş yönü rastgeledir; bu nedenle gametlere farklı anne-baba kromozom birleşimleri gider. Bir hücrede n çift varsa yalnızca bu mekanizmayla 2 üzeri n farklı gamet çeşidi olabilir (örneğin 2n = 4 için 4 çeşit).
• Döllenme: hangi sperm ile hangi yumurtanın birleşeceği de çeşitliliği artırır.
Mitozda bu üç etkenin hiçbiri bulunmaz; bu yüzden mitoz özdeş hücreler üretir.
Örnek 1. Mayoz geçiren 2n = 8 olan bir hücrede mayoz I sonunda bir hücrede kaç kromozom ve kaç kromatit bulunur?
4 kromozom (n = 4) bulunur; her biri iki kromatitli olduğu için 8 kromatit vardır. Mayoz II sonunda ise her hücrede 4 kromozom ve 4 kromatit olur.
Örnek 2. 2n = 6 olan bir canlıda yalnız bağımsız dağılım hesaba katılırsa kaç farklı gamet çeşidi oluşabilir?
n = 3 homolog çift olduğundan 2 üzeri 3 yani 8 farklı gamet çeşidi oluşabilir. Krossing-over eklenirse çeşit sayısı daha da artar.
Örnek 3. Bir öğrenci, mayoz II ye girmeden önce DNA nın yeniden eşlendiğini düşünüyor. Hata nedir?
Mayoz I ile mayoz II arasında DNA eşlenmesi olmaz. DNA mayoz öncesindeki interfazda bir kez eşlenir, iki bölünme ile dört hücreye dağıtılır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.