MegaSoru

Hücre Bölünmesi ve Üremenin Canlılar İçin Önemi 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Hücre Bölünmesi ve Üremenin Canlılar İçin Önemi Konu Anlatımı

Bir amip ikiye bölününce iki amip olur; bir yara iyileşirken derideki hücreler çoğalır; bir fidan yıllar içinde ağaç olur. Bu olayların ortak noktası hücre bölünmesidir. Bu bölümde hücrelerin neden bölündüğü ve bölünmenin canlılar için üreme, büyüme, gelişme ve onarım bakımından önemi ele alınır. Evrelerin ayrıntısı sonraki konulara aittir.

Hücreler neden bölünür?

Bir hücre büyüdükçe hacmi yüzey alanından daha hızlı artar. Madde alışverişi hücre zarının yüzeyinden yapıldığı için hacmi çok büyüyen bir hücrenin ihtiyacını karşılaması zorlaşır. Ayrıca çekirdek, hücrenin etkinliklerini yönettiğinden, çekirdeğin yönetebileceği sitoplazma miktarının bir sınırı vardır. Hücre belirli bir büyüklüğe ve olgunluğa ulaşınca bölünerek hem boyutunu küçültür hem de sayısını artırır.

Amip gözlemi: çekirdek ve sitoplazma

Amip üzerinde yapılan gözlemler, bölünmenin nedenlerini düşündürür:
• Sitoplazması çok azaltılan bir amip bölünmez; çünkü bölünme için yeterli büyüklüğe ulaşamamıştır.
• Çekirdeği çıkarılan amip bir süre yaşasa da bölünemez ve sonunda ölür; çünkü hücrenin etkinliklerini yöneten çekirdek yoktur.
• Bölünme olgunluğuna erişmiş bir amipte sitoplazmanın bir kısmı kesilse bile hücre bölünmeye girişebilir; bu durum bölünmenin başlamasında hücre büyüklüğünün ve çekirdek-sitoplazma ilişkisinin belirleyici olduğunu gösterir.
Gözlemde hücre sayısı artarken tek bir hücrenin boyutunun, bölünmeden hemen sonra ana hücreye göre küçük olduğu fark edilir.

Üreme, büyüme, gelişme ve onarım

Hücre bölünmesi farklı canlılarda farklı işlevlere hizmet eder:
• Tek hücrelilerde bölünme, yeni bir bireyin oluşması yani üremedir (amip, bakteri).
• Çok hücrelilerde vücut hücrelerinin bölünmesi büyümeyi ve gelişmeyi sağlar; zigottan çok hücreli bireye geçiş bölünmelerle olur.
• Yaralanan, aşınan ya da ölen hücrelerin yerini yenileri alır; bu onarımdır (deri yarası, kemik kaynaması).
• Üreme hücrelerinin (gametlerin) oluşumu da özel bir bölünmeyle, mayozla gerçekleşir.
Bu nedenle bölünme canlılığın süreklilik ve bütünlüğü için temel bir olaydır.

Büyümede hücre sayısı ve boyutu

Büyüme iki ayrı değişimden oluşabilir: hücre sayısının artması ve her hücrenin kendi boyutunun artması. Bir dokunun büyümesinin yalnız hücre sayısının arttığını mı, yalnız hücrelerin büyüdüğünü mü, yoksa ikisini birden mi gösterdiği veriden ayırt edilmelidir. Örneğin hücre sayısı iki katına çıkıp her hücrenin boyutu aynı kalmışsa toplam kütle yaklaşık iki katına çıkar. Hücre sayısı sabit kalıp hücrelerin boyutu artmışsa büyüme hücre sayısından değil hücre genişlemesinden kaynaklanır.

Sık yapılan hata: her bölünme üreme değildir

Çok hücreli bir canlıda deri hücresinin bölünmesi birey sayısını artırmaz; yalnızca o canlının büyümesine ya da onarımına katkı sağlar. Birey sayısı ancak yeni bir bireyin ortaya çıkmasıyla artar. Hücre döngüsünü yöneten moleküllerin adları ve kontrol noktaları bu bölümün konusu değildir; burada önemli olan bölünmenin işlevini doğru yorumlamaktır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir amibin sitoplazmasının büyük bölümü çıkarılıp çekirdeği korunuyor. Hücre neden bölünmeyebilir?

Bölünme için hücrenin yeterli büyüklüğe ve olgunluğa ulaşması gerekir. Sitoplazması çok azalan hücre bu büyüklüğe ulaşamadığı için bölünmeye girmeyebilir. Çekirdeğin varlığı gereklidir ama tek başına yeterli değildir.

Örnek 2. Bir doku 1000 hücreden oluşuyor ve her hücre aynı boyutta. Doku 1000 yeni hücre eklenerek büyütülüyor, hücre boyutu değişmiyor. Büyümenin nedeni nedir?

Hücre sayısının artmasıdır; hücre boyutu değişmediği için büyüme hücre bölünmesiyle olmuştur. Doku yaklaşık iki katına çıkar.

Örnek 3. Bir öğrenci, deride açılan yarada hücrelerin bölünmesinin yeni bir birey oluşturduğunu söylüyor. Bu yargı doğru mudur?

Doğru değildir. Yara bölgesindeki bölünme dokunun onarımını sağlar, birey sayısını artırmaz. Üreme için yeni bir bireyin ortaya çıkması gerekir.

Özetle

  • Hücre büyüdükçe hacmi yüzeyinden hızlı artar; bu nedenle hücre bölünerek boyutunu ve etkinliğini dengeler.
  • Çekirdek hücreyi yönetir; çekirdeksiz amip bölünemez ve sonunda ölür.
  • Bölünme tek hücrelilerde üremeyi; çok hücrelilerde büyüme, gelişme ve onarımı sağlar.
  • Büyüme hücre sayısının artması, hücre boyutunun artması ya da ikisi birden olabilir; veriden ayırt edilir.
  • Her hücre bölünmesi birey üremesi değildir; birey sayısı yeni bir bireyin oluşmasıyla artar.

Hücre Bölünmesi ve Üremenin Canlılar İçin Önemi — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Tek hücreli bir amip, bölünerek bağımsız yaşayabilen iki amip oluşturuyor. Bu olayın birey düzeyindeki temel işlevi nedir?
AYalnız eski bireyin boyunun uzaması.
BÇok hücreli bir dokunun onarılması.
CÜreme; bir bireyden iki birey oluşmuştur.
DDışarıdan hazır hücre alınması.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Her amip bir bireydir. İki bağımsız amibin oluşması, hücre bölünmesinin bu örnekte yeni birey üretmesini sağlar.
2Kolay
Bir bitkinin aynı doku bölgesinde hücre sayısı artmış, hücrelerin ortalama hacmi değişmemiştir. Bu veriler hangi büyüme bileşenini doğrudan destekler?
AHer hücrenin hacminin artmasını.
BHücre sayısının artmasına bağlı büyümeyi.
CBitki bireyi sayısının artmasını.
DYeni hücre oluşumunun durmasını.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Doku büyümesi hücre sayısı ve hücre hacmi bakımından ayrı incelenir. Verilen kayıtta değişen büyüklük sayıdır; ortalama hacimde artış gösterilmemiştir.
3Orta
Kayıt boyunca tek bir amip izlenmiştir. Önce tek zarla çevrili bir hücre, daha sonra birbirinden ayrılıp yaşamını sürdüren iki hücre görülmüştür. Dışarıdan hücre girişi yoktur. En doğrudan çıkarım nedir?
AAmip yalnız su alarak büyümüştür.
BDışarıdan ikinci amip gelmiştir.
CTek hücre iki çekirdek taşısa bile sonuç değişmezdi.
Dİzlenen amip bölünmüş ve iki yeni birey oluşmuştur.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Sürekliliği izlenen tek hücrenin iki ayrı yaşayan hücreye dönüşmesi, bu olayda bölünme ve birey oluşumunu destekler. Yalnız son görüntüden değil, izlenen süreçten yararlanılmıştır.
4Orta
Aynı türden büyük bir hücre gözlenmiştir; beslenme durumu ve önceki gelişimi bilinmemektedir. Yalnız büyüklüğünden hangi sonuç çıkarılamaz?
AHücrenin o anda büyük göründüğü.
BHücrenin hemen bölüneceği.
CBölünme kararını yorumlamak için ek bilgi gerektiği.
DBüyüklüğün incelenebilecek bir hücre özelliği olduğu.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Boyut, bölünme gereksinimini araştırmada kullanılabilir; fakat tek bir boyut gözlemi bölünmenin zamanını kesinleştirmez. Diğer koşullar ve zaman içindeki değişim de değerlendirilmelidir.
5Zor
Dokuİlk sayıSon sayıİlk ort. hacimSon ort. hacimP10020011Q10010012
Model dokularda toplam hücre hacmi, hücre sayısı ile ortalama hücre hacminin çarpımıdır. Hücre dışı alan hesaba katılmıyor. Verilen kayıtlara göre hangi yorum doğrudur?
AYalnız P büyümüştür; Q'da sayı değişmemiştir.
BYalnız Q büyümüştür; P'de hücre hacmi sabittir.
CP'de sayısal, Q'da hücre hacmine bağlı artış vardır; ikisinin toplam hücre hacmi de iki katına çıkmıştır.
DHer ikisinde de her hücrenin hacmi iki katına çıkmıştır.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
P için toplam hacim 100×1 den 200×1 e; Q için 100×1 den 100×2 ye çıkar. İki toplam da iki kattır ancak artışı sağlayan bileşenler farklıdır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular