Çözümü göster
Alkolde hidroksil grubu doymuş karbon atomuna bağlıdır. Bu yapıda O, CH₂ karbonuna ve H ye tek bağ yapar. Oksijen içermek tek başına sınıflandırma ölçütü değildir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Etanol, aseton ve sirke asidi hem karbon hem hidrojen hem oksijen içerir, fakat tamamen farklı özellikler gösterir. Bu farkın nedeni, moleküllerde bulunan fonksiyonel gruplardır. Fonksiyonel grup, bileşiğin kimyasal özelliklerini belirleyen atom ya da atom grubudur. Aynı fonksiyonel grubu taşıyan bileşikler benzer tepkimeler verir.
Alkol: hidrokarbon zincirine bağlı hidroksil grubu (–OH) taşır. Genel gösterim R–OH. Örnek: CH₃CH₂OH (etanol). Alkoller, –OH sayısına göre mono-, di-, tri-alkol, –OH nin bağlı olduğu karbona göre primer, sekonder, tersiyer olarak sınıflandırılır.
Eter: iki alkil grubu arasında oksijen atomu (–O–) bulunur. Genel gösterim R–O–R'. Örnek: CH₃OCH₃ (dimetil eter).
Her ikisi de karbonil grubu (C=O) taşır; fark karbonilin yerindedir.
• Aldehit: karbonil zincirin ucunda, karbonil karbona bir hidrojen bağlıdır (–CHO). Genel gösterim R–CHO. Örnek: CH₃CHO (etanal).
• Keton: karbonil zincirin içinde, iki karbon atomu arasında yer alır (–CO–). Genel gösterim R–CO–R'. Örnek: CH₃COCH₃ (propanon).
• Karboksilik asit: karboksil grubu (–COOH) taşır. Karbonil karbonuna hem =O hem –OH bağlıdır. Genel gösterim R–COOH. Örnek: CH₃COOH (etanoik asit).
• Ester: karboksil grubundaki hidrojenin yerini alkil grubu alır (–COO–). Genel gösterim R–COO–R'. Örnek: CH₃COOCH₃ (metil etanoat). Ester ve asit karıştırılabilir: asitte –OH, esterde –O–R' vardır.
Bir bileşiği sınıflandırırken şu adımlar izlenir:
• C=O var mı? Varsa karbonile bağlı atomlara bakılır.
– Karbonile H ve C bağlı: aldehit.
– Karbonile iki C bağlı: keton.
– Karbonile –OH bağlı: karboksilik asit.
– Karbonile –O–R bağlı: ester.
• C=O yoksa:
– –OH alkil karbonuna bağlıysa: alkol.
– O iki alkil grubu arasındaysa: eter.
Fenol (benzen halkasına doğrudan bağlı –OH) alkolden farklı bir sınıftır; bu konuda yalnız basit karşı örnek olarak ele alınır. Aynı karbona birden çok –OH bağlıysa kararlı bir alkol oluşmaz.
Aynı sayıda karbona sahip bileşiklerin özellikleri fonksiyonel gruba göre değişir. Alkol molekülleri arasında hidrojen bağı oluştuğundan, benzer molekül kütleli eter ve hidrokarbonlardan daha yüksek kaynama noktasına sahiptir. Düşük karbonlu alkoller suda iyi çözünür. Karboksilik asitler asit özelliği gösterir; esterler ise çoğunlukla hoş kokulu sıvılardır. Bu fonksiyonel gruplar canlı yapılarda ve günlük yaşamdaki birçok maddede yer alır.
Örnek 1. CH₃CH₂CHO ve CH₃COCH₃ hangi fonksiyonel gruplara aittir? İkisi arasındaki fark nedir?
CH₃CH₂CHO uçta –CHO grubu taşır; aldehittir (propanal). CH₃COCH₃ karbonil grubu zincir içinde, iki karbon arasındadır; ketondur (propanon). İkisi de C=O içerir fakat karbonilin yeri (uçta H ile / zincir içinde iki C ile) farklıdır.
Örnek 2. CH₃COOCH₂CH₃ bileşiği asit midir, ester midir?
Bileşikte karboksil grubundaki hidrojenin yerine alkil grubu (–CH₂CH₃) geçmiştir; –COO– bağlanması vardır, serbest –OH yoktur. Bu nedenle ester sınıfındadır (etil etanoat). Asit olsaydı –COOH grubu içerirdi.
Örnek 3. CH₃OCH₂CH₃ ile CH₃CH₂CH₂OH arasındaki fonksiyonel grup farkı nedir?
İlkinde oksijen iki karbon grubu arasındadır (–O–); eterdir. İkincisinde oksijen bir karbona ve bir hidrojene bağlıdır (–OH); alkoldür. İkisinin de molekül formülü C₃H₈O dur; yani farklı fonksiyonel gruplu izomerdirler.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.