Çözümü göster
Allotropluk aynı elementin farklı yapısal biçimleridir. Elmas ve grafit karbon atomlarından oluşur; aralarındaki ayrım atomların bağ ağı ve düzenidir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Kurşun kalemin ucu ve bir pırlanta aynı elementten, karbondan oluşur; biri kağıt üzerinde iz bırakırken diğeri camı çizebilecek kadar serttir. Aynı elementin farklı yapılarda bulunmasına allotropluk, bu yapıların her birine allotrop denir. Karbonun en bilinen allotropları elmas, grafit ve grafendir.
Allotroplar, aynı elementin atomlarının farklı biçimde bağlanmasıyla oluşan farklı yapılardır; kimyasal bileşimleri aynıdır, fiziksel özellikleri farklıdır. Allotropluk ile izotopluk karıştırılmamalıdır: izotoplar aynı elementin nötron sayısı farklı atomlarıdır (¹²C ve ¹⁴C), allotroplar ise atomların bağlanma düzeninden doğan farklı yapılardır. Allotroplar ayrı elementler değildir; hepsi aynı elementtir.
Elmasta her karbon atomu, çevresindeki dört karbon atomuyla kovalent bağ yapar ve bu bağlar uzayda üç boyutlu bir ağ oluşturur. Bütün atomlar güçlü kovalent bağlarla birbirine bağlı olduğundan elmas çok serttir. Bütün değerlik elektronları bağlarda kullanıldığı için elmas elektriği iletmez, fakat ısıyı çok iyi iletir. Kesici uç ve aşındırıcı olarak, ayrıca mücevher olarak kullanılır.
Grafitte her karbon atomu üç komşu karbon atomuna bağlanır ve altıgen halkalardan oluşan düz katmanlar meydana gelir. Katmanlar birbirinin üzerinde zayıf kuvvetlerle tutunur ve bu nedenle birbiri üzerinde kayabilir; bu yüzden grafit kaygan ve yumuşaktır, kağıt üzerinde iz bırakır (kurşun kalem). Her karbonun bağ yapmayan bir elektronu katman boyunca serbestçe hareket edebildiğinden grafit elektriği katman doğrultusunda iletir. Kuru yağlayıcı, elektrot ve kalem ucu olarak kullanılır.
Grafen, grafitin tek bir katmanıdır: altıgen halkalı, bir atom kalınlığında bir karbon tabakası. Çok ince, hafif ve esnek olmasına rağmen güçlü yapısı vardır; elektriği ve ısıyı iyi iletir. Esnek ekran, sensör ve kompozit malzeme gibi alanlarda kullanılması üzerine çalışılmaktadır. Grafitin birçok grafen katmanının üst üste dizilmesiyle oluştuğu düşünülebilir.
Allotropların özelliklerini belirleyen şey, atomların bağ ağıdır:
• Üç boyutlu güçlü bağ ağı → sert, yalıtkan (elmas)
• Katmanlı yapı, zayıf katmanlar arası etkileşim + serbest elektron → kaygan, iletken (grafit)
• Tek katmanlı yapı → çok ince, iletken (grafen)
Yanma ürünü hepsinde CO₂ dir; ortak ürünün oluşması yapıların aynı olduğunu göstermez. Bir yapı çiziminin bir kısmı görülmekle molekül formülü çıkarılamaz; elmas ve grafit ağsı katılardır, ayrık moleküller değildir.
Örnek 1. Elmas neden elektriği iletmez, grafit neden iletir?
Elmasta her karbonun dört değerlik elektronu da dört kovalent bağda kullanılır; serbest hareket edebilen elektron yoktur. Grafitte her karbon üç bağ yaptığı için dördüncü elektron serbest kalır ve katman boyunca hareket ederek elektriği iletir.
Örnek 2. Grafit neden kayganlık özelliği gösterir?
Grafitte katmanlar arasındaki çekim kuvvetleri zayıftır; bu yüzden katmanlar birbiri üzerinde kolayca kayar. Katman içindeki bağlar ise güçlüdür. Kayganlık bu iki farklı güçteki etkileşimin sonucudur.
Örnek 3. Bir öğrenci, elmas ve grafit yakılınca ikisinden de CO₂ çıktığı için aynı allotrop olduğunu savunuyor. Bu yargı neden doğru değildir?
İkisi de karbondur ve yandığında CO₂ verir; bu, aynı elementten oluştuklarını gösterir. Fakat aynı ürünün çıkması yapının aynı olduğunu göstermez: elmas ve grafit atomların farklı bağ düzenleriyle ayrılan iki ayrı allotroptur ve sertlik, iletkenlik gibi özellikleri farklıdır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.