Çözümü göster
İzomerler aynı molekül formülünü taşır. Bunun yanında bağlantı veya ilgili uzaysal düzen farkı gerekir. Aynı yapının iki gösterimi yalnız formülleri ortak diye iki izomer olmaz.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
C₄H₁₀ formülüne uyan iki ayrı bileşik vardır: biri düz zincirli, diğeri dallanmış. Kaynama noktaları ve diğer özellikleri farklıdır. Molekül formülleri aynı, yapıları farklı olan bileşiklere izomer denir. Hidrokarbonlarda izomerlik, atomların bağlanma düzeninin ya da uzaydaki yerleşiminin farklı olmasından kaynaklanır.
İzomerler aynı molekül formülüne sahip fakat farklı yapıdaki bileşiklerdir. Aynı molekül formülüne sahip olmak izomer olmak için gerekli ama yeterli değildir: yapılar da farklı olmalıdır. Aynı bileşiğin farklı çizimleri (zinciri sağa ya da sola yazmak) izomer değildir. İzomerlerin fiziksel ve kimyasal özellikleri genellikle birbirinden farklıdır.
Karbon iskeletinin düz ya da dallı olmasıyla oluşur. C₄H₁₀ için bütan (CH₃CH₂CH₂CH₃) ve 2-metilpropan (CH₃CH(CH₃)CH₃) zincir izomeridir. C₅H₁₂ için pentan, 2-metilbütan ve 2,2-dimetilpropan zincir izomeridir. Dallanma arttıkça molekül küreselleşir, kaynama noktası genellikle düşer.
Zincir aynı kalır, çoklu bağın konumu farklıdır. C₄H₈ için büt-1-en (CH₂=CH–CH₂–CH₃) ve büt-2-en (CH₃–CH=CH–CH₃) birbirinin konum izomeridir. Aynı şekilde büt-1-in ile büt-2-in birbirinin konum izomeridir.
Aynı molekül formülü hem açık zincirli çoklu bağlı hem halkalı yapıya uyabilir. CₙH₂ₙ formülü hem alken hem sikloalkan olabilir: C₄H₈ için büt-1-en, büt-2-en, 2-metilpropen ve siklobütan hepsi aynı molekül formülüne sahiptir. Benzer şekilde CₙH₂ₙ₋₂ formülü hem alkin hem sikloalken olabilir: C₄H₆ için büt-1-in ve siklobüt-1-en izomerdir.
Alkenlerde çift bağ etrafında dönme engellenmiştir. Çift bağlı karbonların her biri iki farklı grup taşıyorsa grupların çift bağın aynı tarafında (cis) ya da zıt tarafında (trans) olmasına göre iki farklı izomer oluşur. Büt-2-en için cis-büt-2-en ve trans-büt-2-en iki ayrı bileşiktir. Çift bağlı karbonlardan biri iki aynı grup taşıyorsa (büt-1-en, propen) cis–trans izomerlik görülmez. Bu dersin kapsamında cis–trans izomerlik yalnız alkenlerde değerlendirilir; sikloalkanlarda ele alınmaz.
Örnek 1. C₅H₁₂ nin zincir izomerlerini adlandırınız.
Üç izomer vardır: CH₃CH₂CH₂CH₂CH₃ (pentan), CH₃CH(CH₃)CH₂CH₃ (2-metilbütan) ve CH₃C(CH₃)₂CH₃ (2,2-dimetilpropan). Üçü de aynı molekül formülüne ve farklı iskelete sahiptir.
Örnek 2. Büt-1-en ile büt-2-en arasındaki izomerlik türü nedir? Büt-2-en cis–trans izomerliği gösterir mi?
Büt-1-en ile büt-2-en konum izomeridir; çift bağın konumu farklıdır. Büt-2-en te çift bağlı karbonların her biri bir H ve bir CH₃ taşır; yani her karbonda iki farklı grup vardır. Bu nedenle cis- ve trans- izomerleri vardır. Büt-1-en de çift bağlı bir karbon iki H taşıdığından cis–trans izomerlik görülmez.
Örnek 3. C₃H₆ formülüne uygun açık zincirli ve halkalı yapılar yazınız. Bu iki yapı arasında hangi izomerlik vardır?
Açık zincirli yapı propen (CH₂=CH–CH₃), halkalı yapı siklopropandır. Aynı molekül formülüne sahip fakat biri çift bağlı açık zincir, diğeri tek bağlı halka olduğundan aralarında zincir–halka izomerliği vardır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.