MegaSoru

Hidrokarbonlarda İzomerlik 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Hidrokarbonlarda İzomerlik Konu Anlatımı

C₄H₁₀ formülüne uyan iki ayrı bileşik vardır: biri düz zincirli, diğeri dallanmış. Kaynama noktaları ve diğer özellikleri farklıdır. Molekül formülleri aynı, yapıları farklı olan bileşiklere izomer denir. Hidrokarbonlarda izomerlik, atomların bağlanma düzeninin ya da uzaydaki yerleşiminin farklı olmasından kaynaklanır.

İzomerlik nedir?

İzomerler aynı molekül formülüne sahip fakat farklı yapıdaki bileşiklerdir. Aynı molekül formülüne sahip olmak izomer olmak için gerekli ama yeterli değildir: yapılar da farklı olmalıdır. Aynı bileşiğin farklı çizimleri (zinciri sağa ya da sola yazmak) izomer değildir. İzomerlerin fiziksel ve kimyasal özellikleri genellikle birbirinden farklıdır.

Zincir (dallanma) izomerliği

Karbon iskeletinin düz ya da dallı olmasıyla oluşur. C₄H₁₀ için bütan (CH₃CH₂CH₂CH₃) ve 2-metilpropan (CH₃CH(CH₃)CH₃) zincir izomeridir. C₅H₁₂ için pentan, 2-metilbütan ve 2,2-dimetilpropan zincir izomeridir. Dallanma arttıkça molekül küreselleşir, kaynama noktası genellikle düşer.

Konum izomerliği

Zincir aynı kalır, çoklu bağın konumu farklıdır. C₄H₈ için büt-1-en (CH₂=CH–CH₂–CH₃) ve büt-2-en (CH₃–CH=CH–CH₃) birbirinin konum izomeridir. Aynı şekilde büt-1-in ile büt-2-in birbirinin konum izomeridir.

Zincir–halka izomerliği

Aynı molekül formülü hem açık zincirli çoklu bağlı hem halkalı yapıya uyabilir. CₙH₂ₙ formülü hem alken hem sikloalkan olabilir: C₄H₈ için büt-1-en, büt-2-en, 2-metilpropen ve siklobütan hepsi aynı molekül formülüne sahiptir. Benzer şekilde CₙH₂ₙ₋₂ formülü hem alkin hem sikloalken olabilir: C₄H₆ için büt-1-in ve siklobüt-1-en izomerdir.

Cis–trans (geometrik) izomerlik

Alkenlerde çift bağ etrafında dönme engellenmiştir. Çift bağlı karbonların her biri iki farklı grup taşıyorsa grupların çift bağın aynı tarafında (cis) ya da zıt tarafında (trans) olmasına göre iki farklı izomer oluşur. Büt-2-en için cis-büt-2-en ve trans-büt-2-en iki ayrı bileşiktir. Çift bağlı karbonlardan biri iki aynı grup taşıyorsa (büt-1-en, propen) cis–trans izomerlik görülmez. Bu dersin kapsamında cis–trans izomerlik yalnız alkenlerde değerlendirilir; sikloalkanlarda ele alınmaz.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. C₅H₁₂ nin zincir izomerlerini adlandırınız.

Üç izomer vardır: CH₃CH₂CH₂CH₂CH₃ (pentan), CH₃CH(CH₃)CH₂CH₃ (2-metilbütan) ve CH₃C(CH₃)₂CH₃ (2,2-dimetilpropan). Üçü de aynı molekül formülüne ve farklı iskelete sahiptir.

Örnek 2. Büt-1-en ile büt-2-en arasındaki izomerlik türü nedir? Büt-2-en cis–trans izomerliği gösterir mi?

Büt-1-en ile büt-2-en konum izomeridir; çift bağın konumu farklıdır. Büt-2-en te çift bağlı karbonların her biri bir H ve bir CH₃ taşır; yani her karbonda iki farklı grup vardır. Bu nedenle cis- ve trans- izomerleri vardır. Büt-1-en de çift bağlı bir karbon iki H taşıdığından cis–trans izomerlik görülmez.

Örnek 3. C₃H₆ formülüne uygun açık zincirli ve halkalı yapılar yazınız. Bu iki yapı arasında hangi izomerlik vardır?

Açık zincirli yapı propen (CH₂=CH–CH₃), halkalı yapı siklopropandır. Aynı molekül formülüne sahip fakat biri çift bağlı açık zincir, diğeri tek bağlı halka olduğundan aralarında zincir–halka izomerliği vardır.

Özetle

  • İzomerler aynı molekül formülüne, farklı yapıya sahiptir; formülün aynı olması yetmez, yapı farklı olmalıdır.
  • Zincir izomerliği iskeletin dallanmasından, konum izomerliği çoklu bağın yerinden kaynaklanır.
  • CₙH₂ₙ formülü hem alken hem sikloalkana; CₙH₂ₙ₋₂ hem alkine hem sikloalkene uyabilir (zincir–halka izomerliği).
  • Cis–trans izomerliği için çift bağlı karbonların her birinde iki farklı grup bulunmalıdır; bu dersin kapsamında yalnız alkenlerde değerlendirilir.
  • Aynı bileşiğin farklı çizimleri ya da zincirin ters yönde yazımı izomer değildir.

Hidrokarbonlarda İzomerlik — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
İki hidrokarbonun izomer olabilmesi için hangisi zorunludur?
AYalnız C:H oranlarının aynı olması yeterlidir.
BKarbon sayıları farklı olmalıdır.
CMolekül formülleri aynı olmalıdır; bu tek başına farklı yapı olduklarını kanıtlamaz.
DAynı molekül formülü varsa iki yazım kesin farklı izomerdir.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
İzomerler aynı molekül formülünü taşır. Bunun yanında bağlantı veya ilgili uzaysal düzen farkı gerekir. Aynı yapının iki gösterimi yalnız formülleri ortak diye iki izomer olmaz.
2Kolay
CH₃–CH₂–CH₂–CH₃ ile CH₃–CH(CH₃)–CH₃ arasında hangi ilişki vardır?
AC₄H₁₀ formülünde zincir–dallanma izomerliğidir.
BAynı yapının yalnız ters yazımıdır.
CÇoklu bağ konumu izomerliğidir.
DMolekül formülleri farklıdır, izomer olamazlar.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
İlk yapı dört C düz zincir, ikinci yapı dallı dört C ağıdır. H sayıları on olarak eşittir. Karbon iskeletleri farklı olduğundan zincir–dallanma izomerleridir.
3Orta
CH₂=CH–CH₃ ile üç CH₂ grubunun yalnız tek bağlarla kapalı halkası arasında hangi ilişki vardır?
AHalkalı yapıda üç C olduğundan C₃H₈ formülü vardır.
BHalka ve açık zincir hiçbir zaman aynı molekül formülünü veremez.
CHalka yapısı açık zincirin yalnız kâğıtta kıvrılmış biçimidir.
DC₃H₆ formülünde açık zincir–halka izomerliğidir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Açık zincir bir çift bağla üç C ve altı H taşır. Üç tek bağlı halka C atomunun her biri CH₂ olduğundan yine C₃H₆ elde edilir. Bağlanma düzenleri farklıdır.
4Orta
CH₃–CH=CH–CH₃ için cis–trans olasılığını destekleyen doğru gerekçe hangisidir?
AMolekülün toplamında en az dört grup bulunması her zaman yeterlidir.
BÇift bağdaki iki C aynı element olduğundan cis–trans oluşamaz.
CYalnız bir çift bağ C atomunda farklı gruplar bulunması yeterlidir.
DÇift bağlı her C üzerinde H ve CH₃ olmak üzere iki farklı grup vardır.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Her çift bağ C atomunun dış komşuları bir H ve bir CH₃ tür. İki uçta da grup farklılığı olduğundan, aynı CH₃ gruplarının aynı veya zıt tarafta bulunduğu iki biçim mümkündür.
5Zor
P: CH₃–CH(CH₃)–CH₂–CH₃, Q: CH₃–C(CH₃)₂–CH₃. Hangi değerlendirme uygundur?
Aİkisi de dallı olduğundan aynı bağlantı yapısıdır.
BQ merkezinde H yoksa formül C₅H₁₀ olmalıdır.
Cİkisi C₅H₁₂ olup zincir–dallanma izomeridir; P üç, Q dört C komşulu bir merkez taşır.
Dİkisinde de çift bağ bulunmadığından izomer olmaları imkânsızdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
P iki uç metil, bir dal metil, bir CH ve bir CH₂ ile C₅H₁₂ verir. Q dört CH₃ ile H taşımayan merkezden aynı formülü verir. Karbon bağlantıları eşlenemez.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular