Çözümü göster
Molekül formülü bir moleküldeki element türlerini ve atom sayılarını belirtir. Hangi atomların birbirine bağlı olduğunu tek başına göstermez.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Organik bileşikleri anlatmak için bazen yalnız atom sayılarını (C₄H₁₀), bazen atomların bağlanma düzenini (CH₃CH₂CH₂CH₃) yazarız. Aynı bileşiği farklı gösterimlerle ifade etmek mümkündür ve her gösterim farklı bilgi verir. Bu bölümde organik bileşiklerin formülleri, bir gösterimden diğerine geçiş ve formül sayımı ele alınır.
• Molekül (kapalı) formülü: atomların cinsini ve sayısını verir. Örnek: C₄H₁₀.
• Basit (ampirik) formül: atom sayılarının en küçük tam sayı oranını verir. Örnek: C₂H₄ nin basit formülü CH₂ dir.
• Yarı açık (kondanse) formül: atomların bağlanma düzenini grup grup yazar. Örnek: CH₃CH₂CH₂CH₃.
• Açık (yapı) formülü: tüm bağlar ayrı ayrı gösterilir.
• Çizgi-bağ formülü: zikzak bir çizgide uç ve köşeler karbon atomlarıdır; hidrojenler yazılmaz, her karbon dört bağ yapacak şekilde hidrojenle tamamlanır. Bu dersin kapsamında bağlanma düzeni çoğu zaman yarı açık formülle ya da sözle verilir.
Yarı açık formülde karbon sayısı, her C yazılan grup sayısıdır. Hidrojen sayısı için her gruptaki alt indis toplanır. Örnek: CH₃CH(CH₃)CH₂CH₃ için gruplar CH₃, CH, CH₃, CH₂, CH₃ tür. Karbon sayısı 5, hidrojen sayısı 3 + 1 + 3 + 2 + 3 = 12 dir; molekül formülü C₅H₁₂. Parantez içindeki grup, parantezin yazıldığı karbona yan zincir olarak bağlıdır ve sayıma katılır. Parantezden sonraki indis varsa gruptaki bütün atomlar o kadar çarpılır: CH₃C(CH₃)₂CH₃ te parantez iki CH₃ grubu demektir.
Aynı molekül formülü birden fazla bileşiğe ait olabilir. C₄H₁₀ hem CH₃CH₂CH₂CH₃ hem de CH₃CH(CH₃)CH₃ olabilir; C₂H₆O hem CH₃CH₂OH hem de CH₃OCH₃ olabilir. Bu durum, molekül formülünün tek başına bir bileşiği tanımlamadığını gösterir. Öte yandan aynı bağlanmanın farklı yazımları aynı bileşiği gösterir: CH₃CH₂CH₂OH ile ters yönden yazılmış HOCH₂CH₂CH₃ aynı bileşiktir; yazımın yönü bileşiği değiştirmez.
Basit formül, bileşiği oluşturan atomların oranını verir. Basit formül ile mol kütlesi biliniyorsa molekül formülü bulunur: molekül formülü = (basit formül)ₙ ve n, mol kütlesinin basit formül kütlesine bölünmesiyle bulunur. Örnek: basit formülü CH₂ olan bir bileşiğin mol kütlesi 56 g/mol ise (C = 12, H = 1) basit formül kütlesi 14 olduğundan n = 56 / 14 = 4 ve molekül formülü C₄H₈ dir. Molekül formülünden basit formül, ortak çarpana bölerek bulunur: C₆H₁₂O₆ → CH₂O.
Açık zincirli ve tek bağlı hidrokarbonlarda (alkanlarda) karbon sayısı n ise hidrojen sayısı 2n + 2 dir. Her çift bağ ya da halka hidrojen sayısını 2 azaltır; bir üçlü bağ 4 azaltır. Bu nedenle alkenlerin ve sikloalkanların genel formülü CₙH₂ₙ, alkinlerin CₙH₂ₙ₋₂ dir. Bu sayım yöntemi, bir yarı açık formülden ya da çizimden molekül formülü bulmayı kolaylaştırır.
Örnek 1. CH₃CH₂CH(CH₃)CH₃ bileşiğinin molekül formülünü bulunuz.
Gruplar CH₃, CH₂, CH, CH₃, CH₃ tür. Karbon sayısı 5, hidrojen sayısı 3 + 2 + 1 + 3 + 3 = 12 dir. Molekül formülü C₅H₁₂.
Örnek 2. C₂H₆O molekül formülüne uygun iki farklı yarı açık formül yazınız.
CH₃CH₂OH (etanol) ve CH₃OCH₃ (dimetil eter). İkisinin de atom sayıları aynıdır, ancak atomlar farklı biçimde bağlanmıştır; bu nedenle farklı bileşiklerdir.
Örnek 3. Basit formülü CH olan bir bileşiğin mol kütlesi 78 g/mol ise molekül formülü nedir? (C = 12, H = 1)
CH nin kütlesi 13 tür. n = 78 / 13 = 6 olduğundan molekül formülü C₆H₆ dır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.