MegaSoru

Organik Bileşiklerin Formülleri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Organik Bileşiklerin Formülleri Konu Anlatımı

Organik bileşikleri anlatmak için bazen yalnız atom sayılarını (C₄H₁₀), bazen atomların bağlanma düzenini (CH₃CH₂CH₂CH₃) yazarız. Aynı bileşiği farklı gösterimlerle ifade etmek mümkündür ve her gösterim farklı bilgi verir. Bu bölümde organik bileşiklerin formülleri, bir gösterimden diğerine geçiş ve formül sayımı ele alınır.

Formül türleri

• Molekül (kapalı) formülü: atomların cinsini ve sayısını verir. Örnek: C₄H₁₀.
• Basit (ampirik) formül: atom sayılarının en küçük tam sayı oranını verir. Örnek: C₂H₄ nin basit formülü CH₂ dir.
• Yarı açık (kondanse) formül: atomların bağlanma düzenini grup grup yazar. Örnek: CH₃CH₂CH₂CH₃.
• Açık (yapı) formülü: tüm bağlar ayrı ayrı gösterilir.
• Çizgi-bağ formülü: zikzak bir çizgide uç ve köşeler karbon atomlarıdır; hidrojenler yazılmaz, her karbon dört bağ yapacak şekilde hidrojenle tamamlanır. Bu dersin kapsamında bağlanma düzeni çoğu zaman yarı açık formülle ya da sözle verilir.

Atom sayımı

Yarı açık formülde karbon sayısı, her C yazılan grup sayısıdır. Hidrojen sayısı için her gruptaki alt indis toplanır. Örnek: CH₃CH(CH₃)CH₂CH₃ için gruplar CH₃, CH, CH₃, CH₂, CH₃ tür. Karbon sayısı 5, hidrojen sayısı 3 + 1 + 3 + 2 + 3 = 12 dir; molekül formülü C₅H₁₂. Parantez içindeki grup, parantezin yazıldığı karbona yan zincir olarak bağlıdır ve sayıma katılır. Parantezden sonraki indis varsa gruptaki bütün atomlar o kadar çarpılır: CH₃C(CH₃)₂CH₃ te parantez iki CH₃ grubu demektir.

Aynı formül, farklı bağlanma

Aynı molekül formülü birden fazla bileşiğe ait olabilir. C₄H₁₀ hem CH₃CH₂CH₂CH₃ hem de CH₃CH(CH₃)CH₃ olabilir; C₂H₆O hem CH₃CH₂OH hem de CH₃OCH₃ olabilir. Bu durum, molekül formülünün tek başına bir bileşiği tanımlamadığını gösterir. Öte yandan aynı bağlanmanın farklı yazımları aynı bileşiği gösterir: CH₃CH₂CH₂OH ile ters yönden yazılmış HOCH₂CH₂CH₃ aynı bileşiktir; yazımın yönü bileşiği değiştirmez.

Basit formül ve molekül formülü

Basit formül, bileşiği oluşturan atomların oranını verir. Basit formül ile mol kütlesi biliniyorsa molekül formülü bulunur: molekül formülü = (basit formül)ₙ ve n, mol kütlesinin basit formül kütlesine bölünmesiyle bulunur. Örnek: basit formülü CH₂ olan bir bileşiğin mol kütlesi 56 g/mol ise (C = 12, H = 1) basit formül kütlesi 14 olduğundan n = 56 / 14 = 4 ve molekül formülü C₄H₈ dir. Molekül formülünden basit formül, ortak çarpana bölerek bulunur: C₆H₁₂O₆ → CH₂O.

Doymuş ve doymamış hidrokarbonlarda H sayısı

Açık zincirli ve tek bağlı hidrokarbonlarda (alkanlarda) karbon sayısı n ise hidrojen sayısı 2n + 2 dir. Her çift bağ ya da halka hidrojen sayısını 2 azaltır; bir üçlü bağ 4 azaltır. Bu nedenle alkenlerin ve sikloalkanların genel formülü CₙH₂ₙ, alkinlerin CₙH₂ₙ₋₂ dir. Bu sayım yöntemi, bir yarı açık formülden ya da çizimden molekül formülü bulmayı kolaylaştırır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. CH₃CH₂CH(CH₃)CH₃ bileşiğinin molekül formülünü bulunuz.

Gruplar CH₃, CH₂, CH, CH₃, CH₃ tür. Karbon sayısı 5, hidrojen sayısı 3 + 2 + 1 + 3 + 3 = 12 dir. Molekül formülü C₅H₁₂.

Örnek 2. C₂H₆O molekül formülüne uygun iki farklı yarı açık formül yazınız.

CH₃CH₂OH (etanol) ve CH₃OCH₃ (dimetil eter). İkisinin de atom sayıları aynıdır, ancak atomlar farklı biçimde bağlanmıştır; bu nedenle farklı bileşiklerdir.

Örnek 3. Basit formülü CH olan bir bileşiğin mol kütlesi 78 g/mol ise molekül formülü nedir? (C = 12, H = 1)

CH nin kütlesi 13 tür. n = 78 / 13 = 6 olduğundan molekül formülü C₆H₆ dır.

Özetle

  • Molekül formülü atom cins ve sayısını, yarı açık formül ise bağlanma düzenini gösterir.
  • Basit formül atom sayılarının en küçük tam sayı oranıdır; molekül formülü = (basit formül)ₙ dir.
  • Aynı molekül formülüne birden fazla bağlanma karşılık gelebilir; molekül formülü tek başına bileşiği belirlemez.
  • Aynı bağlanmanın ters yönden yazımı aynı bileşiktir.
  • Doymuş zincirde H sayısı 2n+2 dir; her çift bağ ya da halka bunu 2, üçlü bağ 4 azaltır.

Organik Bileşiklerin Formülleri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir bileşiğin molekül formülü C₆H₁₂O₂ olarak verilmiş. Bu gösterim doğrudan hangi bilgiyi içerir?
ABir molekülde 6 C, 12 H ve 2 O atomu bulunduğunu.
BO atomlarının mutlaka birbirine bağlı olduğunu.
CKarbon zincirinin kesin düz olduğunu.
DMolekülün yalnız tek bir bağlanma düzeni olabileceğini.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Molekül formülü bir moleküldeki element türlerini ve atom sayılarını belirtir. Hangi atomların birbirine bağlı olduğunu tek başına göstermez.
2Kolay
CH₃–CH₂–CH₂–OH yapısının molekül formülü hangisidir?
AC₃H₇O.
BC₄H₈O.
CC₃H₈O.
DC₃H₆O.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Üç C vardır. H toplamı üç, iki, iki ve OH içindeki bir ile sekizdir. Bir O ile molekül formülü C₃H₈O olur.
3Orta
CH₃–CH₂–CH₂–OH ve HO–CH₂–CH₂–CH₃ gösterimleri karşılaştırılıyor. Hangisi doğrudur?
AMolekül formülleri aynıdır ama bağlantıları zorunlu farklıdır.
Bİkinci yazımda O atomu iki farklı H atomuna bağlıdır.
CAynı atom bağlantıları iki uçtan okunarak yazılmıştır.
Dİlkinde üç, ikincisinde dört C vardır.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
İkinci gösterim birincinin zincir boyunca ters okunmasıdır. O uç C ve H ile bağlıdır; üç C zinciri ve atom sayıları aynıdır.
4Orta
Bir çizgi-bağ gösterimi sözle şöyle tanımlanıyor: Tek bağlı üç çizgi parçası art arda birleşiyor; iki uç ve iki ayrı köşe var, halka veya dal yok. Her uç ve köşe C, kalan değerlikler H olarak tamamlanıyor. Molekül formülü nedir?
AC₃H₈.
BC₄H₁₀.
CC₂H₆.
DC₄H₈.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
İki uç ve iki köşe dört C verir. Uçlar CH₃, iç köşeler CH₂ olur; toplam H ondur. Bağ çizgisi sayısı atom sayısıyla aynı değildir.
5Zor
CH₃–(CH₂)₂–C(=O)–OH yapısında tekrar parantezi iki CH₂ grubu anlamındadır. Hangi atom kaydı doğrudur?
ADört C, sekiz H ve iki O; OH üzerindeki H toplamın içindedir.
BÜç C, altı H ve iki O; tekrar parantezi tek CH₂ sayılır.
CDört C, yedi H ve bir O; OH yalnız O sayılır.
DBeş C, sekiz H ve iki O; =O ek bir C sayılır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
CH₃ bir C ve üç H, iki CH₂ iki C ve dört H sağlar. C(=O) bir C ve bir O taşır; OH bir O ve bir H ekler. Toplam C₄H₈O₂ olur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular