Çözümü göster
C=C çift bağı bir eksenel σ ve bir yanal π bileşeninden oluşur. Çizilen iki bağ çizgisi iki ayrı σ bağı anlamına gelmez.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Hidrojen molekülünde tek bir bağ, oksijen molekülünde iki bağ, azot molekülünde üç bağ vardır. Bu bağlar aynı türden değildir: bazıları atomları birleştiren eksen boyunca, bazıları ise bu eksenin iki yanında oluşur. Kovalent bağlar, orbitallerin örtüşme biçimine göre sigma (σ) ve pi (π) bağları olarak iki gruba ayrılır.
Sigma (σ) bağı, iki atomun orbitallerinin çekirdekleri birleştiren eksen boyunca, yani uç uca örtüşmesiyle oluşur. s–s (H₂), s–p (HF) ve p–p uç uca örtüşmesi (F₂) örnektir. Elektron yoğunluğu iki çekirdek arasında, bağ ekseni üzerinde toplanır. İki atom arasında oluşan ilk bağ her zaman σ bağıdır; iki atom arasında en fazla bir tane σ bağı bulunabilir.
Pi (π) bağı, bağ eksenine dik, paralel iki p orbitalinin yan yana (yanal) örtüşmesiyle oluşur. Elektron yoğunluğu, bağ ekseninin iki yanında (üstünde ve altında) toplanır. π bağı yalnız σ bağına ek olarak bulunabilir. π bağında örtüşme daha az olduğundan σ bağına göre daha zayıf bir bağdır ve tepkimelerde daha kolay kırılır. π bağı bulunan bağ ekseninde serbest dönme de engellenir.
• Tek bağ = 1σ (örneğin H–H, C–H, C–C)
• Çift bağ = 1σ + 1π (örneğin O=O, C=C)
• Üçlü bağ = 1σ + 2π (örneğin N≡N, C≡C)
Aynı atom çifti arasında bağ sayısı arttıkça bağ uzunluğu azalır ve bağ enerjisi artar: C≡C < C=C < C–C uzunluk sırası, C≡C > C=C > C–C bağ enerjisi sırasıdır. Bu karşılaştırma yalnız aynı iki atom arasında yapılır; farklı atom çiftlerinin bağ enerjileri doğrudan karşılaştırılmamalıdır. Çok atomlu moleküllerde de bağ uzunluğu ve enerjisi çevredeki gruplardan etkilendiği için tablo değerleri ortalama değerlerdir.
Bir molekülün σ ve π sayısını bulmak için yapı çizilir ve her bağ türü ayrı sayılır. Çizimdeki çizgi sayısı σ sayısına eşit değildir; çünkü çift ve üçlü bağlarda bir çizgi birden fazla bağı temsil eder. Örnekler:
• CH₄: 4σ
• C₂H₄ (H₂C=CH₂): 4 C–H + 1 C–C σ = 5σ, ayrıca 1π
• C₂H₂ (HC≡CH): 2 C–H + 1 C–C σ = 3σ, ayrıca 2π
• CO₂ (O=C=O): 2σ + 2π
• HCN (H–C≡N): 2σ + 2π
Bir moleküldeki toplam bağ sayısı, σ ile π bağlarının toplamıdır. Ortaklanmamış elektron çiftleri bağ sayılmaz.
Bağ enerjisi, gaz hâlindeki bir mol bağın kopması için gereken enerjidir. Bağ kırmak enerji gerektirir (endotermik), bağ oluşturmak enerji açığa çıkarır (ekzotermik). Bir bağ kopma enerjisi ile aynı bağın oluşma enerjisi büyüklükçe eşittir, ancak işaretleri zıttır. Kimyasal tepkimede bağlar kırılıp yenileri oluşur; bu nedenle bağ enerjileri tepkimenin enerji değişimiyle ilişkilidir.
Örnek 1. C₂H₅OH (etanol) molekülünde kaç tane σ bağı vardır? (CH₃–CH₂–OH)
CH₃ grubunda 3 C–H, CH₂ grubunda 2 C–H, bir C–C, bir C–O ve bir O–H bağı vardır. Toplam 3 + 2 + 1 + 1 + 1 = 8 σ bağı bulunur. Molekülde çift ya da üçlü bağ olmadığı için π bağı yoktur.
Örnek 2. CH₃–C≡N molekülünde kaç σ ve kaç π bağı vardır?
CH₃ grubundaki 3 C–H bağı, CH₃ ile C arasındaki bir C–C bağı ve C≡N üçlü bağındaki bir σ bağı toplam 5σ eder. C≡N bağının 2 tanesi π dir. Sonuç: 5σ ve 2π.
Örnek 3. Bir öğrenci, N₂ molekülündeki üçlü bağın üçünün de σ olduğunu söylüyor. Hatayı açıklayınız.
İki atom arasında en fazla bir σ bağı bulunabilir. Üçlü bağın biri σ, ikisi π bağıdır. Bu nedenle N₂ için doğru sayım 1σ ve 2π dir. π bağları bağ eksenine dik p orbitallerinin yanal örtüşmesiyle oluşur.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.