MegaSoru

Sigma ve Pi Bağları 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Sigma ve Pi Bağları Konu Anlatımı

Hidrojen molekülünde tek bir bağ, oksijen molekülünde iki bağ, azot molekülünde üç bağ vardır. Bu bağlar aynı türden değildir: bazıları atomları birleştiren eksen boyunca, bazıları ise bu eksenin iki yanında oluşur. Kovalent bağlar, orbitallerin örtüşme biçimine göre sigma (σ) ve pi (π) bağları olarak iki gruba ayrılır.

Sigma bağı

Sigma (σ) bağı, iki atomun orbitallerinin çekirdekleri birleştiren eksen boyunca, yani uç uca örtüşmesiyle oluşur. s–s (H₂), s–p (HF) ve p–p uç uca örtüşmesi (F₂) örnektir. Elektron yoğunluğu iki çekirdek arasında, bağ ekseni üzerinde toplanır. İki atom arasında oluşan ilk bağ her zaman σ bağıdır; iki atom arasında en fazla bir tane σ bağı bulunabilir.

Pi bağı

Pi (π) bağı, bağ eksenine dik, paralel iki p orbitalinin yan yana (yanal) örtüşmesiyle oluşur. Elektron yoğunluğu, bağ ekseninin iki yanında (üstünde ve altında) toplanır. π bağı yalnız σ bağına ek olarak bulunabilir. π bağında örtüşme daha az olduğundan σ bağına göre daha zayıf bir bağdır ve tepkimelerde daha kolay kırılır. π bağı bulunan bağ ekseninde serbest dönme de engellenir.

Tek, çift ve üçlü bağ

• Tek bağ = 1σ (örneğin H–H, C–H, C–C)
• Çift bağ = 1σ + 1π (örneğin O=O, C=C)
• Üçlü bağ = 1σ + 2π (örneğin N≡N, C≡C)
Aynı atom çifti arasında bağ sayısı arttıkça bağ uzunluğu azalır ve bağ enerjisi artar: C≡C < C=C < C–C uzunluk sırası, C≡C > C=C > C–C bağ enerjisi sırasıdır. Bu karşılaştırma yalnız aynı iki atom arasında yapılır; farklı atom çiftlerinin bağ enerjileri doğrudan karşılaştırılmamalıdır. Çok atomlu moleküllerde de bağ uzunluğu ve enerjisi çevredeki gruplardan etkilendiği için tablo değerleri ortalama değerlerdir.

Moleküllerde σ ve π sayımı

Bir molekülün σ ve π sayısını bulmak için yapı çizilir ve her bağ türü ayrı sayılır. Çizimdeki çizgi sayısı σ sayısına eşit değildir; çünkü çift ve üçlü bağlarda bir çizgi birden fazla bağı temsil eder. Örnekler:
• CH₄: 4σ
• C₂H₄ (H₂C=CH₂): 4 C–H + 1 C–C σ = 5σ, ayrıca 1π
• C₂H₂ (HC≡CH): 2 C–H + 1 C–C σ = 3σ, ayrıca 2π
• CO₂ (O=C=O): 2σ + 2π
• HCN (H–C≡N): 2σ + 2π
Bir moleküldeki toplam bağ sayısı, σ ile π bağlarının toplamıdır. Ortaklanmamış elektron çiftleri bağ sayılmaz.

Bağ enerjisi ve oluşum-kopma ilişkisi

Bağ enerjisi, gaz hâlindeki bir mol bağın kopması için gereken enerjidir. Bağ kırmak enerji gerektirir (endotermik), bağ oluşturmak enerji açığa çıkarır (ekzotermik). Bir bağ kopma enerjisi ile aynı bağın oluşma enerjisi büyüklükçe eşittir, ancak işaretleri zıttır. Kimyasal tepkimede bağlar kırılıp yenileri oluşur; bu nedenle bağ enerjileri tepkimenin enerji değişimiyle ilişkilidir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. C₂H₅OH (etanol) molekülünde kaç tane σ bağı vardır? (CH₃–CH₂–OH)

CH₃ grubunda 3 C–H, CH₂ grubunda 2 C–H, bir C–C, bir C–O ve bir O–H bağı vardır. Toplam 3 + 2 + 1 + 1 + 1 = 8 σ bağı bulunur. Molekülde çift ya da üçlü bağ olmadığı için π bağı yoktur.

Örnek 2. CH₃–C≡N molekülünde kaç σ ve kaç π bağı vardır?

CH₃ grubundaki 3 C–H bağı, CH₃ ile C arasındaki bir C–C bağı ve C≡N üçlü bağındaki bir σ bağı toplam 5σ eder. C≡N bağının 2 tanesi π dir. Sonuç: 5σ ve 2π.

Örnek 3. Bir öğrenci, N₂ molekülündeki üçlü bağın üçünün de σ olduğunu söylüyor. Hatayı açıklayınız.

İki atom arasında en fazla bir σ bağı bulunabilir. Üçlü bağın biri σ, ikisi π bağıdır. Bu nedenle N₂ için doğru sayım 1σ ve 2π dir. π bağları bağ eksenine dik p orbitallerinin yanal örtüşmesiyle oluşur.

Özetle

  • σ bağı bağ ekseni boyunca uç uca örtüşmeyle, π bağı paralel p orbitallerin yanal örtüşmesiyle oluşur.
  • Tek bağ 1σ, çift bağ 1σ+1π, üçlü bağ 1σ+2π içerir; iki atom arasında yalnız bir σ olur.
  • Aynı atom çiftinde bağ sayısı arttıkça bağ uzunluğu azalır, bağ enerjisi artar.
  • Çizgi sayısı σ sayısı değildir; çoklu bağlar ayrıştırılarak sayılır, ortaklanmamış çiftler bağ sayılmaz.
  • Bağ kırmak enerji ister, bağ oluşumu enerji verir.

Sigma ve Pi Bağları — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Yerelleşmiş bağ modelinde iki karbon arasındaki C=C çift bağının σ ve π bileşimi hangisidir?
A0 σ, 2 π
B1 σ, 1 π
C2 σ, 0 π
D2 σ, 1 π
Çözümü göster
Doğru cevap: B
C=C çift bağı bir eksenel σ ve bir yanal π bileşeninden oluşur. Çizilen iki bağ çizgisi iki ayrı σ bağı anlamına gelmez.
2Kolay
CH₄ molekülünde karbonun dört H atomuna tek bağla bağlı olduğu verilmiştir. Moleküldeki toplam σ ve π bağı sayıları hangisidir?
A0 σ, 4 π
B1 σ, 0 π
C4 σ, 0 π
D4 σ, 1 π
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Dört ayrı C–H tek bağının her biri bir σ bağıdır. Yapıda çift veya üçlü bağ bulunmadığı için π bağı yoktur.
3Orta
KayıtBağ türüTemsilî uzunluk (pm)KC–C154LC=C134MC≡C120
Aynı atom çifti C–C için varsayımsal öğretim verileri tabloda verilmiştir. Hangi yorum bu veri setiyle uyumludur?
ABu seride tek bağdan çift ve üçlü bağa geçildikçe bağ uzunluğu azalmaktadır.
BC≡C en uzundur; daha çok çizgi daha uzun bağ demektir.
CC–C ile C=C eşit uzunluktadır.
DBu veriler bütün farklı atom çiftlerinin uzunluklarını tek sıraya koyar.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Temsilî seride 154 pm, 134 pm ve 120 pm değerleri tekten üçlüye doğru azalır. Çıkarım aynı atom çiftinin verilen bağları içindir.
4Orta
KayıtBağTemsilî kopma enerjisi (kJ/mol)KC–C350LC=C610MC≡C840
C–C, C=C ve C≡C bağlarının gaz fazında aynı miktarda bağın tamamen koparılması için varsayımsal model enerjileri verilmiştir. Hangi çıkarım doğrudur?
AC–C en çok enerji gerektirir; σ içerdiği için bütün çoklu bağlardan güçlüdür.
BBu seride C≡C bağını tamamen koparmak en çok enerji gerektirir.
CÜçlü bağı koparmak verilen enerjiyi dışarı verir.
DC≡C üç σ içerdiği için enerji üç tek bağın toplamıdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Tablodaki en büyük kopma enerjisi üçlü bağ içindir. Bu, bağın tamamına ait enerjidir; tek bir σ bileşenine veya ayrı ayrı bağımsız çizgilere ait değer değildir.
5Zor
CH₃–C≡N yapısında her CH₃ hidrojeni C atomuna tek bağlıdır; C–C tek, C≡N üçlüdür. Molekülün toplam σ ve π sayıları hangisidir?
A2 σ, 2 π
B5 σ, 2 π
C5 σ, 3 π
D7 σ, 0 π
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Üç C–H, bir C–C ve C≡N içindeki bir σ toplam beş σ verir. Üçlü C≡N ayrıca iki π içerir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular