Çözümü göster
Aynı ailede düz zincir uzadıkça elektron bulutunun büyüklüğü ve moleküller arası dağılım etkileşimleri artar. Molekülleri sıvıdan ayırmak daha fazla enerji gerektirebilir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Doğal gaz tüpü basınç altında sıvılaştırılabilirken, benzin açık kapta hızla buharlaşır, mum ise oda sıcaklığında katıdır. Hidrokarbonlar karbon sayılarına ve yapılarına göre farklı fiziksel özellikler gösterir. Ayrıca yanma, katılma ve polimerleşme gibi tepkimelerle çeşitli ürünlere dönüşürler.
Hidrokarbonlar apolardır ve moleküller arasında yalnızca zayıf London kuvvetleri etkindir. Karbon sayısı arttıkça molekül büyür, London kuvvetleri güçlenir ve kaynama noktası artar. Aynı karbon sayısına sahip izomerlerde dallanma arttıkça molekül küreselleşir, temas yüzeyi azalır ve kaynama noktası düşer: pentan (36 °C) > 2-metilbütan (28 °C) > 2,2-dimetilpropan (9,5 °C). Kaynama noktası yükseldikçe aynı sıcaklıkta buhar basıncı düşer; yani düşük kaynama noktalı, kolay buharlaşan sıvıların buhar basıncı yüksektir.
Hidrokarbonlar yeterli oksijenle tam yanarak CO₂ ve H₂O verir ve ekzotermiktir. Örnek: CH₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O. Oksijen yetersiz olduğunda eksik yanma gerçekleşir; ürün olarak zehirli karbon monoksit (CO) ya da kurum (C) oluşabilir. Eksik yanma, aynı miktardaki yakıttan daha az enerji elde edilmesine ve zehirli gaz oluşumuna yol açar.
Doymamış hidrokarbonlar (alkenler, alkinler) çoklu bağı açarak başka atomları bağlayabilir; bu tepkimelere katılma tepkimesi denir. Alkanlar katılma tepkimesi vermez. Örnekler:
• Eten + H₂ → etan (hidrojen katılması)
• Eten + Br₂ → 1,2-dibromoetan (halojen katılması; brom suyunun rengi kaybolur, doymamışlık testidir)
• Eten + HBr → bromoetan (hidrojen halojenür katılması)
• Eten + H₂O → etanol (su katılması, asit katalizli)
• Etin + 2H₂ → etan (üçlü bağa iki mol H₂ katılır)
Simetrik alkenlerde (etenden büt-2-ene) ürün tek çeşittir; bu nedenle bu dersin örnekleri simetrik ya da ürünü açıkça verilmiş tepkimelerdir.
Küçük moleküllerin (monomer) çoklu bağlarını açarak birbirine bağlanıp uzun zincirli büyük moleküller (polimer) oluşturmasına polimerleşme denir. Etenden polietilen, propenden polipropilen elde edilir: n CH₂=CH₂ → (–CH₂–CH₂–)ₙ. Bu tür polimerleşmeye katılma polimerleşmesi denir; monomerlerin çift bağları açılır, atom kaybı olmaz. Polimerler, ambalaj, boru, plastik eşya gibi birçok alanda kullanılır.
Kaynama noktası karşılaştırması aynı türdeki bileşiklerde (alkanlar kendi içinde) yapılırsa anlamlıdır. Tam yanma ürünleri (CO₂ ve H₂O) bileşiğin hidrokarbon olduğunu tek başına kanıtlamaz; çünkü alkoller de aynı ürünleri verir. Katılma tepkimeleri çoklu bağlı bileşiklerde görülür; alkanlar için yer değiştirme gibi farklı tepkimeler gündeme gelir ve bu konunun dışındadır.
Örnek 1. Pentan, 2-metilbütan ve 2,2-dimetilpropanı kaynama noktasına göre büyükten küçüğe sıralayınız.
Üçü de C₅H₁₂ izomeridir. Dallanma arttıkça kaynama noktası düşer. En az dallanmış pentan en yüksek, en çok dallanmış 2,2-dimetilpropan en düşük kaynama noktasına sahiptir. Sıra: pentan > 2-metilbütan > 2,2-dimetilpropan.
Örnek 2. Brom suyu hangi hidrokarbonla renk değiştirir: propan mı, propen mi? Tepkimeyi yazınız.
Propan doymuştur, katılma tepkimesi vermez; brom suyunun rengi değişmez. Propen çift bağ içerir ve Br₂ katılır: CH₂=CH–CH₃ + Br₂ → CH₂Br–CHBr–CH₃ (1,2-dibromopropan). Brom suyunun rengi kaybolur.
Örnek 3. Etin yeterli hidrojenle tepkimeye sokulduğunda hangi ürün oluşur? Kaç mol H₂ gerekir?
Etinde bir üçlü bağ vardır; bu bağ iki mol H₂ ile tek bağa kadar doyurulabilir. HC≡CH + 2H₂ → CH₃–CH₃. Ürün etandır ve 1 mol etin için 2 mol H₂ gerekir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.