Çözümü göster
OH içeren dört C li zincir bütan temelini verir. Yakın uçtan numaralanınca OH 2. C dedir; alkol eki ol kullanılır. Sonuç bütan-2-oldür.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Aynı iki karbonlu zincirin etanol, etanal ya da etanoik asit olması yalnızca sonekin değişmesiyle belirlenir. Fonksiyonel gruplu bileşiklerin adı, ana zincirin adına fonksiyonel gruba özgü sonek ya da önek eklenerek oluşturulur. Bu bölümde alkol, eter, aldehit, keton, karboksilik asit ve ester sınıflarının IUPAC adlandırması ele alınır.
Alkol, alkan adındaki -an ekinin -ol olarak değişmesiyle adlandırılır. –OH grubunu içeren en uzun zincir ana zincir seçilir ve –OH grubuna en küçük numara verilecek uçtan numaralandırılır. Örnekler: metanol (CH₃OH), etanol (CH₃CH₂OH), propan-1-ol (CH₃CH₂CH₂OH), propan-2-ol (CH₃CH(OH)CH₃). Birden fazla –OH varsa -diol, -triol soneki kullanılır: etan-1,2-diol, propan-1,2,3-triol. –OH nin bağlı olduğu karbon bir karbonla bağlıysa primer, iki karbonla ise sekonder, üç karbonla ise tersiyer alkol adı verilir (propan-1-ol primer, propan-2-ol sekonder, 2-metilpropan-2-ol tersiyer). Çift bağlı karbonuna doğrudan –OH bağlı olan yapılar (enoller) bu sınıfa girmez.
Eterler alkoksi alkan olarak adlandırılır: küçük alkil grubu alkoksi öneki, büyük alkil grubu ana zincir olur. CH₃–O–CH₃ metoksimetan, CH₃–O–CH₂CH₃ metoksietan, CH₃CH₂–O–CH₂CH₃ etoksietandır. Alkoksi adı, alkil grubunun adındaki -il yerine -oksi gelerek oluşur (metil → metoksi, etil → etoksi).
Aldehitlerde -an eki yerine -al gelir; karbonil karbonu her zaman 1. karbondur, bu yüzden konum numarası yazılmaz: metanal (HCHO), etanal (CH₃CHO), propanal (CH₃CH₂CHO). Ketonlarda -an yerine -on getirilir ve karbonil grubuna en küçük numara verilir: propanon (CH₃COCH₃), bütanon (CH₃COCH₂CH₃), pentan-2-on, pentan-3-on. Propanon ve bütanonda konum yazılmaz, çünkü karbonil için tek bir konum vardır.
Karboksilik asitlerde -an yerine -oik asit gelir; karboksil karbonu 1. karbondur: metanoik asit (HCOOH), etanoik asit (CH₃COOH), propanoik asit (CH₃CH₂COOH). Esterler iki parçalı adlandırılır: önce alkolden gelen alkil grubunun adı, sonra asit kökünden türeyen -oat adı yazılır. CH₃COOCH₃ metil etanoat, HCOOCH₂CH₃ etil metanoat, CH₃CH₂COOCH₃ metil propanoattır. Esterin adı yazılırken hangi kısmın alkolden, hangi kısmın asitten geldiğine dikkat edilmelidir: –COO– nin karbonil tarafı asit kökü, oksijen tarafı alkil grubudur.
Bir bileşikte birden fazla fonksiyonel grup varsa ana zincir ve sonek, öncelikli gruba göre belirlenir; diğer gruplar önek olarak yazılır. Bu dersin kapsamında öncelik sıralaması açıkça verilir; genel olarak karboksilik asit > ester > aldehit > keton > alkol sırası izlenir. Önceliği daha düşük olan –OH grubu hidroksi- önekiyle gösterilir: CH₃CH(OH)CH₂CHO bileşiği, aldehit öncelikli olduğu için 3-hidroksibütanal adını alır.
Örnek 1. CH₃CH(OH)CH₂CH₃ ve CH₃CH₂CH₂CH₂OH bileşiklerini adlandırınız ve alkol türlerini belirtiniz.
İlk bileşikte –OH grubu 2. karbondadır: bütan-2-ol; –OH ın bağlı olduğu karbon iki karbona bağlı olduğu için sekonder alkoldür. İkincisinde –OH 1. karbondadır: bütan-1-ol; –OH ın bağlı olduğu karbon bir karbona bağlı olduğu için primer alkoldür.
Örnek 2. CH₃CH₂COOCH₃ bileşiğini adlandırınız.
–COO– nin karbonil tarafı üç karbonlu propanoik asit kökü, oksijen tarafı ise metil grubudur. Ad: metil propanoat.
Örnek 3. CH₃CH(OH)CH₂COOH bileşiğini adlandırınız (karboksilik asit grubu öncelikli).
Ana zincir 4 karbonludur ve karboksil karbonu 1. karbondur. –OH grubu 3. karbondadır ve önek olarak yazılır. Ad: 3-hidroksibütanoik asit.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.