Çözümü göster
Hidrokarbonlar yalnız karbon ve hidrojen içeren bileşiklerdir. Dallanma, halka veya bağ çokluğu daha sonraki alt sınıflandırma ölçütleridir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Doğal gaz, benzin, mum ve naftalin gibi çok farklı görünümlü maddelerin ortak yanı, yalnızca karbon ve hidrojenden oluşmalarıdır. Yalnız karbon ve hidrojen içeren bileşiklere hidrokarbon denir. Hidrokarbonlar yapılarına göre sınıflandırılır; bu sınıflandırma adlandırmanın ve özelliklerin anlaşılması için temel oluşturur.
Bir bileşiğin hidrokarbon sayılabilmesi için yalnızca C ve H atomlarından oluşması gerekir. Oksijen, azot, klor gibi başka bir atom içeren bileşikler (etanol C₂H₅OH, kloroform CHCl₃) hidrokarbon değildir. Hidrokarbonlar iki ana gruba ayrılır: alifatik ve aromatik.
Alifatik hidrokarbonlar açık zincirli ya da halkalı (aromatik olmayan) yapılarda bulunur.
• Alkanlar: yalnız tek bağ içerir (doymuş). Genel formül CₙH₂ₙ₊₂. Örnek: metan CH₄, etan C₂H₆.
• Alkenler: en az bir C=C çift bağı içerir (doymamış). Genel formül CₙH₂ₙ. Örnek: eten C₂H₄.
• Alkinler: en az bir C≡C üçlü bağı içerir (doymamış). Genel formül CₙH₂ₙ₋₂. Örnek: etin C₂H₂.
• Halkalı alifatikler: halka yapısındadır. Sikloalkanlar tek bağlı halkalardır (siklohekzan C₆H₁₂); halkada çift bağ olabilir (siklohekzen C₆H₁₀).
Aromatik hidrokarbonlar, benzen halkası (C₆H₆) içeren hidrokarbonlardır. Benzen, altı karbonlu düzlemsel bir halkadır ve her karbonu bir hidrojene bağlıdır; π elektronları halka boyunca paylaşılır. Benzenin hidrojenlerinden birinin alkil grubuyla yer değiştirmesiyle toluen (C₇H₈) gibi türevler oluşur. Bu düzeyde benzen ve türevleri ele alınır; heteroaromatik yapılar kapsam dışıdır.
Sınıflandırma yapılırken şu sorulara bakılır:
• Molekülde C ve H dışında atom var mı? Varsa hidrokarbon değildir.
• Halka var mı? Benzen halkası varsa aromatik, yoksa alifatiktir.
• Çift ya da üçlü bağ var mı? Yoksa doymuş (alkan, sikloalkan), varsa doymamıştır.
Her halka aromatik değildir: siklohekzan halkalıdır ama aromatik değildir. Fonksiyonel grup içeren benzen türevleri (fenol, benzoik asit) hidrokarbon sayılmaz.
Benzin, mazot gibi maddeler tek bir bileşik değil, çok sayıda hidrokarbonun karışımıdır. Bu nedenle benzin için tek bir molekül formülü yazılamaz. Aynı molekül formülüne sahip bileşikler farklı sınıflara girebilir: C₆H₁₂ bir alken de, bir sikloalkan da olabilir; hangisi olduğunu belirlemek için yapının bilinmesi gerekir. Metan en basit alkandır.
Örnek 1. C₃H₆ formülüne uygun iki farklı hidrokarbon yapısı yazınız ve sınıflandırınız.
CH₂=CH–CH₃ (propen) bir çift bağ içerir; alkendir. Üç karbonlu halka (siklopropan) tek bağlıdır; sikloalkandır. İkisinin molekül formülü C₃H₆ dır ama sınıfları farklıdır.
Örnek 2. C₂H₅OH ve C₂H₆ maddelerinden hangisi hidrokarbondur?
C₂H₆ (etan) yalnız C ve H içerdiği için hidrokarbondur. C₂H₅OH da oksijen bulunduğu için hidrokarbon değildir.
Örnek 3. Siklohekzan aromatik hidrokarbon mudur? Nedenini açıklayınız.
Hayır. Siklohekzan altı karbonlu tek bağlı doymuş bir halkadır (alifatik, sikloalkan). Aromatik olması için benzen halkası yapısı ve halka boyunca paylaşılan π elektronları gerekir. Halkalı olması, aromatik olduğunu göstermez.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.