MegaSoru

Hibritleşme 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Hibritleşme Konu Anlatımı

Karbon atomunun değerlik elektronları 2s ve 2p orbitallerindedir, fakat metan molekülündeki dört C–H bağı birbirinin tamamen aynıdır. Bu durumu açıklamak için hibritleşme modeli kullanılır: atomun değerlik orbitalleri bağ yapmadan önce karışarak aynı enerjili yeni orbitallere dönüşür. Hibritleşme gözlenen bir olay değil, bağlanmayı açıklayan bir modeldir.

Hibritleşme nedir?

Farklı türdeki atom orbitallerinin karışarak eş enerjili yeni orbitaller oluşturmasına hibritleşme, oluşan yeni orbitallere hibrit orbitaller denir. Oluşan hibrit orbital sayısı, karışan orbital sayısına eşittir. Hibrit orbitaller σ bağlarını ve ortaklanmamış elektron çiftlerini barındırır; hibritleşmeye katılmayan p orbitalleri ise π bağı oluşturur.

sp³, sp² ve sp hibritleşmesi

• sp³: Bir s ile üç p orbitali karışır, dört eş sp³ orbitali oluşur. Orbitaller arası açı yaklaşık 109,5° dir ve dört yüzlü bir yönelim görülür. Örnek: CH₄ ün karbonu.
• sp²: Bir s ile iki p orbitali karışır, üç eş sp² orbitali oluşur, açı 120° dir ve orbitaller bir düzlemdedir. Hibritleşmeye katılmayan bir p orbitali bu düzleme diktir ve π bağı yapar. Örnek: C₂H₄ ün karbonları.
• sp: Bir s ile bir p orbitali karışır, iki eş sp orbitali oluşur, açı 180° dir. Hibritleşmeye katılmayan iki p orbitali π bağlarını oluşturur. Örnek: C₂H₂ nin karbonları.

Hibrit türünü nasıl buluruz?

Merkez atomun hibrit türünü bulmak için σ bağ sayısı ile ortaklanmamış elektron çifti sayısı toplanır:
• Toplam 4 ise sp³ (CH₄: 4σ; NH₃: 3σ + 1 çift; H₂O: 2σ + 2 çift)
• Toplam 3 ise sp² (BH₃: 3σ; C₂H₄ deki her karbon: 3σ)
• Toplam 2 ise sp (BeH₂: 2σ; C₂H₂ deki her karbon: 2σ; CO₂ deki karbon: 2σ)
π bağları hibrit türünün hesabında sayılmaz; çünkü π bağı hibrit orbitalleri değil, hibritleşmeye katılmayan p orbitallerini kullanır.

Hibrit orbitaller ve bağlanma

Hibrit orbitaller diğer atomların orbitalleriyle uç uca örtüşerek σ bağları yapar. Etende her karbon sp² hibritleşir: üç sp² orbitali iki H ile ve komşu karbonla σ yapar; kalan p orbitalleri yan yana örtüşerek C=C bağındaki π bağını oluşturur. Etinde her karbon sp hibritleşir: iki sp orbitali (H ile ve komşu C ile) σ yapar; kalan iki p orbitali iki π bağı oluşturur. Bu şekilde hibritleşme türüyle σ ve π bağ sayıları arasında ilişki kurulabilir.

Sınırlar ve dikkat edilecekler

Hibritleşme, geometriyi belirleyen bir etiket değildir; aynı hibrit türünden farklı geometriler oluşabilir. Örneğin NH₃ ve H₂O nun merkez atomları sp³ olduğu hâlde moleküllerin biçimi sırasıyla üçgen piramit ve açısaldır. Bu fark ortaklanmamış elektron çiftlerinden kaynaklanır ve bir sonraki konuda ele alınır. İç katman elektronları hibritleşmeye katılmaz. Hibritleşme kavramı bir model olup moleküllerdeki gözlenen özellikleri açıklamaya yarar.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. CH₃–CH=CH₂ (propen) molekülündeki karbonların hibrit türlerini bulunuz.

CH₃ karbonu dört σ bağ yapar (3 C–H, 1 C–C); toplam 4 olduğundan sp³ tür. Orta karbon (CH=) 3σ bağ yapar (1 C–H ve iki C–C) ve bir π bağı vardır; 3 olduğundan sp². Son karbon (=CH₂) de 3σ bağ yapar (2 C–H, 1 C–C); sp² dir.

Örnek 2. NH₃ molekülünde azotun hibrit türü nedir?

Azot üç σ bağ (N–H) yapar ve bir ortaklanmamış elektron çiftine sahiptir. σ bağ sayısı ile ortaklanmamış çift sayısı toplamı 3 + 1 = 4 olduğundan hibrit türü sp³ tür.

Örnek 3. CH₃–C≡N molekülünde C≡N karbonunun ve azotun hibrit türleri nedir?

C≡N karbonu bir C–C ve bir C≡N σ bağı yapar; toplam 2σ olduğundan sp tir. Azot bir σ bağ (C≡N içindeki) yapar ve bir ortaklanmamış çifti vardır; toplam 1 + 1 = 2 olduğundan azot da sp hibritleşmesi yapar.

Özetle

  • Hibritleşme, değerlik orbitallerinin karışarak eş enerjili hibrit orbitaller oluşturması modelidir.
  • sp³ dört yüzlü (109,5°), sp² düzlem üçgen (120°), sp doğrusal (180°) yönelim verir.
  • Hibrit türü, σ bağ sayısı ile ortaklanmamış çift sayısının toplamından bulunur: 4 → sp³, 3 → sp², 2 → sp.
  • π bağları hibritleşmeye katılmayan p orbitallerinden oluşur ve hibrit türü hesabında sayılmaz.
  • Aynı hibrit türü farklı molekül geometrilerine yol açabilir; hibritleşme bir modeldir.

Hibritleşme — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
CH₄ bağlanmasını açıklayan ideal sp³ modelinde karbonun hangi değerlik orbital seti dört hibrit orbitali oluşturur?
AÜç 2s ve bir 2p orbitali birlikte dört sp³ verir.
BBir 2s ve üç 2p orbitali birlikte dört sp³ orbitali verir.
CBir 2s ve bir 2p orbitali dört sp³ verir.
DYalnız dört H atomunun 1s orbitalleri karbonun sp³ setidir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
İdeal sp³ seti aynı karbon atomunun bir 2s ve üç 2p değerlik orbitalinin karışımıyla tanımlanır. Dört giriş orbitaline karşı dört hibrit orbital bulunur.
2Kolay
CH₂=CH₂ içindeki bir C atomu iki C–H ve bir C–C σ bağlantısı yapıyor; C=C ayrıca bir π içeriyor. Yerelleşmiş modelde bu C için hangi set uygundur?
ADört sp³ hibrit ve ayrıca bir p orbitali.
Bİki sp hibrit ve iki p orbitali; üç σ bağlantının tümü bu iki hibritte ayrı ayrı yer alır.
CÜç sp² hibrit orbitali ve bir hibritleşmemiş p orbitali.
DÜç sp² hibrit ve hiç p orbitali yok.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Üç σ bağlantının açıklanmasında üç sp² hibriti kullanılır. Bir 2s ile iki 2p karışır; üçüncü 2p hibritleşmeden kalıp π ortaklaşmasına katılabilir.
3Orta
NH₃ için N atomunun üç N–H σ bağı ve bir ortaklanmamış elektron çifti taşıdığı verilmiş. Kullanılan yerelleşmiş sp³ modelinde hangi açıklama uygundur?
AN üzerinde dört sp³ orbitalinden üçü σ örtüşmesine, biri ortaklanmamış çifte ayrılır.
BÜç σ varsa N kesin sp² olur; ortaklanmamış çift hesaba girmez.
CDört sp³ orbitalinin hepsi dört N–H bağı yapar.
DOrtaklanmamış çift iki ayrı hibrit orbitalde birer elektron olarak yazılır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Bu modelde üç bağ yapan ve bir çift taşıyan dört orbital gereksinimi sp³ setiyle karşılanır. Üç hibrit H orbitalleriyle örtüşür, dördüncüde ortaklanmamış çift bulunur.
4Orta
CH₃–CH=CH₂ yapısında karbonlar soldan sağa K, L, M olarak etiketlenmiş. Karbonlarda ortaklanmamış çift bulunmayan modelde hibritleşmeler hangi seçenekte doğrudur?
AÜç karbon da dört değerlikli olduğu için hepsi sp³ modelindedir.
BK sp³; L ve M sp² modelindedir.
CK sp²; L ve M sp³ modelindedir.
DMolekülde çift bağ varsa bütün C atomları zorunlu sp modelindedir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
K dört σ bağlantılıdır ve sp³ ile modellenir. L ve M üçer σ bağlantı ve π için birer p gerektirir; sp² seti uygundur.
5Zor
Etenin her C atomunda üç sp² hibrit ve bir yarı dolu p bulunduğu model verilmiş. İki C üzerindeki kalan p orbitalleri uygun yanal örtüşüyor. Hangi açıklama orbital sayısı ve π bağı açısından doğrudur?
AMolekülde iki p orbitali varsa iki ayrı π bağı zorunludur.
Bİki atomdan gelen iki p orbitali birlikte tek π bağı yapar; her C kendi p orbitaline bir elektron sağlar.
Cπ bağında her C bir sp² hibrit kullanır; kalan p orbitalleri σ yapar.
DKalan p orbitalleri bulunduğundan her C üzerinde yalnız iki sp² hibrit kalabilir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Bir π ortaklaşması iki uygun p orbitalinin örtüşmesidir. Etenin iki C atomundan gelen birer p bu tek bağı oluşturur; orbital sayısı bağımsız bağ sayısı değildir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular