Çözümü göster
İdeal sp³ seti aynı karbon atomunun bir 2s ve üç 2p değerlik orbitalinin karışımıyla tanımlanır. Dört giriş orbitaline karşı dört hibrit orbital bulunur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Karbon atomunun değerlik elektronları 2s ve 2p orbitallerindedir, fakat metan molekülündeki dört C–H bağı birbirinin tamamen aynıdır. Bu durumu açıklamak için hibritleşme modeli kullanılır: atomun değerlik orbitalleri bağ yapmadan önce karışarak aynı enerjili yeni orbitallere dönüşür. Hibritleşme gözlenen bir olay değil, bağlanmayı açıklayan bir modeldir.
Farklı türdeki atom orbitallerinin karışarak eş enerjili yeni orbitaller oluşturmasına hibritleşme, oluşan yeni orbitallere hibrit orbitaller denir. Oluşan hibrit orbital sayısı, karışan orbital sayısına eşittir. Hibrit orbitaller σ bağlarını ve ortaklanmamış elektron çiftlerini barındırır; hibritleşmeye katılmayan p orbitalleri ise π bağı oluşturur.
• sp³: Bir s ile üç p orbitali karışır, dört eş sp³ orbitali oluşur. Orbitaller arası açı yaklaşık 109,5° dir ve dört yüzlü bir yönelim görülür. Örnek: CH₄ ün karbonu.
• sp²: Bir s ile iki p orbitali karışır, üç eş sp² orbitali oluşur, açı 120° dir ve orbitaller bir düzlemdedir. Hibritleşmeye katılmayan bir p orbitali bu düzleme diktir ve π bağı yapar. Örnek: C₂H₄ ün karbonları.
• sp: Bir s ile bir p orbitali karışır, iki eş sp orbitali oluşur, açı 180° dir. Hibritleşmeye katılmayan iki p orbitali π bağlarını oluşturur. Örnek: C₂H₂ nin karbonları.
Merkez atomun hibrit türünü bulmak için σ bağ sayısı ile ortaklanmamış elektron çifti sayısı toplanır:
• Toplam 4 ise sp³ (CH₄: 4σ; NH₃: 3σ + 1 çift; H₂O: 2σ + 2 çift)
• Toplam 3 ise sp² (BH₃: 3σ; C₂H₄ deki her karbon: 3σ)
• Toplam 2 ise sp (BeH₂: 2σ; C₂H₂ deki her karbon: 2σ; CO₂ deki karbon: 2σ)
π bağları hibrit türünün hesabında sayılmaz; çünkü π bağı hibrit orbitalleri değil, hibritleşmeye katılmayan p orbitallerini kullanır.
Hibrit orbitaller diğer atomların orbitalleriyle uç uca örtüşerek σ bağları yapar. Etende her karbon sp² hibritleşir: üç sp² orbitali iki H ile ve komşu karbonla σ yapar; kalan p orbitalleri yan yana örtüşerek C=C bağındaki π bağını oluşturur. Etinde her karbon sp hibritleşir: iki sp orbitali (H ile ve komşu C ile) σ yapar; kalan iki p orbitali iki π bağı oluşturur. Bu şekilde hibritleşme türüyle σ ve π bağ sayıları arasında ilişki kurulabilir.
Hibritleşme, geometriyi belirleyen bir etiket değildir; aynı hibrit türünden farklı geometriler oluşabilir. Örneğin NH₃ ve H₂O nun merkez atomları sp³ olduğu hâlde moleküllerin biçimi sırasıyla üçgen piramit ve açısaldır. Bu fark ortaklanmamış elektron çiftlerinden kaynaklanır ve bir sonraki konuda ele alınır. İç katman elektronları hibritleşmeye katılmaz. Hibritleşme kavramı bir model olup moleküllerdeki gözlenen özellikleri açıklamaya yarar.
Örnek 1. CH₃–CH=CH₂ (propen) molekülündeki karbonların hibrit türlerini bulunuz.
CH₃ karbonu dört σ bağ yapar (3 C–H, 1 C–C); toplam 4 olduğundan sp³ tür. Orta karbon (CH=) 3σ bağ yapar (1 C–H ve iki C–C) ve bir π bağı vardır; 3 olduğundan sp². Son karbon (=CH₂) de 3σ bağ yapar (2 C–H, 1 C–C); sp² dir.
Örnek 2. NH₃ molekülünde azotun hibrit türü nedir?
Azot üç σ bağ (N–H) yapar ve bir ortaklanmamış elektron çiftine sahiptir. σ bağ sayısı ile ortaklanmamış çift sayısı toplamı 3 + 1 = 4 olduğundan hibrit türü sp³ tür.
Örnek 3. CH₃–C≡N molekülünde C≡N karbonunun ve azotun hibrit türleri nedir?
C≡N karbonu bir C–C ve bir C≡N σ bağı yapar; toplam 2σ olduğundan sp tir. Azot bir σ bağ (C≡N içindeki) yapar ve bir ortaklanmamış çifti vardır; toplam 1 + 1 = 2 olduğundan azot da sp hibritleşmesi yapar.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.