Çözümü göster
Tam yanma karbonun CO₂ ye ulaşmasını içerir. Eksik yanmada CO veya kurum gibi daha sonra yanabilen türlerde enerji kalabilir. Yanmanın tam olması, oluşan enerjinin tümünün yararlı işe çevrildiği anlamına gelmez.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Evlerin ısıtılması, araçların çalışması ve elektrik üretimi için kullandığımız enerjinin büyük kısmı kömür, petrol ve doğal gaz gibi karbon temelli kaynaklardan gelir. Bu kaynakların enerjisi yanma tepkimesiyle açığa çıkarılır. Yanma ürünleri çevre ve iklim üzerinde etkili olduğundan, bu kaynakları doğru karşılaştırmak ve yorumlamak önemlidir.
• Kömür: bitkisel kalıntıların milyonlarca yıl içinde dönüşmesiyle oluşan, büyük kısmı karbondan oluşan katı fosil yakıttır.
• Petrol: karbon sayıları farklı hidrokarbonların karışımı sıvı fosil yakıttır; damıtmayla benzin, mazot, gaz yağı gibi ürünler elde edilir.
• Doğal gaz: ağırlıklı olarak metan (CH₄) içeren gaz halindeki fosil yakıttır.
• Alkoller: etanol gibi bileşikler biyokütleden fermantasyonla elde edilebilir ve yakıt olarak kullanılabilir.
Yakıtlar yeterli oksijenle tam yanarak CO₂ ve H₂O oluşturur ve enerji verir. Örnekler: CH₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O; C₂H₅OH + 3O₂ → 2CO₂ + 3H₂O. Oksijen yetersizse eksik yanma olur ve CO ile kurum gibi ürünler oluşur. Yakıtta kükürt bulunuyorsa SO₂ gazı, yüksek sıcaklıkta havanın azotundan azot oksitleri de oluşabilir. Bu gazlar: CO₂ sera etkisini artırır, CO zehirlidir, SO₂ ve azot oksitleri asit yağmuruna yol açar.
İki yakıtı karşılaştırırken ortak bir temel seçilmelidir: aynı kütle, aynı mol ya da aynı miktarda yararlı enerji. Farklı temellerde yapılan karşılaştırmalar yanıltıcı olur. Örneğin 1 mol CH₄ yandığında 1 mol CO₂ oluşur, 1 mol C₂H₆ yandığında 2 mol CO₂ oluşur; aynı mol sayısında etan daha çok CO₂ üretir. Aynı miktarda enerji elde etmek için hangi yakıtın daha az CO₂ ürettiği, yanma ısısı verileriyle birlikte değerlendirilir. Verisiz biçimde "şu yakıt daha üstündür" denmez.
• Sera etkisi: CO₂ ve CH₄ gibi gazlar atmosferde ısıyı tutarak küresel ısınmaya katkıda bulunur.
• Hava kirliliği: CO, kurum ve azot oksitleri solunumu ve hava kalitesini bozar.
• Asit yağmuru: SO₂ ve azot oksitleri su ile asitler oluşturarak toprağı, suyu ve yapıları etkiler.
Bu üç etki farklı gazlardan kaynaklanır ve birbirine karıştırılmamalıdır. Biyokütleden elde edilen yakıtların net etkisi, üretimden kullanıma kadar tüm süreç değerlendirilerek incelenir.
Benzinin vuruntuya (motorda erken tutuşma) dayanıklılığını oktan sayısı gösterir. Dallanmış hidrokarbonlar, düz zincirlilere göre vuruntuya daha dirençlidir; 2,2,4-trimetilpentan oktan sayısı için yüksek referans noktasıdır. Oktan sayısı, benzinin saflığı ya da içerdiği enerji miktarı anlamına gelmez: 95 oktan, yüzde 95 oktan içerdiği anlamına gelmez. Alkoller yakıt olarak benzine katıldığında oktan sayısını artırabilir, ama aynı kütledeki enerji miktarı benzine göre daha düşüktür.
Örnek 1. 1 mol propan (C₃H₈) tam yandığında kaç mol CO₂ ve H₂O oluşur?
Tepkime: C₃H₈ + 5O₂ → 3CO₂ + 4H₂O. Karbon sayısı CO₂ mol sayısını, hidrojen sayısının yarısı H₂O mol sayısını verir. 1 mol propandan 3 mol CO₂ ve 4 mol H₂O oluşur.
Örnek 2. Bir araç yetersiz havalandırılan bir garajda çalıştırılıyor. Bu durumda hangi risk artar ve neden?
Oksijen yetersiz olduğunda eksik yanma gerçekleşir; yanma ürünü olarak zehirli CO gazı oluşur. CO renksiz ve kokusuzdur, solunduğunda kanın oksijen taşımasını engeller. Bu nedenle kapalı ortamda motoru çalıştırmak tehlikelidir.
Örnek 3. Bir öğrenci, 95 oktanlı benzinin %95 oktan içerdiğini söylüyor. Bu ifade doğru mudur?
Doğru değildir. Oktan sayısı bir yüzde saflık değeri değil, yakıtın vuruntuya dayanıklılığının bir ölçüsüdür. 95 oktan, benzinin vuruntu davranışının referans karışımın %95 i gibi davrandığını gösterir; içindeki oktan miktarını ya da enerjisini göstermez.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.