Çözümü göster
Araştırma sorusu örneği ve ayracın gösterebildiği hedefi belirtir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Besinlerde hangi organik bileşiklerin bulunduğu, belirli maddelerle renk değişimi veren ayıraçlar kullanılarak araştırılabilir. Bu tür deneyler bir maddenin varlığına dair nitel kanıt sağlar. Bu konuda ayıraç deneylerinin nasıl tasarlandığını, pozitif ve negatif kontrolün önemini ve deney sonuçlarından hangi sonuçların çıkarılabileceğini öğreniriz.
Okul laboratuvarlarında kullanılan bazı ayıraçlar ve beklenen işaretler:
• İyot çözeltisi: nişasta varlığında mavi-siyah renk verir. Yalnızca nişastayı gösterir; diğer karbohidratları göstermez.
• Benedict çözeltisi: uygun koşullarda (ısıtılarak) indirgen şeker varlığında mavi renkten yeşil, sarı ya da turuncu-kırmızı çökeltiye döner. Nişasta ve sükroz bu testte doğrudan pozitif sonuç vermez.
• Biüret çözeltisi: protein varlığında mor renk verir.
• Sudan IV: lipit (yağ) damlalarını kırmızıya boyar.
Bir ayıracın sonucu yalnızca o ayıracın gösterdiği madde için yorumlanır.
• Araştırma sorusu ayıracın hedefiyle uyumlu olmalıdır: "Patates özütünde nişasta saptanabilir mi?"
• Pozitif kontrol: aranan maddeyi içerdiği bilinen bir örnektir (nişasta için nişasta çözeltisi). Ayıracın çalıştığını gösterir.
• Negatif kontrol: aranan maddeyi içermediği bilinen örnektir (çoğunlukla saf su). Renk değişiminin ayıracın kendisinden ya da kirlenmeden kaynaklanmadığını gösterir.
• Örnek miktarı, ayıraç miktarı, sıcaklık ve bekleme süresi bütün tüplerde aynı tutulur.
• Bu testler niteldir: maddenin varlığını gösterir, miktarını gram olarak vermez.
• Negatif sonuç maddenin hiç olmadığını kesin olarak kanıtlamaz; madde testin saptayabileceği miktardan az olabilir.
• Negatif kontrolde de pozitif işaret görülürse deney güvenilir değildir; kirlenme araştırılır ve deney tekrarlanır.
• Pozitif kontrol işaret vermezse ayıraç ya da yöntem sorunludur.
• Tekrar yapmak sonuçların güvenilirliğini artırır.
• Laboratuvarda bilinmeyen maddeler tadılmaz ve koklanmaz; ayıraçlar öğretmen gözetiminde kullanılır.
• İyot testi negatifse "örnekte hiç karbohidrat yok" denemez; yalnızca nişasta saptanmadığı söylenebilir.
• Renk tonunun koyuluğu kabaca karşılaştırma fikri verebilir ama kesin miktar ölçümü değildir.
Örnek 1. Bir öğrenci elma özütüne iyot çözeltisi damlatmış ve renk değişimi gözlememiştir. "Elmada hiç karbohidrat yoktur." sonucu doğru mudur?
Doğru değildir. İyot çözeltisi yalnızca nişastayı gösterir. Sonuç, elma özütünde nişastanın saptanmadığını gösterir; elmada indirgen şeker gibi başka karbohidratlar bulunabilir. Bunun için Benedict testi gerekir.
Örnek 2. Biüret testinde saf su da mor renk vermiştir. Bu durum nasıl yorumlanmalıdır?
Saf su negatif kontrol olduğu için renk vermemeliydi. Bu sonuç tüplerde kirlenme ya da ayıraç sorunu olduğunu düşündürür. Diğer tüplerin sonuçları güvenilir sayılmaz; deney temiz malzemeyle tekrarlanmalıdır.
Örnek 3. Bir deneyde süt örneği Biüret çözeltisiyle mor renk vermiştir. Bu sonuçtan sütteki protein miktarı gram olarak bulunabilir mi?
Bulunamaz. Biüret testi nitel bir testtir; protein bulunduğunu gösterir ama miktarını ölçmez. Miktar için nicel yöntemler gerekir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.