MegaSoru

Virüsler ve Canlılık Ölçütleri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Virüsler ve Canlılık Ölçütleri Konu Anlatımı

Virüsler canlılık ile cansızlık arasındaki sınır tartışmasının önemli bir örneğidir. Hücresel yapıları yoktur ve kendi başlarına metabolizma faaliyeti göstermezler; ancak canlı bir hücrenin içine girdiklerinde çoğalabilirler. Bu konuda virüslerin genel yapısını, konak hücreye bağımlılıklarını ve hangi özellikleriyle canlılara, hangileriyle cansızlara benzediklerini inceleriz.

Virüsün genel yapısı

• Virüsler hücre yapısında değildir; hücre zarı, sitoplazma ve ribozomları yoktur.
• Genel olarak bir protein kılıf ve bunun içinde genetik madde (DNA ya da RNA) bulunur.
• Bazı virüslerde protein kılıfın dışında ayrıca bir zarf bulunabilir.
• Virüsler bakterilerden çok daha küçüktür ve genellikle elektron mikroskobuyla görülebilir.

Konak hücreye bağımlılık

• Virüsler kendi enerjilerini üretemez ve kendi başlarına madde sentezleyemez.
• Çoğalmak için canlı bir konak hücreye girmek zorundadır; konak hücrenin yapı malzemelerini ve enzimlerini kullanarak yeni virüsler oluşturur.
• Konak hücre dışında herhangi bir metabolizma faaliyeti göstermez; bazı virüsler bu ortamda kristal biçiminde bile bulunabilir.
• Bakterileri enfekte eden virüslere bakteriyofaj denir.

Canlılarla ve cansızlarla ortak yönler

Canlılara benzeyen yönleri:
• Genetik madde taşırlar.
• Konak hücre içinde çoğalabilirler.
• Kuşaklar içinde genetik maddelerinde değişiklik görülebilir.
Cansızlara benzeyen yönleri:
• Hücre yapısında değildirler.
• Kendi başlarına beslenme, solunum ve metabolizma faaliyeti göstermezler.
• Konak dışında çoğalamazlar.

Tek ölçütten hüküm vermemek

Bir varlığın canlı olup olmadığına tek bir özelliğe bakarak karar verilmez.
• "Genetik madde taşıyorsa canlıdır." demek yeterli değildir; virüsler genetik madde taşır ama hücre yapısı ve bağımsız metabolizmaları yoktur.
• "Çoğalabiliyorsa canlıdır." de yeterli değildir; virüsün çoğalması konak hücreye bağlıdır.
Bu nedenle virüsler canlılık ölçütleri açısından özel bir durum olarak ele alınır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir virüs örneği laboratuvarda besin çözeltisi içeren bir kapta uzun süre bekletilmiş, sayısında artış görülmemiştir. Aynı virüs uygun konak hücrelerin bulunduğu bir ortama konulduğunda sayısı artmıştır. Bu sonuç ne gösterir?

Virüsün çoğalmak için canlı bir konak hücreye ihtiyaç duyduğunu gösterir. Besin çözeltisi virüsün çoğalması için yeterli değildir; çünkü virüsün kendi metabolizması yoktur.

Örnek 2. Bir öğrenci "Virüsler genetik madde taşıdığı için kesinlikle canlıdır." demiştir. Bu ifade nasıl değerlendirilir?

Eksik bir değerlendirmedir. Genetik madde taşımak canlılarla ortak bir özelliktir; ancak virüslerin hücre yapısı ve bağımsız metabolizması yoktur. Tek bir özellikten kesin hüküm vermek yanlıştır.

Örnek 3. Bakteri ve virüs aşağıdaki ölçütlerle karşılaştırılmıştır: hücre zarı, ribozom, kendi başına çoğalma. Hangi ölçütlerde fark vardır?

Üç ölçütte de fark vardır. Bakteri bir hücredir; hücre zarı ve ribozomu bulunur ve uygun ortamda kendi başına çoğalır. Virüsün hücre zarı ve ribozomu yoktur ve yalnızca konak hücre içinde çoğalır.

Özetle

  • Virüsler hücre yapısında değildir; protein kılıf ve genetik maddeden oluşur.
  • Kendi metabolizmaları yoktur ve yalnızca canlı konak hücre içinde çoğalırlar.
  • Genetik madde taşıma ve çoğalabilme yönleriyle canlılara benzerler.
  • Hücre yapısı ve bağımsız metabolizmaları olmaması yönüyle cansızlara benzerler.
  • Canlılık kararı tek bir özelliğe bakarak verilmez.

Virüsler ve Canlılık Ölçütleri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir virüsün genel yapısını tanıtan kartta temel bileşen çifti yazılacaktır. Hangi çift uygundur?
ADoku ve organ sistemi
BSitoplazma ve hücre çekirdeği
CKalıtsal materyal ve protein kılıf
Dİki bağımsız hücre ve ortak bir organ
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Virüsün genel yapısında kalıtsal materyal ve onu çevreleyen protein yapı bulunur; bu yapı hücreyle aynı değildir.
2Kolay
Bir virüsün kalıtsal materyalini çevreleyen protein kılıfı tanıtan öğretim kartı hazırlanıyor. Hangi açıklama genel yapıya uygundur?
AVirüsün tüm yaşamsal maddeleri kendi başına üretmesini sağlayan bir hücredir
BKalıtsal materyalin yerine geçen bir canlı bireydir
CKalıtsal materyalin korunmasına katkı veren yapısal bir örtüdür
DHer virüste mutlaka organları birleştiren dokudur
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Protein kılıf genel düzeyde koruyucu yapıyla ilişkilidir; onu bağımsız hücre veya metabolizma düzeneği saymak doğru değildir.
3Orta
Hazır bir notta bazı virüslerin protein kılıfa ek bir dış zarf taşıdığı yazıyor. Bir öğrenci zarfı olan her yapı hücredir diyor. Hangi düzeltme uygundur?
ABir dış zarfın bulunması, sitoplazma ve hücresel işleyişin varlığını tek başına göstermez
BZarf varsa virüsün tüm bileşenleri organlardan oluşur
CZarf taşımayan hiçbir virüsün kalıtsal materyali olamaz
DBazı virüslerde zarf olması bütün virüslerin aynı dış örtüyü taşıdığını kanıtlar
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Bazı virüslerdeki dış zarf, virüsü hücreye dönüştürmez. Hücresel organizasyon yalnız bir sınır yapısına indirgenemez.
4Orta
Bir virüs parçacığında proteinler bulunduğu gösteriliyor. Bir öğrenci bundan virüsün kendi proteinlerini bağımsız olarak üretebildiği sonucunu çıkarıyor. Sorun nedir?
AProteinlerin yapısal bileşen olabileceğini düşünmesi
BVirüs parçacığının kalıtsal bilgi taşıyabileceğini kabul etmesi
CHazır bileşenin varlığını, onu bağımsız üretebilen hücresel düzeneğin varlığı sayması
DYapının bileşenleriyle işlevleri arasında ayrım yapması
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Bir protein içermek onu kendi başına üretme yeteneğinin kanıtı değildir. Virüs yeni bileşenlerin oluşumunda konak hücrenin olanaklarına bağımlıdır.
5Zor
Hazır kayıtta X biriminin çekirdeği yoktur; ancak hücre zarı, sitoplazması ve kendine ait hücresel işleyişi doğrulanmıştır. Bir öğrenci çekirdeksiz olduğu için X kesin virüstür diyor. Hangi yanıt uygundur?
AÇekirdek bulunmaması hücresel yapının yokluğu değildir; verilen hücresel özellikler de dikkate alınmalıdır
BÇekirdeği olmayan her yapı zorunlu olarak virüstür
CSitoplazma doğrulansa da çekirdeksizlik bütün hücre kanıtlarını siler
DHer virüsün büyük bir çekirdeği olduğu için X virüs değildir
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Hücresel yapı çekirdekle özdeş değildir. X için doğrulanmış zar, sitoplazma ve hücresel işleyiş çekirdeksizlikten ayrı değerlendirilir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular