Çözümü göster
Şeker görünür taneler halinde kalmasa da ortamda bulunur; olay verilen koşulda çözünmedir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Su, canlıların yapısında en çok bulunan inorganik maddedir ve yaşamın sürdürülmesi için zorunludur. Suyun çözücülüğü, yüzey gerilimi, yüksek ısı tutma kapasitesi ve buzun sudan hafif olması gibi özellikleri canlılar için önemli sonuçlar doğurur. Bu konuda suyun özelliklerini ve bu özelliklerin canlılar için önemini, hazır gözlem ve deney verileriyle ilişkilendirerek inceleriz.
• Su molekülü (H₂O) bir oksijen ve iki hidrojen atomundan oluşur; molekülün bir ucu kısmen negatif, diğer ucu kısmen pozitif yüklüdür. Bu nedenle su molekülleri birbirini çeker.
• Su, tuzlar ve şekerler gibi birçok maddeyi çözer; bu yüzden "iyi bir çözücü" olarak bilinir.
• Çözünen maddeler kan, doku sıvısı ve bitkideki iletim sıvıları gibi ortamlarda su ile taşınır.
• Hücredeki birçok kimyasal tepkime sulu ortamda gerçekleşir.
• Yağlar gibi bazı maddeler suda çözünmez.
• Kohezyon: su moleküllerinin birbirini çekmesidir.
• Adezyon: su moleküllerinin başka yüzeylere tutunmasıdır; örneğin suyun cam bir boruda ya da bitki dokusunda tutunması.
• Yüzey gerilimi: su yüzeyindeki moleküllerin birbirine sıkıca tutunması sonucu yüzeyin ince bir zar gibi davranmasıdır. Bazı küçük böceklerin su yüzeyinde batmadan durabilmesi bununla açıklanır.
• Kohezyon ve adezyon suyun ince borularda yükselmesine katkı verir.
• Su, sıcaklığı değişmeden önce çok miktarda ısı soğurabilir (özgül ısısı yüksektir). Bu nedenle büyük su kütlelerinin sıcaklığı yavaş değişir; canlıların vücut sıcaklığı da ani dalgalanmalara karşı korunur.
• Suyun buharlaşması için çok ısı gerekir; terleme ve terlemenin buharlaşması vücudu serinletir.
• Buz, sıvı sudan daha az yoğundur; bu nedenle göllerde buz yüzeyde kalır. Yüzeydeki buz tabakası alttaki suyu yalıtır ve su canlılarının kışın yaşamasına yardım eder.
• Su bir enerji besini değildir; canlılara enerji sağlamaz ama yaşamsal tepkimeler için zorunludur.
• Canlılar metabolizma sırasında su oluşturabilir; örneğin hücresel solunumda su açığa çıkar. "Canlılar hiçbir inorganik madde üretemez." genellemesi bu yüzden yanlıştır.
• Bir olayı yalnızca suyun tek bir özelliğiyle açıklamak çoğu zaman eksik kalır; ısı tutma, buharlaşma ve çözücülük birlikte rol oynayabilir.
Örnek 1. Bir göl kışın donmasına rağmen dipteki balıklar yaşamını sürdürebilmiştir. Bu durum suyun hangi özelliğiyle açıklanır?
Buzun sıvı sudan daha az yoğun olmasıyla açıklanır. Buz yüzeyde kalır ve alttaki suyu yalıtır; böylece dipteki su sıvı kalır ve balıklar yaşamını sürdürebilir.
Örnek 2. Bir deneyde eşit miktarda su ve kum aynı ısı kaynağıyla 10 dakika ısıtılmış; kumun sıcaklığı 25 °C, suyun sıcaklığı 8 °C artmıştır. Bu veri hangi özelliği destekler?
Suyun yüksek ısı tutma kapasitesini destekler. Aynı ısı verildiğinde suyun sıcaklığı daha az artmıştır; yani su sıcaklığı değişmeden daha çok ısı soğurabilmektedir.
Örnek 3. Bir öğrenci "Çok su içersek daha fazla enerjimiz olur; çünkü su bir besindir." demiştir. Bu ifadedeki yanlış nedir?
Su canlıların yaşamı için zorunludur ama bir enerji kaynağı değildir. Enerji karbohidrat, yağ ve protein gibi organik besinlerden elde edilir; su bu tepkimelerin gerçekleştiği ortamı ve taşımayı sağlar.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.