MegaSoru

Canlıların Ortak Özellikleri: Gözlem ve İşlev 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Canlıların Ortak Özellikleri: Gözlem ve İşlev Konu Anlatımı

Canlıları cansız varlıklardan ayıran ortak özellikler vardır. Bütün canlılar hücrelerden oluşur, beslenir, metabolizma faaliyetleri gösterir, enerji dönüştürür, atık uzaklaştırır, büyür ve gelişir, uyarılara tepki verir, iç dengesini korur, ürer ve çevreye uyum gösterir. Bu konuda bu özellikleri gözlenen olaylarla ilişkilendirmeyi ve sınırlı bir gözlemden doğru çıkarım yapmayı öğreniriz.

Hücresel yapı ve organizasyon

• Bütün canlılar bir ya da daha çok hücreden oluşur. Bakteri tek hücreli, insan çok hücreli bir canlıdır.
• Çok hücreli canlılarda hücreler doku, organ ve sistemler hâlinde düzenlenir.
• Hücre, canlılık özelliklerini gösteren en küçük birimdir.

Beslenme, metabolizma ve boşaltım

• Beslenme: canlının ihtiyaç duyduğu maddeleri dışarıdan alması ya da kendisinin üretmesidir. Bitkiler fotosentezle besin üretir, hayvanlar hazır besin tüketir.
• Metabolizma: hücrede gerçekleşen yapım ve yıkım tepkimelerinin tümüdür.
• Enerji dönüşümü: besinlerdeki kimyasal enerji yaşamsal faaliyetler için kullanılabilir enerjiye dönüştürülür.
• Boşaltım: metabolizma sonucu oluşan atıkların uzaklaştırılmasıdır.

Büyüme, tepki ve iç denge

• Büyüme: hücre sayısının ya da büyüklüğünün artmasıdır. Gelişme ise yapı ve işlevlerdeki değişimdir.
• Tepki: canlılar ışık, sıcaklık, dokunma gibi uyarılara tepki verir. Bitkinin ışığa yönelmesi bir tepkidir.
• İç denge (homeostazi): canlı, vücut sıcaklığı ve su miktarı gibi iç koşullarını belirli sınırlar içinde tutar.

Üreme, varyasyon ve uyum

• Üreme bireyin değil, türün devamını sağlar; üremeyen bir birey de canlıdır.
• Aynı türün bireyleri arasında farklılıklar (varyasyon) bulunur.
• Uyum (adaptasyon), bir popülasyonda kuşaklar boyunca ortaya çıkan ve canlının yaşadığı ortamda hayatta kalma ve üremesini kolaylaştıran özelliklerdir; bireyin isteğine bağlı bir değişim değildir.
• Kısa bir gözlem süresinde bir özelliğin görülmemesi, o özelliğin olmadığını göstermez. Örneğin birkaç gün izlenen bir tohumda büyüme görülmemesi tohumun cansız olduğunu kanıtlamaz.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir öğrenci saksıdaki bitkinin pencereye doğru eğildiğini gözlemlemiştir. Bu gözlem hangi canlılık özelliğiyle ilişkilidir?

Bitkinin ışık uyarısına tepki vermesiyle ilişkilidir. Canlılar çevrelerinden gelen uyarılara tepki gösterir.

Örnek 2. Kısır olduğu için üreyemeyen bir katırın canlı olmadığı söylenebilir mi?

Söylenemez. Katır hücrelerden oluşur, beslenir, metabolizma faaliyetleri gösterir ve uyarılara tepki verir. Üreme türün devamı için gereklidir; bir bireyin üreyememesi onu cansız yapmaz.

Örnek 3. Bir buzdolabında 3 gün tutulan tohumlarda çimlenme görülmemiştir. Bir öğrenci "Bu tohumlar cansızdır." sonucuna varmıştır. Bu sonuç neden güvenilir değildir?

Gözlem süresi kısa ve koşullar çimlenme için uygun değildir. Tohum uygun sıcaklık ve nem sağlandığında çimlenebilir. Sınırlı bir gözlemde bir özelliğin görülmemesi, o özelliğin hiç olmadığını kanıtlamaz.

Özetle

  • Bütün canlılar hücrelerden oluşur ve hücre canlılığın temel birimidir.
  • Beslenme, metabolizma, enerji dönüşümü ve boşaltım canlıların ortak özellikleridir.
  • Canlılar büyür, gelişir, uyarılara tepki verir ve iç dengesini korur.
  • Üreme türün devamını sağlar; üremeyen birey de canlıdır.
  • Uyum kuşaklar boyunca oluşur; kısa gözlemde görülmeyen özellik yok sayılmaz.

Canlıların Ortak Özellikleri: Gözlem ve İşlev — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Hazır bir bitki kaydında aynı bireyin günler içinde yeni yapraklar oluşturduğu ve toplam gövde boyunun arttığı görülüyor. Bu kayıt en doğrudan hangi ortak özellikle ilişkilidir?
ABoşaltım ürünlerinin vücuttan uzaklaştırılması
BYeni bağımsız bireylerin üretilmesi
CKalıtsal özelliklerin kuşaklar içinde yayılması
DBüyüme ve gelişme
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Yeni yapıların oluşması ve bireyin boyut artışı büyüme-gelişme kapsamında ele alınır.
2Kolay
Hazır bir kayıtta bir canlının çevredeki ses değişiminden sonra yönünü değiştirdiği, ses öncesinde bu yönelimin görülmediği belirtiliyor. Kayıtta hangi özellik öne çıkarılmıştır?
AOrganik atığın vücuttan uzaklaşması
BYeni bireyin oluşması
CVücuttaki bütün maddelerin miktarının artması
DÇevresel uyarana tepki verme
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Ses çevresel uyarı, ardından kaydedilen yön değişimi tepki olarak verilmiştir.
3Orta
Bir canlı örneğinin hazır mikroskop inceleme notunda zarla sınırlı birimler ve bu birimlerin içindeki düzenli yapılar tanımlanıyor; bunların hücre olduğu doğrulanmıştır. Bu kayıt hangi özelliğe doğrudan kanıt sunar?
AHer hücrenin ayrı bir çok hücreli birey olmasına
BCanlının hücresel yapıda olmasına
CCanlının mutlaka eşeyli üremesine
DCanlının dışarıdan hiç madde almamasına
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Doğrulanmış hücrelerin gözlenmesi hücresel yapıya dayanak olur; başka yaşam süreçlerinin biçimini tek başına belirlemez.
4Orta
Hazır bir hücre kaydında alınan maddelerin yeni hücresel maddelere dönüştüğü belirtiliyor. Bu olay, hangi ortak özelliğin örneğidir?
AMetabolik etkinlik
BYalnız bulunduğu yerin değişmesi
CCanlı sayısının zorunlu olarak artması
DKalıtsal farklılığın kesin olarak oluşması
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Hücrede gerçekleşen kimyasal yapım ve yıkım süreçleri metabolizma kapsamında değerlendirilir.
5Zor
Hazır bir kayıtta hücredeki kimyasal süreçlerde oluşan artık maddenin hücre dışına çıkarıldığı gösteriliyor. Bu olayın canlı için işlevini hangi ifade açıklar?
ADışarıdan alınan her maddenin enerjiye dönüşmeden atılmasını zorunlu kılar
BHücredeki bütün yapım tepkimelerini durdurur
CMetabolik artıkların uzaklaştırılmasına katkı sağlar
DHücreyi madde alışverişinden tamamen bağımsız yapar
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Metabolizma sonucu oluşan artıkların uzaklaştırılması boşaltımla ilişkili bir işlevdir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular