Çözümü göster
Rapordaki sayılar, aynı örnek ve tarihlere ait özgün kayıtlarla karşılaştırılarak aktarım açısından değerlendirilebilir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bilimsel bilginin güvenilirliği, araştırmacıların dürüst ve sorumlu çalışmasına bağlıdır. Bilim etiği; verinin doğru kaydedilmesini, kaynakların gösterilmesini, katılımcıların haklarına ve canlılara saygıyı kapsar. Bu konuda veri uydurma ve çarpıtma gibi ihlalleri, atıf ve kayıt tutmanın önemini ve etik bir iddianın nasıl değerlendirileceğini öğreniriz.
Bilimsel araştırmada veriler olduğu gibi kaydedilir.
• Veri uydurma: hiç yapılmamış ölçümü varmış gibi göstermektir.
• Veri çarpıtma: ölçülen değerleri beklentiye uydurmak için değiştirmektir.
• Seçici raporlama: yalnızca hipotezi destekleyen sonuçları gösterip diğerlerini gizlemektir.
Araştırma defteri ya da dijital kayıt; tarih, yöntem, koşul ve ham verileri içermeli, başkalarınca izlenebilir olmalıdır.
• Başkasının fikri, verisi ya da sözü kullanıldığında kaynak gösterilir; gösterilmemesi intihaldir.
• Araştırmaya katkı veren herkesin katkısı doğru biçimde belirtilir.
• Kaynağın güvenilirliği değerlendirilir: yazar, yayın yeri, tarih ve yöntem bilgisi açık mı?
• İnsanlarla yapılan araştırmalarda katılım gönüllü olmalı, katılımcı bilgilendirilmeli ve istediği zaman ayrılabilmelidir.
• Kişisel bilgiler gizli tutulur; izin alınmadan paylaşılmaz.
• Canlılarla yapılan çalışmalarda canlıya gereksiz zarar verilmez; mümkünse zarar vermeyen yöntemler seçilir.
• İyi bir sonuç elde edilmesi, etik olmayan bir yöntemi haklı çıkarmaz.
Bir araştırmanın etik kurallara uymadığı iddia edildiğinde:
• Ham kayıtlar ve bağımsız kaynaklar incelenir.
• Eksik bilgiyle bir kişiyi suçlamaktan kaçınılır; iddia kanıtla değerlendirilir.
• Hata ile kasıtlı ihlal ayrılır: ölçüm hatasını açıkça bildirmek dürüstlüktür.
Örnek 1. Bir öğrenci deneyde beş saksıdan ikisinde beklediği sonucu bulamamış ve raporuna yalnızca üç saksının verisini yazmıştır. Bu davranış nasıl değerlendirilir?
Bu seçici raporlamadır. Beklenmeyen sonuçlar da kaydedilmeli ve raporda gösterilmelidir; gerekirse olası nedenleri tartışılır. Verilerin bir kısmını gizlemek sonucu olduğundan güçlü gösterir.
Örnek 2. Bir proje raporunda internetten alınmış bir grafik kaynak gösterilmeden kullanılmıştır. Hangi etik ilke ihlal edilmiştir?
Kaynak gösterme ilkesi ihlal edilmiştir. Başkasının ürettiği veri ya da görseli kullanırken kaynak açıkça belirtilmelidir; aksi hâlde başkasının emeği kendine mal edilmiş olur.
Örnek 3. Bir okul anketinde öğrencilerin adları ve verdikleri cevaplar sınıf panosuna asılmıştır. Bu uygulamada hangi sorun vardır?
Katılımcıların mahremiyeti korunmamıştır. Kişisel bilgiler ve cevaplar izin alınmadan paylaşılmamalı; sonuçlar kimliği gizleyerek toplu biçimde sunulmalıdır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.