MegaSoru

Bilim Etiği: Bilgi Toplama, Kaynak ve Kanıt 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Bilim Etiği: Bilgi Toplama, Kaynak ve Kanıt Konu Anlatımı

Bilimsel bilginin güvenilirliği, araştırmacıların dürüst ve sorumlu çalışmasına bağlıdır. Bilim etiği; verinin doğru kaydedilmesini, kaynakların gösterilmesini, katılımcıların haklarına ve canlılara saygıyı kapsar. Bu konuda veri uydurma ve çarpıtma gibi ihlalleri, atıf ve kayıt tutmanın önemini ve etik bir iddianın nasıl değerlendirileceğini öğreniriz.

Dürüst veri ve kayıt

Bilimsel araştırmada veriler olduğu gibi kaydedilir.
• Veri uydurma: hiç yapılmamış ölçümü varmış gibi göstermektir.
• Veri çarpıtma: ölçülen değerleri beklentiye uydurmak için değiştirmektir.
• Seçici raporlama: yalnızca hipotezi destekleyen sonuçları gösterip diğerlerini gizlemektir.
Araştırma defteri ya da dijital kayıt; tarih, yöntem, koşul ve ham verileri içermeli, başkalarınca izlenebilir olmalıdır.

Atıf ve katkı

• Başkasının fikri, verisi ya da sözü kullanıldığında kaynak gösterilir; gösterilmemesi intihaldir.
• Araştırmaya katkı veren herkesin katkısı doğru biçimde belirtilir.
• Kaynağın güvenilirliği değerlendirilir: yazar, yayın yeri, tarih ve yöntem bilgisi açık mı?

Katılımcılar, mahremiyet ve canlılara saygı

• İnsanlarla yapılan araştırmalarda katılım gönüllü olmalı, katılımcı bilgilendirilmeli ve istediği zaman ayrılabilmelidir.
• Kişisel bilgiler gizli tutulur; izin alınmadan paylaşılmaz.
• Canlılarla yapılan çalışmalarda canlıya gereksiz zarar verilmez; mümkünse zarar vermeyen yöntemler seçilir.
• İyi bir sonuç elde edilmesi, etik olmayan bir yöntemi haklı çıkarmaz.

Etik iddiayı değerlendirmek

Bir araştırmanın etik kurallara uymadığı iddia edildiğinde:
• Ham kayıtlar ve bağımsız kaynaklar incelenir.
• Eksik bilgiyle bir kişiyi suçlamaktan kaçınılır; iddia kanıtla değerlendirilir.
• Hata ile kasıtlı ihlal ayrılır: ölçüm hatasını açıkça bildirmek dürüstlüktür.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir öğrenci deneyde beş saksıdan ikisinde beklediği sonucu bulamamış ve raporuna yalnızca üç saksının verisini yazmıştır. Bu davranış nasıl değerlendirilir?

Bu seçici raporlamadır. Beklenmeyen sonuçlar da kaydedilmeli ve raporda gösterilmelidir; gerekirse olası nedenleri tartışılır. Verilerin bir kısmını gizlemek sonucu olduğundan güçlü gösterir.

Örnek 2. Bir proje raporunda internetten alınmış bir grafik kaynak gösterilmeden kullanılmıştır. Hangi etik ilke ihlal edilmiştir?

Kaynak gösterme ilkesi ihlal edilmiştir. Başkasının ürettiği veri ya da görseli kullanırken kaynak açıkça belirtilmelidir; aksi hâlde başkasının emeği kendine mal edilmiş olur.

Örnek 3. Bir okul anketinde öğrencilerin adları ve verdikleri cevaplar sınıf panosuna asılmıştır. Bu uygulamada hangi sorun vardır?

Katılımcıların mahremiyeti korunmamıştır. Kişisel bilgiler ve cevaplar izin alınmadan paylaşılmamalı; sonuçlar kimliği gizleyerek toplu biçimde sunulmalıdır.

Özetle

  • Veriler olduğu gibi kaydedilir; uydurma, çarpıtma ve seçici raporlama etik ihlaldir.
  • Kullanılan her fikir, veri ve görselin kaynağı gösterilir.
  • Katılım gönüllüdür, kişisel bilgiler gizli tutulur, canlılara gereksiz zarar verilmez.
  • İyi bir sonuç etik olmayan yöntemi haklı çıkarmaz.
  • Etik iddialar ham kayıt ve bağımsız kaynaklarla değerlendirilir; kanıtsız suçlama yapılmaz.

Bilim Etiği: Bilgi Toplama, Kaynak ve Kanıt — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Kurmaca bir bitki gözlem raporundaki sayıların doğru aktarılıp aktarılmadığı incelenecektir. Hangi kaynak en doğrudan karşılaştırma sağlar?
ARapor kapağının rengi
BSunumun aldığı alkış sayısı
CTarih ve örnek kodları bulunan özgün gözlem kayıtları
DSonucun ilginç bulunduğunu söyleyen bir yorum
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Rapordaki sayılar, aynı örnek ve tarihlere ait özgün kayıtlarla karşılaştırılarak aktarım açısından değerlendirilebilir.
2Kolay
Kurmaca bir gözlem projesinde gönüllülere hangi açıklamaların yapıldığı araştırılıyor. Hangi belge bu bilgiye en doğrudan kaynak olur?
AKatılımcılara sunulan tarihli bilgilendirme metni
BYalnız projenin kısa adı
CAraştırmacının sevdiği canlılar listesi
DRaporun sayfa sayısı
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Sunulmuş bilgilendirme metni, amaç ve katılım koşulları hakkında hangi açıklamaların verildiğini incelemeye uygundur.
3Orta
Kurmaca bir biyoloji projesinin belirli bir ürünle ilgili mali bağı olup olmadığı araştırılıyor. Hangi kayıt öncelikle incelenmelidir?
AAraştırmacıların yalnız yaş ortalaması
BÜrünün afişte büyük yazılması
CRaporun mutlaka yanlış olduğu varsayımı
DProjenin destek ve çıkar ilişkisi bildirimleri
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Destek ve çıkar ilişkisi bildirimleri olası mali bağları değerlendirmeye kaynak olur; bağ bulunması sonucun otomatik yanlışlığı değildir.
4Orta
Kurmaca bir sayım dosyasının iki sürümünde aynı örnek için farklı değer vardır. Değerin kim tarafından ne zaman ve hangi gerekçeyle değiştirildiği araştırılıyor. Hangi kayıt uygundur?
AÖnceki sürümlerle birlikte düzenleme geçmişi ve değişiklik açıklamaları
BYalnız son dosyanın yeni adı
CEn yüksek sayıyı doğru kabul eden bir kural
DSon dosyanın daha güzel görünmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Sürüm geçmişi ve değişiklik açıklamaları farkın zamanını ve kaydedilmiş gerekçesini incelemeye olanak verir.
5Zor
Hazır bir kuş gözlem planının canlıları rahatsız edip etmeyeceği değerlendiriliyor. Hangi bilgi kümesi bu amaca uygundur?
AYalnız alan sahibinin girişe izin verdiği belge
BGözlem uzaklığı, yaklaşım biçimi, süre ve rahatsızlık görülürse izlenecek yol
CYalnız planın beklenen bilimsel yararını anlatan özet
DYalnız kamera markası ile dosya saklama süresi
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Canlıya saygı açısından işlemin nasıl yapıldığı ve olası rahatsızlığa karşı ne planlandığı incelenmelidir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular