Çözümü göster
Bilimsel açıklamalar doğal dünyaya ilişkin verilerle ilişkilendirilir ve bu verilere uygunluk açısından değerlendirilebilir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bilim, doğayı gözlem ve kanıta dayanarak açıklamaya çalışan bir bilgi üretme yoludur. Bilimsel bilgi kanıta dayanır, sınanabilir ve yeni kanıtlar ortaya çıktığında değişebilir. Bu konuda gözlem, çıkarım ve açıklama arasındaki farkı, bilimsel bilginin neden değişebildiğini ve bilim insanlarının yaratıcılık, iş birliği ve eleştiriyle nasıl çalıştığını öğreniriz.
Bilimsel düşüncede bu üç kavram birbirinden ayrılır.
• Gözlem: duyularla ya da ölçüm araçlarıyla doğrudan elde edilen bilgidir. Örneğin "Saksıdaki bitkinin yaprakları sarardı."
• Çıkarım: gözleme dayanarak yapılan yorumdur. Örneğin "Bitki yeterli ışık almamış olabilir."
• Açıklama önerisi: bir olgunun nedenini sınanabilir biçimde ortaya koyan öneridir.
Bir çıkarım gözlemle desteklenebilir ama tek başına kesin bilgi değildir; başka açıklamalar da mümkün olabilir.
Bilimsel bilgi elde edilen kanıtlar ölçüsünde güvenilirdir.
• Yeni ve güvenilir kanıtlar, eski bir açıklamanın düzeltilmesine ya da değiştirilmesine yol açabilir.
• Değişebilirlik bilimin zayıflığı değil, kendini denetleme gücüdür.
• Bir açıklamanın değişmesi, önceki bilim insanlarının çalışmalarının boşa gittiği anlamına gelmez; çoğu zaman yeni bilgi eskisinin üzerine kurulur.
Örneğin mikroskobun gelişmesiyle canlıların hücrelerden oluştuğuna dair kanıtlar arttıkça canlılara ilişkin açıklamalar da genişlemiştir.
Bilim yalnızca ölçüm yapmak değildir.
• Yaratıcılık: yeni sorular sormak, deney düzeneği tasarlamak ve verileri yeni bir bakışla yorumlamak için gerekir.
• İş birliği: farklı uzmanlıktaki araştırmacılar birlikte çalışır, verilerini paylaşır.
• Eleştirel denetim: araştırmalar başka bilim insanlarınca incelenir, tekrar edilir; tutarsız sonuçlar sorgulanır.
Bilimsel bilgi kişisel görüşten farklıdır; çünkü herkesin denetleyebileceği kanıtlara dayanır.
Bilimin doğasıyla ilgili bazı yanılgılar vardır.
• "Bilimsel bilgi kesindir ve hiç değişmez." Yanlıştır; kanıtla değişebilir.
• "Bilim yalnızca ezberlenecek bilgilerden oluşur." Yanlıştır; bilim bir düşünme ve araştırma sürecidir.
• "Bir bilim insanının söylediği her şey bilimdir." Yanlıştır; ifade kanıtla desteklenmelidir.
Örnek 1. Bir öğrenci "Akvaryumdaki balıklar sabahları yüzeye çıkıyor." ve "Sabahları suda oksijen azalıyor olmalı." cümlelerini yazmıştır. Hangisi gözlem, hangisi çıkarımdır?
Birinci cümle doğrudan görülen bir olaydır, yani gözlemdir. İkinci cümle bu gözlemden yapılan bir yorumdur, yani çıkarımdır; doğrulanması için sudaki oksijen miktarının ölçülmesi gerekir.
Örnek 2. Bir açıklama yıllarca kabul görmüş, sonra yeni ölçüm araçlarıyla elde edilen kanıtlarla düzeltilmiştir. Bu durum bilimin hangi özelliğini gösterir?
Bilimsel bilginin kanıta dayalı ve değişebilir olduğunu gösterir. Yeni kanıtlar açıklamanın gözden geçirilmesini sağlamıştır; bu bilimin kendini düzeltme yönüdür.
Örnek 3. Bir araştırma grubunun sonuçları başka bir laboratuvarda tekrarlandığında aynı sonuç elde edilememiştir. Bilim insanlarının yapması beklenen nedir?
Sonuçlar eleştirel olarak incelenir: yöntem, koşullar ve ölçümler karşılaştırılır, deney yeniden tekrarlanır. Tekrar edilemeyen bir sonuç güvenilir kabul edilmeden önce ek kanıt aranır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.