Çözümü göster
Protein zincirleri peptit bağlarıyla bağlanmış amino asit kalıntıları içerir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Proteinler canlıların yapısında ve işleyişinde en çok görev üstlenen organik moleküllerdir. Amino asitlerin birbirine bağlanmasıyla oluşurlar ve yapı maddesi, taşıyıcı, savunma, hareket ve düzenleme gibi çok çeşitli görevler yaparlar. Bu konuda amino asitlerin genel yapısını, peptit bağını, protein çeşitliliğinin nedenlerini ve proteinin yapısı ile işlevi arasındaki ilişkiyi öğreniriz.
• Proteinlerin yapı birimi amino asittir. Canlılarda proteinlerin yapısına katılan 20 çeşit amino asit vardır.
• Her amino asitte ortak bölümler bulunur: bir merkez karbon atomu, bir amino grubu, bir karboksil grubu ve bir hidrojen atomu.
• Amino asitleri birbirinden ayıran, değişken grup (R grubu) adı verilen bölümdür.
• Proteinler karbon, hidrojen, oksijen ve azot içerir; bazılarında kükürt de bulunur.
• İki amino asit arasında kurulan bağa peptit bağı denir; bağ kurulurken bir molekül su açığa çıkar.
• Birkaç amino asidin bağlanmasıyla peptit, çok sayıda amino asidin bağlanmasıyla polipeptit zinciri oluşur. Bir ya da daha çok polipeptit zinciri katlanarak proteini oluşturur.
• Proteinler birbirinden amino asitlerin sayısı, çeşidi ve dizilişiyle ayrılır. 20 çeşit amino asit farklı sayı ve dizilişte birleşebildiği için çok sayıda farklı protein oluşabilir.
• Düz bir zincirde n amino asit bağlanırsa n − 1 peptit bağı kurulur ve n − 1 su açığa çıkar.
• Yapısal: saç, tırnak ve deride keratin; bağ dokusunda kolajen.
• Taşıyıcı: kanda oksijen taşıyan hemoglobin.
• Savunma: mikroplara karşı antikorlar.
• Hareket: kas kasılmasında görev alan proteinler.
• Düzenleyici: insülin gibi bazı hormonlar.
• Katalizör: enzimlerin çoğu protein yapısındadır (enzimler ayrıca incelenir).
Bütün proteinler aynı görevi yapmaz; her proteinin görevi kendi yapısıyla ilişkilidir.
• Proteinin görevini yapabilmesi üç boyutlu şekline bağlıdır.
• Yüksek sıcaklık, aşırı asit ya da baz gibi etkenler proteinin üç boyutlu yapısını bozabilir; buna denatürasyon denir. Yapısı bozulan protein görevini yapamaz.
• Denatürasyonda peptit bağları kopmaz; yani denatürasyon hidroliz değildir. Hidroliz ise peptit bağlarının su kullanılarak koparılmasıdır.
• Yumurta akının pişince beyazlaşıp katılaşması denatürasyona örnektir.
Örnek 1. Düz bir zincir hâlinde 50 amino asidin bağlanmasıyla bir polipeptit oluşmuştur. Kaç peptit bağı kurulmuş ve kaç molekül su açığa çıkmıştır?
Düz zincirde bağ sayısı birim sayısından bir eksiktir: 50 − 1 = 49 peptit bağı kurulur ve 49 molekül su açığa çıkar.
Örnek 2. İki farklı protein aynı sayıda ve aynı çeşit amino asit içermektedir. Bu iki proteinin aynı olduğu kesin olarak söylenebilir mi?
Söylenemez. Proteinler amino asitlerin dizilişiyle de birbirinden ayrılır. Sayı ve çeşit aynı olsa bile diziliş farklıysa proteinler farklıdır ve farklı şekil ve görevlere sahip olabilir.
Örnek 3. Bir öğrenci "Yumurta pişince proteinleri amino asitlerine ayrışır." demiştir. Bu ifade doğru mudur?
Doğru değildir. Pişirme sırasında proteinin üç boyutlu yapısı bozulur (denatürasyon); ancak peptit bağları kopmaz. Proteinlerin amino asitlerine ayrılması hidrolizle olur.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.