MegaSoru

Proteinler: Amino Asit, Yapı ve Biyolojik İşlev 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Proteinler: Amino Asit, Yapı ve Biyolojik İşlev Konu Anlatımı

Proteinler canlıların yapısında ve işleyişinde en çok görev üstlenen organik moleküllerdir. Amino asitlerin birbirine bağlanmasıyla oluşurlar ve yapı maddesi, taşıyıcı, savunma, hareket ve düzenleme gibi çok çeşitli görevler yaparlar. Bu konuda amino asitlerin genel yapısını, peptit bağını, protein çeşitliliğinin nedenlerini ve proteinin yapısı ile işlevi arasındaki ilişkiyi öğreniriz.

Amino asitlerin yapısı

• Proteinlerin yapı birimi amino asittir. Canlılarda proteinlerin yapısına katılan 20 çeşit amino asit vardır.
• Her amino asitte ortak bölümler bulunur: bir merkez karbon atomu, bir amino grubu, bir karboksil grubu ve bir hidrojen atomu.
• Amino asitleri birbirinden ayıran, değişken grup (R grubu) adı verilen bölümdür.
• Proteinler karbon, hidrojen, oksijen ve azot içerir; bazılarında kükürt de bulunur.

Peptit bağı ve protein çeşitliliği

• İki amino asit arasında kurulan bağa peptit bağı denir; bağ kurulurken bir molekül su açığa çıkar.
• Birkaç amino asidin bağlanmasıyla peptit, çok sayıda amino asidin bağlanmasıyla polipeptit zinciri oluşur. Bir ya da daha çok polipeptit zinciri katlanarak proteini oluşturur.
• Proteinler birbirinden amino asitlerin sayısı, çeşidi ve dizilişiyle ayrılır. 20 çeşit amino asit farklı sayı ve dizilişte birleşebildiği için çok sayıda farklı protein oluşabilir.
• Düz bir zincirde n amino asit bağlanırsa n − 1 peptit bağı kurulur ve n − 1 su açığa çıkar.

Proteinlerin görevleri

• Yapısal: saç, tırnak ve deride keratin; bağ dokusunda kolajen.
• Taşıyıcı: kanda oksijen taşıyan hemoglobin.
• Savunma: mikroplara karşı antikorlar.
• Hareket: kas kasılmasında görev alan proteinler.
• Düzenleyici: insülin gibi bazı hormonlar.
• Katalizör: enzimlerin çoğu protein yapısındadır (enzimler ayrıca incelenir).
Bütün proteinler aynı görevi yapmaz; her proteinin görevi kendi yapısıyla ilişkilidir.

Yapı ve işlev ilişkisi: denatürasyon

• Proteinin görevini yapabilmesi üç boyutlu şekline bağlıdır.
• Yüksek sıcaklık, aşırı asit ya da baz gibi etkenler proteinin üç boyutlu yapısını bozabilir; buna denatürasyon denir. Yapısı bozulan protein görevini yapamaz.
• Denatürasyonda peptit bağları kopmaz; yani denatürasyon hidroliz değildir. Hidroliz ise peptit bağlarının su kullanılarak koparılmasıdır.
• Yumurta akının pişince beyazlaşıp katılaşması denatürasyona örnektir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Düz bir zincir hâlinde 50 amino asidin bağlanmasıyla bir polipeptit oluşmuştur. Kaç peptit bağı kurulmuş ve kaç molekül su açığa çıkmıştır?

Düz zincirde bağ sayısı birim sayısından bir eksiktir: 50 − 1 = 49 peptit bağı kurulur ve 49 molekül su açığa çıkar.

Örnek 2. İki farklı protein aynı sayıda ve aynı çeşit amino asit içermektedir. Bu iki proteinin aynı olduğu kesin olarak söylenebilir mi?

Söylenemez. Proteinler amino asitlerin dizilişiyle de birbirinden ayrılır. Sayı ve çeşit aynı olsa bile diziliş farklıysa proteinler farklıdır ve farklı şekil ve görevlere sahip olabilir.

Örnek 3. Bir öğrenci "Yumurta pişince proteinleri amino asitlerine ayrışır." demiştir. Bu ifade doğru mudur?

Doğru değildir. Pişirme sırasında proteinin üç boyutlu yapısı bozulur (denatürasyon); ancak peptit bağları kopmaz. Proteinlerin amino asitlerine ayrılması hidrolizle olur.

Özetle

  • Proteinlerin yapı birimi amino asittir; amino asitleri birbirinden R grubu ayırır.
  • Amino asitler peptit bağıyla bağlanır; her bağda bir su açığa çıkar.
  • Proteinler amino asit sayısı, çeşidi ve dizilişiyle birbirinden ayrılır.
  • Proteinlerin yapısal, taşıyıcı, savunma, hareket, düzenleyici ve katalizör görevleri vardır.
  • Denatürasyon yapının bozulmasıdır, peptit bağlarını koparmaz; hidroliz bağları koparır.

Proteinler: Amino Asit, Yapı ve Biyolojik İşlev — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Protein zincirlerinin temel yapı taşları hangileridir?
AMonosakkaritler
BAmino asitler
CYağ asitleri
DNükleotitler
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Protein zincirleri peptit bağlarıyla bağlanmış amino asit kalıntıları içerir.
2Kolay
Standart protein amino asitlerinin temel modelinde türler arasında değişen bölüm genellikle hangi adla gösterilir?
ABütün türlerde aynı olmak zorunda olan uzun glikoz zinciri
BFosfatlı baş
CÜç yağ asidi
DR grubu veya yan grup
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Temel amino asit modelinde yan grup R ile gösterilir. Farklı yan gruplar farklı amino asit türlerinin özelliklerine katkı verir.
3Orta
Açık formül kullanılmadan anlatılan temel amino asit modelinde ortak temel bölümler hangi çiftle belirtilir?
AGlikoz ve galaktoz birimleri
BAmino grubu ve karboksil grubu
CGliserol ve fosfatlı baş
DRiboz ve azotlu baz
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Temel model amino ve karboksil gruplarını, merkez karbonu, hidrojeni ve yan grubu içerir. Grup adlarını bilmek açık formül çizmeyi gerektirmez.
4Orta
İki amino asidin temel ortak bölümleri benzer, yan grupları farklıdır. Hangi değerlendirme uygundur?
AYan grup farkı amino asitlerin kimyasal özelliklerinin farklılaşmasına katkı sağlayabilir
BOrtak bölümleri olduğundan bütün özellikleri zorunlu olarak aynıdır
CYan grup farklıysa bunlardan biri artık amino asit olamaz
DYan grup farkı her ikisini de zorunlu olarak disakkarit yapar
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Amino asitlerin ortak temel yapısı bulunur; yan grupların çeşitliliği özellik farklılıklarına katkı verir.
5Zor
X ve Y için amino grubu, karboksil grubu ve merkez karbon içeren temel amino asit modeli kaydedilmiş; yan grup bilgileri yazılmamıştır. Hangi sonuç kesinleştirilemez?
AKayıtların temel amino asit modeline ait olduğu
BYan grup bilgisinin eksik olduğu
COrtak bölümlerin tür ayrımı için tek başına yeterli olmadığı
DX ve Y örneklerinin aynı amino asit türü olduğu
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Aynı tür kararı için değişken yan grup gibi ayırt edici bilgi gerekir. Ortak model iki farklı amino asitte de bulunabilir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular