Çözümü göster
Eşit sürelerde kaydedilen yaklaşma sayıları karşılaştırılabilir; soru gözlenebilir davranışı ve zaman koşullarını belirtir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bilimsel araştırma sınanabilir bir soruyla başlar. Araştırmacı bu soruya bir hipotezle olası bir cevap önerir, değişkenleri belirler, kontrollü bir düzenek kurar, veri toplar ve verinin hipotezi ne ölçüde desteklediğini değerlendirir. Bu konuda araştırma sorusu, hipotez, değişken türleri, kontrol ve tekrar kavramlarını öğreniriz.
Bir araştırma sorusu ölçülebilir ve gözlenebilir bir değişkene yönelmelidir.
• Sınanabilir soru: "Işık süresi fasulye fidelerinin boy uzamasını etkiler mi?"
• Sınanması zor soru: "Bitkiler mutlu olunca daha iyi mi büyür?" (mutluluk ölçülemez)
Hipotez, soruya önerilen ve deneyle sınanabilen geçici cevaptır. Hipotezden bir beklenti çıkarılır: "Işık süresi arttıkça fidelerin ortalama boyu artarsa hipotez desteklenir."
Deneyde üç tür değişken ayırt edilir.
• Bağımsız (değiştirilen) değişken: araştırmacının bilerek değiştirdiği etkendir. Örnek: günlük ışık süresi.
• Bağımlı (ölçülen) değişken: bağımsız değişkenin etkisinin ölçüldüğü sonuçtur. Örnek: fide boyu.
• Kontrol edilen (sabit) değişkenler: sonucu etkileyebilecek ama bütün gruplarda aynı tutulan koşullardır. Örnek: toprak türü, su miktarı, sıcaklık, tohum çeşidi.
Bir deneyde yalnızca bir bağımsız değişken değiştirilirse sonuçtaki fark o değişkene bağlanabilir.
• Kontrol grubu: karşılaştırma yapmak için bağımsız değişkenin uygulanmadığı ya da olağan düzeyde tutulduğu gruptur.
• Gerçek tekrar: aynı koşulun birden çok bağımsız örnekte uygulanmasıdır (örneğin her ışık süresi için birden çok saksı). Aynı saksıyı üç kez ölçmek gerçek tekrar değildir; yalnızca ölçüm tekrarıdır.
• Örneklem büyüdükçe ve tekrar sayısı arttıkça tek bir örneğin rastlantısal etkisi azalır.
Veriler hipotezi destekleyebilir ya da desteklemeyebilir; tek bir deney hipotezi kesin olarak kanıtlamaz.
• Veri yalnızca test edilen koşullar için geçerlidir; denenmeyen koşullara genellenmez.
• Beklenmeyen sonuçlar değersiz değildir; hipotezin gözden geçirilmesine yol açabilir.
• Bilimsel araştırma tek ve değişmez bir adımlar listesi değildir; araştırmacı süreç içinde soruya, yönteme ve verilere geri dönebilir.
Örnek 1. Bir öğrenci farklı tuz derişimlerindeki suyla suladığı fidelerin boyunu ölçmüştür. Bütün saksılarda toprak, ışık ve su miktarı aynıdır. Bağımsız, bağımlı ve kontrol edilen değişkenler nelerdir?
Bağımsız değişken sulama suyundaki tuz derişimidir. Bağımlı değişken fidelerin boyudur. Toprak türü, ışık ve su miktarı kontrol edilen değişkenlerdir.
Örnek 2. Bir deneyde hem gübre türü hem sulama sıklığı aynı anda değiştirilmiş ve bir gruptaki bitkilerin daha çok büyüdüğü görülmüştür. Bu sonuçtan gübrenin etkili olduğu söylenebilir mi?
Söylenemez. İki etken aynı anda değiştiği için büyüme farkının gübreden mi, sulama sıklığından mı, yoksa ikisinin birlikte etkisinden mi kaynaklandığı ayırt edilemez. Her denemede tek bir bağımsız değişken değiştirilmelidir.
Örnek 3. Bir öğrenci tek bir saksıyı her gün üç kez ölçüp ortalamasını almış ve "Üç tekrarlı deney yaptım." demiştir. Bu ifade doğru mudur?
Doğru değildir. Aynı örneği birden çok kez ölçmek ölçüm hatasını azaltır ama gerçek tekrar sayılmaz. Gerçek tekrar için aynı koşul birden çok bağımsız saksıya uygulanmalıdır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.