MegaSoru

Bilimsel Araştırma: Soru, Hipotez, Değişken ve Veri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Bilimsel Araştırma: Soru, Hipotez, Değişken ve Veri Konu Anlatımı

Bilimsel araştırma sınanabilir bir soruyla başlar. Araştırmacı bu soruya bir hipotezle olası bir cevap önerir, değişkenleri belirler, kontrollü bir düzenek kurar, veri toplar ve verinin hipotezi ne ölçüde desteklediğini değerlendirir. Bu konuda araştırma sorusu, hipotez, değişken türleri, kontrol ve tekrar kavramlarını öğreniriz.

Sınanabilir soru ve hipotez

Bir araştırma sorusu ölçülebilir ve gözlenebilir bir değişkene yönelmelidir.
• Sınanabilir soru: "Işık süresi fasulye fidelerinin boy uzamasını etkiler mi?"
• Sınanması zor soru: "Bitkiler mutlu olunca daha iyi mi büyür?" (mutluluk ölçülemez)
Hipotez, soruya önerilen ve deneyle sınanabilen geçici cevaptır. Hipotezden bir beklenti çıkarılır: "Işık süresi arttıkça fidelerin ortalama boyu artarsa hipotez desteklenir."

Değişkenler

Deneyde üç tür değişken ayırt edilir.
• Bağımsız (değiştirilen) değişken: araştırmacının bilerek değiştirdiği etkendir. Örnek: günlük ışık süresi.
• Bağımlı (ölçülen) değişken: bağımsız değişkenin etkisinin ölçüldüğü sonuçtur. Örnek: fide boyu.
• Kontrol edilen (sabit) değişkenler: sonucu etkileyebilecek ama bütün gruplarda aynı tutulan koşullardır. Örnek: toprak türü, su miktarı, sıcaklık, tohum çeşidi.
Bir deneyde yalnızca bir bağımsız değişken değiştirilirse sonuçtaki fark o değişkene bağlanabilir.

Kontrol grubu ve tekrar

• Kontrol grubu: karşılaştırma yapmak için bağımsız değişkenin uygulanmadığı ya da olağan düzeyde tutulduğu gruptur.
• Gerçek tekrar: aynı koşulun birden çok bağımsız örnekte uygulanmasıdır (örneğin her ışık süresi için birden çok saksı). Aynı saksıyı üç kez ölçmek gerçek tekrar değildir; yalnızca ölçüm tekrarıdır.
• Örneklem büyüdükçe ve tekrar sayısı arttıkça tek bir örneğin rastlantısal etkisi azalır.

Veri ve hipotezi değerlendirme

Veriler hipotezi destekleyebilir ya da desteklemeyebilir; tek bir deney hipotezi kesin olarak kanıtlamaz.
• Veri yalnızca test edilen koşullar için geçerlidir; denenmeyen koşullara genellenmez.
• Beklenmeyen sonuçlar değersiz değildir; hipotezin gözden geçirilmesine yol açabilir.
• Bilimsel araştırma tek ve değişmez bir adımlar listesi değildir; araştırmacı süreç içinde soruya, yönteme ve verilere geri dönebilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir öğrenci farklı tuz derişimlerindeki suyla suladığı fidelerin boyunu ölçmüştür. Bütün saksılarda toprak, ışık ve su miktarı aynıdır. Bağımsız, bağımlı ve kontrol edilen değişkenler nelerdir?

Bağımsız değişken sulama suyundaki tuz derişimidir. Bağımlı değişken fidelerin boyudur. Toprak türü, ışık ve su miktarı kontrol edilen değişkenlerdir.

Örnek 2. Bir deneyde hem gübre türü hem sulama sıklığı aynı anda değiştirilmiş ve bir gruptaki bitkilerin daha çok büyüdüğü görülmüştür. Bu sonuçtan gübrenin etkili olduğu söylenebilir mi?

Söylenemez. İki etken aynı anda değiştiği için büyüme farkının gübreden mi, sulama sıklığından mı, yoksa ikisinin birlikte etkisinden mi kaynaklandığı ayırt edilemez. Her denemede tek bir bağımsız değişken değiştirilmelidir.

Örnek 3. Bir öğrenci tek bir saksıyı her gün üç kez ölçüp ortalamasını almış ve "Üç tekrarlı deney yaptım." demiştir. Bu ifade doğru mudur?

Doğru değildir. Aynı örneği birden çok kez ölçmek ölçüm hatasını azaltır ama gerçek tekrar sayılmaz. Gerçek tekrar için aynı koşul birden çok bağımsız saksıya uygulanmalıdır.

Özetle

  • Araştırma sorusu ölçülebilir ve sınanabilir olmalıdır.
  • Hipotez soruya önerilen sınanabilir geçici cevaptır; bir deney onu kesin olarak kanıtlamaz.
  • Bağımsız değişken değiştirilir, bağımlı değişken ölçülür, diğer koşullar sabit tutulur.
  • Kontrol grubu karşılaştırma sağlar; gerçek tekrar bağımsız örneklerle yapılır.
  • Sonuçlar yalnızca test edilen koşullar için geçerlidir ve araştırma tek tip bir reçete değildir.

Bilimsel Araştırma: Soru, Hipotez, Değişken ve Veri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir öğrenci okul bahçesindeki kuşların sabah ve öğleden sonra su kabına farklı sıklıkta yaklaştığını düşünüyor. Hangi soru hazır kamera kayıtlarıyla araştırılabilir?
AKuşlar hangi saati daha güzel bulmaktadır?
BEşit süreli sabah ve öğleden sonra kayıtlarında su kabına yaklaşma sayısı farklı mıdır?
CBütün kuşlar hayatları boyunca neden aynı davranır?
DKamera kayıtlarını izlemek mutlaka sıkıcı mıdır?
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Eşit sürelerde kaydedilen yaklaşma sayıları karşılaştırılabilir; soru gözlenebilir davranışı ve zaman koşullarını belirtir.
2Kolay
Bir öğrenci bahçedeki yaprakların en başarılı olanını bulmak istiyor. Başarı için bir ölçüt vermemiştir. Hangi değişiklik araştırmayı belirginleştirir?
ABaşarı yerine aynı tür yapraklarda yüzey alanı gibi tanımlı bir özelliği karşılaştırmak
BBaşarılı sözcüğünü daha güçlü vurgulamak
CHangi yaprak hoşuna giderse onu başarılı ilan etmek
DÖlçmeden bütün yaprakları aynı kabul etmek
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Belirsiz bir nitelik yerine ölçülebilir özelliğin belirtilmesi hangi verinin toplanacağını açıklaştırır.
3Orta
Bir arşivde zaman damgalı kuş sesleri var; görüntü ve birey kimliği yoktur. Hangi soru bu arşivle doğrudan araştırılabilir?
AKaydedilen ses olayları günün hangi saat aralıklarında yoğunlaşmaktadır?
BSes çıkaran her kuşun vücut kütlesi nedir?
CHer sesin hangi bireye ait olduğu kesin midir?
DKayıt yerindeki bütün yuvalarda kaç yumurta vardır?
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Zaman bilgisi ses olaylarının saatlere göre dağılımını incelemeye uygundur; bireysel ve anatomik veriler sağlamaz.
4Orta
Bir ekip duvardaki yosun kaplı alanları araştıracaktır. Hangi soru, aynı büyüklükteki alanların fotoğraflarıyla tutarlı biçimde ele alınabilir?
AAynı duvarın seçilen bölümlerinde yosunla kaplı yüzey oranı farklı mıdır?
BDuvarın bütün geçmişinde yaşamış her canlının sayısı nedir?
CYosunların doğadaki bütün görevleri tek fotoğraftan anlaşılır mı?
DHangi duvar doğaya daha çok yakışır?
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Eş alanlarda kaplı yüzey oranı fotoğraflardan tanımlı bir yöntemle karşılaştırılabilir.
5Zor
Bir kamera çiçeğe yapılan 40 ziyareti kaydetmiştir; aynı böceğin tekrar gelmesi mümkündür ve bireyler ayırt edilemiyor. Araştırma sorusu kaç farklı böcek geldi biçimindedir. Hangi düzeltme mevcut veriye uygundur?
A40 ziyaret olduğuna göre 40 farklı birey saymak
BBireyler ayırt edilemediğinden hiçbir ziyaret gerçekleşmediğini söylemek
CSoruyu ziyaret olayı sayısına yöneltmek veya farklı bireyleri ayırt edecek ek veri gereksinimini belirtmek
DZiyaret sayısını çiçeğin tür sayısı olarak kullanmak
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Ziyaret olayı ile ziyaretçi birey farklı birimlerdir. Mevcut kayıt olay sayısını verir; farklı birey sayısını belirlemek ek kimlik verisi gerektirir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular