MegaSoru

Karbohidratlar: Yapı, Çeşit ve İşlev Bilgisi 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Karbohidratlar: Yapı, Çeşit ve İşlev Bilgisi Konu Anlatımı

Karbohidratlar canlıların temel enerji kaynağıdır ve aynı zamanda yapı maddesi olarak da görev yapar. Karbon, hidrojen ve oksijen atomlarından oluşurlar. Bu konuda karbohidratları monosakkarit, disakkarit ve polisakkarit olarak sınıflandırmayı, bunların örneklerini ve görevlerini, karbohidratların nasıl birleşip ayrıştığını öğreniriz.

Monosakkaritler

Monosakkaritler en basit karbohidratlardır; sindirime uğramadan hücre zarından geçebilir.
• Beş karbonlu şekerler (pentozlar): riboz ve deoksiriboz. Riboz RNA'nın, deoksiriboz DNA'nın yapısına katılır.
• Altı karbonlu şekerler (heksozlar): glikoz, fruktoz ve galaktoz.
• Glikoz hücrelerin en çok kullandığı enerji kaynağıdır; fruktoz meyvelerde ve balda bulunur; galaktoz sütteki laktozun yapısına katılır.

Disakkaritler

Disakkaritler iki monosakkaritin birleşmesiyle oluşur.
• Maltoz: glikoz + glikoz (çimlenen tohumlarda ve nişastanın parçalanmasında oluşur).
• Sükroz (sakaroz): glikoz + fruktoz (çay şekeri; şeker pancarı ve şeker kamışında bulunur).
• Laktoz: glikoz + galaktoz (süt şekeri).
İki monosakkarit birleşirken bir molekül su açığa çıkar (dehidrasyon). Disakkarit su kullanılarak monosakkaritlerine ayrışır (hidroliz).

Polisakkaritler

Polisakkaritler çok sayıda monosakkaritin birleşmesiyle oluşan büyük moleküllerdir.
• Nişasta: bitkilerde depo karbohidratıdır (patates, buğday, pirinç).
• Glikojen: hayvanlarda ve mantarlarda depo karbohidratıdır; karaciğer ve kaslarda depolanır.
• Selüloz: bitki hücre çeperinin yapısını oluşturur; yapısal bir polisakkarittir.
• Kitin: eklem bacaklıların dış iskeletinde ve mantarların hücre çeperinde bulunur; yapısaldır.
Nişasta, glikojen ve selülozun yapı birimi glikozdur; ancak glikozların bağlanış biçimi farklı olduğu için özellikleri ve görevleri farklıdır.

Dehidrasyon ve hidroliz

• Dehidrasyon sentezi: küçük birimler birleşirken su açığa çıkar. n tane monosakkarit düz bir zincir oluşturacak biçimde birleşirse n − 1 bağ kurulur ve n − 1 su açığa çıkar.
• Hidroliz: büyük molekül su kullanılarak küçük birimlere ayrılır; her bağ için bir su kullanılır.
• Bütün karbohidratlar tatlı değildir (nişasta ve selüloz tatlı değildir) ve bütün karbohidratlar enerji amacıyla kullanılmaz (selüloz ve kitin yapısaldır).

Çözümlü örnekler

Örnek 1. 6 glikoz molekülü düz bir zincir oluşturacak biçimde birleşmiştir. Kaç bağ oluşur ve kaç molekül su açığa çıkar?

Düz zincirde birim sayısından bir eksik bağ oluşur: 6 − 1 = 5 bağ kurulur ve 5 molekül su açığa çıkar.

Örnek 2. Bir karbohidrat hidroliz edildiğinde yalnızca glikoz elde edilmiştir. Bu karbohidrat hangileri olabilir: maltoz, sükroz, laktoz, nişasta?

Maltoz ve nişasta olabilir; ikisinin de yapı birimi yalnızca glikozdur. Sükroz glikoz ve fruktoz, laktoz glikoz ve galaktoz verir.

Örnek 3. Bir öğrenci "Selüloz bir karbohidrat olduğu için bütün canlılar onu enerji kaynağı olarak kullanır." demiştir. Bu ifadedeki yanlış nedir?

Selüloz bitki hücre çeperinin yapısını oluşturan yapısal bir polisakkarittir. İnsan gibi birçok canlı selülozu sindiremez. Bir grubun bütün üyelerine aynı görevi yüklemek yanlış bir genellemedir.

Özetle

  • Karbohidratlar karbon, hidrojen ve oksijenden oluşur; temel enerji kaynağıdır.
  • Riboz ve deoksiriboz beş karbonlu, glikoz, fruktoz ve galaktoz altı karbonlu şekerlerdir.
  • Maltoz glikoz + glikoz, sükroz glikoz + fruktoz, laktoz glikoz + galaktozdur.
  • Nişasta ve glikojen depo, selüloz ve kitin yapısal polisakkaritlerdir.
  • Birleşmede su açığa çıkar (dehidrasyon), ayrışmada su kullanılır (hidroliz).

Karbohidratlar: Yapı, Çeşit ve İşlev Bilgisi — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Glikoz, sükroz ve nişasta sırasıyla hangi karbohidrat sınıflarındadır?
ADisakkarit, monosakkarit, polisakkarit
BMonosakkarit, polisakkarit, disakkarit
CPolisakkarit, disakkarit, monosakkarit
DMonosakkarit, disakkarit, polisakkarit
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Glikoz monosakkarit, sükroz disakkarit, nişasta polisakkarittir. Sınıflama basit şeker birimi sayısıyla ilişkilidir.
2Kolay
Hangisi bir disakkarittir?
AFruktoz
BRiboz
CLaktoz
DSelüloz
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Laktoz iki monosakkarit biriminin birleşmesiyle oluşan bir disakkarittir.
3Orta
Bir karbohidratın daha küçük karbohidrat birimlerine hidroliz edilemediği belirtiliyor. Bu madde hangi sınıfta değerlendirilir?
ADisakkarit
BPolisakkarit
CMonosakkarit
DYalnız depo polisakkariti
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Monosakkarit karbohidratların daha basit şekerlere hidrolizle ayrılamayan temel birimidir. Bu ifade başka kimyasal yollarla hiç değişemeyeceği anlamına gelmez.
4Orta
Glikojen ve kitinin görevleri farklı olsa da aynı ana karbohidrat sınıfında bulunmaları neyle açıklanır?
Aİkisinin de hayvanlarda temel depo olmasıyla
BGörevleri farklı olduğundan kimyasal sınıflarının da zorunlu olarak farklı olmasıyla
Cİkisinin de iki monosakkaritten oluşmasıyla
Dİkisinin de çok sayıda şeker ya da değiştirilmiş şeker biriminden oluşan polisakkarit olmasıyla
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Polisakkarit sınıfı ortak yapısal düzeyi belirtir; üyelerin depo veya yapısal görevi farklı olabilir. Kitin değiştirilmiş şeker birimleri içerir.
5Zor
X maddesinin tek molekülü tam hidrolizde iki monosakkarit, Y maddesinin tek molekülü ise yüzlerce monosakkarit verir. Bu bilgiyle hangisi kesinleştirilebilir?
AX kesin sükroz, Y kesin nişastadır
BX monosakkarit, Y disakkarittir
CX disakkarit, Y polisakkarittir; maddelerin özel adları yalnız bu bilgiyle seçilemez
DX ve Y aynı sınıftadır, çünkü ikisi de hidroliz olur
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Tam hidrolizde elde edilen birim sayısı ana sınıfı belirler. Birimlerin kimliği ve bağ düzeni verilmeden özel ad saptanamaz.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular