MegaSoru

Nükleik Asitler: Temel Yapı ve Bilgi Doğrulama 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Nükleik Asitler: Temel Yapı ve Bilgi Doğrulama Konu Anlatımı

Nükleik asitler canlıların kalıtsal bilgisini taşıyan ve bu bilginin kullanılmasında görev alan büyük organik moleküllerdir. İki çeşit nükleik asit vardır: DNA (deoksiribonükleik asit) ve RNA (ribonükleik asit). Bu konuda nükleik asitlerin yapı birimi olan nükleotidi, DNA ile RNA arasındaki farkları ve nükleik asitlerle ilgili bilgilerin güvenilir kaynaklardan nasıl doğrulanacağını öğreniriz.

Nükleotidin yapısı

Nükleik asitlerin yapı birimi nükleotittir. Bir nükleotit üç bölümden oluşur:
• Beş karbonlu bir şeker (DNA'da deoksiriboz, RNA'da riboz),
• Bir fosfat grubu,
• Azotlu bir organik baz.
Nükleotitler birbirine şeker ve fosfat grupları üzerinden bağlanarak uzun zincirler oluşturur.

DNA ve RNA'nın karşılaştırılması

• Şeker: DNA'da deoksiriboz, RNA'da riboz bulunur.
• Bazlar: DNA'da adenin (A), guanin (G), sitozin (C) ve timin (T); RNA'da adenin, guanin, sitozin ve urasil (U) bulunur. Timin yalnızca DNA'da, urasil yalnızca RNA'da bulunur.
• Zincir sayısı: DNA genellikle iki zincirli, RNA genellikle tek zincirlidir.
• DNA'nın iki zincirinde adenin timinle, guanin sitozinle eşleşir. Bu nedenle çift zincirli bir DNA'da adenin sayısı timin sayısına, guanin sayısı sitozin sayısına eşittir.
• DNA kalıtsal bilgiyi saklar; RNA bu bilginin kullanılmasında görev alır.

Bilgi rolü

• Canlının özelliklerine ilişkin bilgi DNA'daki nükleotitlerin diziliş sırasında saklanır.
• Farklı canlıların ve aynı türün farklı bireylerinin DNA'larındaki nükleotit dizilişi farklıdır.
• DNA ökaryot hücrelerde çoğunlukla çekirdekte bulunur; ayrıca mitokondri ve kloroplastta da DNA bulunur. Prokaryot hücrelerde DNA sitoplazmadadır.

Kaynak ve model değerlendirmesi

• Bir model ya da görsel DNA'yı anlatırken eşleşme kurallarına, şeker ve baz türlerine uyuyor mu diye kontrol edilir.
• Bir kaynakta "RNA'da timin bulunur" gibi bir ifade varsa başka güvenilir kaynaklarla karşılaştırılır ve tutarsızlık kaydedilir.
• Bir model gerçeğin basitleştirilmiş hâlidir; her ayrıntıyı göstermeyebilir. Modelin göstermediği bir özelliği "yok" saymamak gerekir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Çift zincirli bir DNA molekülünde 300 adenin ve 200 guanin nükleotidi bulunmaktadır. Bu molekülde kaç timin ve kaç sitozin vardır?

Adenin timinle, guanin sitozinle eşleşir. Bu nedenle timin sayısı 300, sitozin sayısı 200'dür. Toplam nükleotit sayısı 300 + 300 + 200 + 200 = 1000 olur.

Örnek 2. Bir nükleik asit örneğinde urasil bazı ve riboz şekeri saptanmıştır. Bu örnek hangi nükleik asittir?

RNA'dır. Urasil bazı ve riboz şekeri RNA'ya özgüdür; DNA'da timin ve deoksiriboz bulunur.

Örnek 3. Bir ders notunda DNA modeli çizilmiş ve bir zincirdeki adenin karşısına guanin yerleştirilmiştir. Bu model nasıl değerlendirilir?

Model hatalıdır. Çift zincirli DNA'da adenin timinle, guanin sitozinle eşleşir. Modeldeki eşleşme bu kurala uymadığı için düzeltilmelidir.

Özetle

  • Nükleik asitlerin yapı birimi nükleotittir: şeker, fosfat ve azotlu baz.
  • DNA'da deoksiriboz ve timin, RNA'da riboz ve urasil bulunur.
  • DNA genellikle çift, RNA genellikle tek zincirlidir.
  • DNA'da adenin timinle, guanin sitozinle eşleşir; A = T ve G = C olur.
  • Kalıtsal bilgi nükleotitlerin diziliş sırasında saklanır; modeller kaynakla karşılaştırılarak doğrulanır.

Nükleik Asitler: Temel Yapı ve Bilgi Doğrulama — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Doğrulanmış kart nükleotidin temel bölümlerini pentoz şeker, fosfat ve azotlu baz olarak veriyor. Bir öğrenci temel bölüm listesine yağ asidi satırını da ekliyor. Kartla tutarlı liste için hangi işlem gerekir?
AFosfat satırını çıkarmak
BPentoz şeker yerine gliserol yazmak
CYağ asidi satırını temel nükleotit bölüm listesinden çıkarmak
DAzotlu baz yerine amino asit yazmak
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Verilen üç bölüm korunur; yağ asidi bu temel nükleotit listesine ait değildir. Soru hazır kartla sonradan eklenen kaydı karşılaştırır.
2Kolay
Bir nükleotit bilgi formunda baz alanına adenin, şeker alanına fosfat, fosfat alanına riboz yazılmıştır. Adenin kaydı korunarak hangi düzenleme gerekir?
AAdenin ile ribozu aynı baz adı saymak
BÜç alanın tamamını adenin yapmak
CFosfat alanını yağ asidiyle değiştirmek
DŞeker ve fosfat alanlarındaki değerleri yer değiştirmek
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Adenin baz, riboz pentoz şeker, fosfat ise fosfat alanında yer alır. Son iki alan yanlış doldurulmuştur.
3Orta
Güvenilir bir açıklama urasili azotlu baz örneği olarak tanımlıyor. Bu bilgi bir nükleotit bileşen dosyasına nasıl aktarılmalıdır?
AUrasil, beş karbonlu şekerler başlığına kaydedilmelidir
BUrasil, fosfatın eş adı olarak yazılmalıdır
CUrasil, baz örnekleri başlığına kaydedilmelidir
DUrasil, tam RNA molekülünün eş adı sayılmalıdır
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Kaynakta belirtilen bileşen düzeyi korunmalıdır. Urasil bir bazdır; şeker, fosfat veya RNA bütününe eşitlenmez.
4Orta
Bir nükleotidin incelendiği dosyada baz ve fosfat alanları doldurulmuş, şeker alanı boş bırakılmıştır. Boşluğun nedeni verilmemiştir. Hangi raporlama uygundur?
AŞeker bilgisi kayıtta eksiktir; bu boşluk molekülde şeker bulunmadığını kanıtlamaz
BMolekülün kesinlikle şekersiz olduğu yazılmalıdır
CŞeker alanına baz adı kopyalanmalıdır
DBoş alan görülünce baz ve fosfat ölçümleri otomatik geçersiz sayılmalıdır
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Kayıt eksikliği ile maddenin bileşim eksikliği farklıdır. Eksik şeker bilgisi açıkça korunup kaynağından tamamlanmalıdır.
5Zor
Bir modelin açıklamasında P pentoz şekeri, F fosfatı, B azotlu bazı temsil ediyor. Öğrenci P'yi fosfat, F'yi pentoz olarak kaydediyor. Bu hatayı en doğrudan hangi işlem giderir?
AP harfi her modelde evrensel olarak fosfat demektir diye açıklamayı silmek
BB doğruysa diğer iki alanı kontrol etmeden doğru saymak
CSimgeleri harf benzerliğine göre değil bu modele ait açıklamayla eşleştirmek
Dİki simge karıştığı için molekülün artık protein olduğunu yazmak
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Model simgeleri verilen açıklamayla okunur. Harflerin başka kaynaklardaki olası kullanımı bu modelin tanımını geçersiz kılmaz.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular