Çözümü göster
Kohezyon, bir maddenin kendi tanecikleri arasındaki çekim kuvvetidir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Cam bir bardağa konan su, bardağın kenarlarında hafifçe yukarı tırmanır; ince bir cam boru suya batırılınca su boruda yükselir. Bitkiler suyu köklerinden yapraklarına bu sayede taşır. Bu olayların açıklaması, iki farklı tür çekim kuvvetinin karşılaştırılmasıdır: kohezyon ve adezyon.
Kohezyon, aynı tür tanecikler arasındaki çekim kuvvetidir (su molekülleri arasındaki çekim). Adezyon ise farklı tür tanecikler arasındaki çekim kuvvetidir (su molekülleri ile cam yüzeyi arasındaki çekim). Bir sıvının bir yüzeyle nasıl davrandığı, bu iki kuvvetin hangisinin daha büyük olduğuna bağlıdır.
• Adezyon > kohezyon ise sıvı yüzeye yayılır ve yüzeyi ıslatır. Su ile camda bu durum görülür: sıvının yüzeyi (menisküs) çukur, yani içbükey olur ve su ince boruda yükselir.
• Kohezyon > adezyon ise sıvı damla hâlinde toplanır ve yüzeyi ıslatmaz. Cıva ile camda bu durum görülür: menisküs tümsek, yani dışbükey olur ve cıva ince boruda alçalır.
İnce borularda sıvının yükselmesi veya alçalmasına kılcallık (kapiler etki) denir. Boru inceldikçe kılcallık etkisi daha belirgin olur.
Kâğıt havlunun suyu çekmesi, gaz lambası fitilinde yağın yükselmesi ve bitkilerin su taşıması kılcallığa örnektir. Yağmurluk kumaşlarının ıslanmaması ise kumaş yüzeyiyle su arasındaki adezyonun zayıf olmasından kaynaklanır; su kumaşa yayılmak yerine damla hâlinde kalır.
Örnek 1. Cam bir boruda suyun menisküsü içbükey, cıvanınki dışbükeydir. Bu farkı açıklayınız.
Su ile cam arasındaki adezyon, su molekülleri arasındaki kohezyondan büyüktür; su cama tutunur ve menisküs içbükey olur. Cıva atomları arasındaki kohezyon, cıva ile cam arasındaki adezyondan büyüktür; cıva kendi üzerine toplanır ve menisküs dışbükey olur.
Örnek 2. Suya batırılan ince ve kalın iki cam borudan hangisinde su daha çok yükselir?
Kılcallık boru inceldikçe daha belirgin olur. İnce boruda adezyonun etkisi, yükselen su sütununun ağırlığına göre daha büyük olduğu için su ince boruda daha çok yükselir.
Örnek 3. Bir öğrenci "Su cama yapıştığı için su molekülleri arasında çekim yoktur" diyor. Bu yorum neden yanlıştır?
Su molekülleri arasında güçlü kohezyon (hidrojen bağları) vardır. Su ile camda adezyonun kohezyondan büyük olması, kohezyonun olmadığı anlamına gelmez; yalnızca adezyonun daha baskın olduğunu gösterir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.