Çözümü göster
HCl'de iki farklı atom vardır ve bağ elektronları klora daha çok çekilir; molekülün bir ucu kısmi negatif, diğeri kısmi pozitiftir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Su ile zeytinyağı karışmaz; şeker suda çözünür ama yağda çözünmez. Bu farkların temelinde moleküllerin polar ya da apolar olması yatar. Bir molekülün polarlığı, bağlarının polarlığına ve molekülün yapısına birlikte bağlıdır.
Polar kovalent bağda elektronegatifliği büyük atom kısmi negatif (δ−), diğer atom kısmi pozitif (δ+) olur ve bir dipol oluşur. Ancak molekülde birden fazla polar bağ varsa bu dipoller birbirini yok edebilir.
Bir molekülün polar olup olmadığına karar verirken iki ölçüt kullanılır:
• Bağlar arasında elektronegatiflik farkı var mı?
• Merkez atomda ortaklanmamış elektron çifti var mı, yani yük dağılımı simetrik mi?
Yük dağılımı simetrik değilse molekülün bir ucu kısmi negatif, diğer ucu kısmi pozitif olur; molekül polardır. Simetrikse bağlar polar olsa bile molekül apolardır.
Molekülün yük ayrışmasının ölçüsüne dipol moment denir. Dipol momenti sıfır olan moleküller apolar, sıfırdan farklı olanlar polardır.
• Apolar moleküller: H₂, O₂, N₂, Cl₂ gibi aynı atomlu moleküller (bağlar apolar); CO₂ ve CH₄ (bağlar polar ama yapı simetrik, merkez atomda ortaklanmamış çift yok).
• Polar moleküller: HCl, HF (tek polar bağ); H₂O ve NH₃ (merkez atomda ortaklanmamış çift bulunur, yük dağılımı simetrik değildir).
Moleküller iki basamakta sınıflandırılabilir. Önce bağlara bakılır: bütün bağlar aynı atomlar arasındaysa molekül apolardır. Bağlar polar ise yapıya bakılır: merkez atomda ortaklanmamış çift yoksa ve merkez atoma bağlı atomların hepsi aynıysa (CO₂, CH₄, BF₃) molekül genellikle apolar olur; merkez atomda ortaklanmamış çift varsa (H₂O, NH₃) polardır.
Polarlık maddenin çözünürlüğünü, kaynama noktasını ve moleküller arası etkileşimini etkiler.
Örnek 1. CO₂ molekülündeki C=O bağları polar olduğu hâlde molekül neden apolardır?
Oksijen karbondan daha elektronegatif olduğu için her C=O bağı polardır. Ancak iki bağ karbonun iki yanında simetrik yerleşmiştir ve merkez atom karbonda ortaklanmamış çift yoktur. İki bağın dipolleri eşit ve zıt yönlü olduğu için birbirini yok eder; dipol moment sıfırdır ve molekül apolardır.
Örnek 2. H₂O ve CH₄ moleküllerinden hangisi polardır? Gerekçesini açıklayınız.
H₂O'da merkez atom oksijen üzerinde iki ortaklanmamış elektron çifti vardır; yük dağılımı simetrik değildir ve O–H bağlarının dipolleri birbirini yok etmez. H₂O polardır. CH₄'te karbonun ortaklanmamış çifti yoktur ve dört özdeş C–H bağı simetrik yerleşmiştir; CH₄ apolardır.
Örnek 3. Bir öğrenci "Molekülde polar bağ varsa molekül mutlaka polardır" diyor. Bu genellemeyi çürüten bir örnek veriniz.
CO₂ ve CH₄ polar bağlar içerdiği hâlde simetrik yapıları nedeniyle apolardır. Bu örnekler, bağ polarlığı ile molekül polarlığının farklı kavramlar olduğunu gösterir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.