MegaSoru

Molekül Polarlığı 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Molekül Polarlığı Konu Anlatımı

Su ile zeytinyağı karışmaz; şeker suda çözünür ama yağda çözünmez. Bu farkların temelinde moleküllerin polar ya da apolar olması yatar. Bir molekülün polarlığı, bağlarının polarlığına ve molekülün yapısına birlikte bağlıdır.

Bağ polarlığından molekül polarlığına

Polar kovalent bağda elektronegatifliği büyük atom kısmi negatif (δ−), diğer atom kısmi pozitif (δ+) olur ve bir dipol oluşur. Ancak molekülde birden fazla polar bağ varsa bu dipoller birbirini yok edebilir.
Bir molekülün polar olup olmadığına karar verirken iki ölçüt kullanılır:
• Bağlar arasında elektronegatiflik farkı var mı?
• Merkez atomda ortaklanmamış elektron çifti var mı, yani yük dağılımı simetrik mi?
Yük dağılımı simetrik değilse molekülün bir ucu kısmi negatif, diğer ucu kısmi pozitif olur; molekül polardır. Simetrikse bağlar polar olsa bile molekül apolardır.

Dipol moment

Molekülün yük ayrışmasının ölçüsüne dipol moment denir. Dipol momenti sıfır olan moleküller apolar, sıfırdan farklı olanlar polardır.
• Apolar moleküller: H₂, O₂, N₂, Cl₂ gibi aynı atomlu moleküller (bağlar apolar); CO₂ ve CH₄ (bağlar polar ama yapı simetrik, merkez atomda ortaklanmamış çift yok).
• Polar moleküller: HCl, HF (tek polar bağ); H₂O ve NH₃ (merkez atomda ortaklanmamış çift bulunur, yük dağılımı simetrik değildir).

Sınıflandırma örüntüsü

Moleküller iki basamakta sınıflandırılabilir. Önce bağlara bakılır: bütün bağlar aynı atomlar arasındaysa molekül apolardır. Bağlar polar ise yapıya bakılır: merkez atomda ortaklanmamış çift yoksa ve merkez atoma bağlı atomların hepsi aynıysa (CO₂, CH₄, BF₃) molekül genellikle apolar olur; merkez atomda ortaklanmamış çift varsa (H₂O, NH₃) polardır.
Polarlık maddenin çözünürlüğünü, kaynama noktasını ve moleküller arası etkileşimini etkiler.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. CO₂ molekülündeki C=O bağları polar olduğu hâlde molekül neden apolardır?

Oksijen karbondan daha elektronegatif olduğu için her C=O bağı polardır. Ancak iki bağ karbonun iki yanında simetrik yerleşmiştir ve merkez atom karbonda ortaklanmamış çift yoktur. İki bağın dipolleri eşit ve zıt yönlü olduğu için birbirini yok eder; dipol moment sıfırdır ve molekül apolardır.

Örnek 2. H₂O ve CH₄ moleküllerinden hangisi polardır? Gerekçesini açıklayınız.

H₂O'da merkez atom oksijen üzerinde iki ortaklanmamış elektron çifti vardır; yük dağılımı simetrik değildir ve O–H bağlarının dipolleri birbirini yok etmez. H₂O polardır. CH₄'te karbonun ortaklanmamış çifti yoktur ve dört özdeş C–H bağı simetrik yerleşmiştir; CH₄ apolardır.

Örnek 3. Bir öğrenci "Molekülde polar bağ varsa molekül mutlaka polardır" diyor. Bu genellemeyi çürüten bir örnek veriniz.

CO₂ ve CH₄ polar bağlar içerdiği hâlde simetrik yapıları nedeniyle apolardır. Bu örnekler, bağ polarlığı ile molekül polarlığının farklı kavramlar olduğunu gösterir.

Özetle

  • Molekül polarlığı hem bağların polarlığına hem de yük dağılımının simetrisine bağlıdır.
  • Merkez atomda ortaklanmamış çift bulunan H₂O ve NH₃ polardır.
  • CO₂ ve CH₄ polar bağ içerse de simetrik oldukları için apolardır.
  • Dipol momenti sıfır olan molekül apolar, sıfırdan farklı olan polardır.
  • Aynı atomlardan oluşan iki atomlu moleküller (H₂, O₂, N₂) apolardır.

Molekül Polarlığı — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Aşağıdaki moleküllerden hangisi polardır?
AHCl
BH₂
CCl₂
DN₂
Çözümü göster
Doğru cevap: A
HCl'de iki farklı atom vardır ve bağ elektronları klora daha çok çekilir; molekülün bir ucu kısmi negatif, diğeri kısmi pozitiftir.
2Kolay
Aşağıdaki moleküllerden hangisi apolardır?
AHF
BO₂
CH₂O
DNH₃
Çözümü göster
Doğru cevap: B
O₂ iki aynı atomdan oluşur; bağ apolardır ve yük dağılımı simetriktir.
3Orta
H₂O molekülü polar mıdır, apolar mıdır ve neden?
AApolardır; iki hidrojen simetrik bağlanmıştır
BApolardır; bağları apolardır
CPolardır; O–H bağları polardır ve oksijendeki ortaklanmamış çiftler yük dağılımını simetrik olmaktan çıkarır
DPolardır; molekülde iyonik bağ vardır
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Oksijen üzerindeki iki ortaklanmamış çift nedeniyle molekülün yük dağılımı simetrik değildir; polar bağların etkisi birbirini yok etmez.
4Orta
CH₄ molekülü için hangisi doğrudur?
APolardır; C–H bağları polardır
BPolardır; karbonda ortaklanmamış çift vardır
Cİyonik bir bileşiktir
DApolardır; merkez atomda ortaklanmamış çift yoktur ve merkeze aynı atomlar bağlıdır
Çözümü göster
Doğru cevap: D
C–H bağları az polar olsa da dört aynı atom simetrik dağılmıştır; bağ polarlıkları birbirini dengeler ve molekül apolardır.
5Zor
Ölçüt: Merkez atomda ortaklanmamış elektron çifti yoksa ve merkeze bağlı atomların hepsi aynıysa molekül apolar, aksi durumda polar kabul edilir. Buna göre HCN molekülü nasıl sınıflandırılır?
AApolar; karbonda ortaklanmamış çift yoktur
BApolar; molekülde üçlü bağ vardır
Cİyonik
DPolar; merkez atom karbona farklı atomlar (H ve N) bağlıdır
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Karbonda ortaklanmamış çift olmasa da merkeze bağlı atomlar farklıdır; ölçütün ikinci koşulu sağlanmaz ve molekül polardır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular