Çözümü göster
Bu özellikler iyonik katıların tipik özellikleridir; iyonlar katıda sabit, çözeltide hareketlidir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Elmas dünyanın en sert doğal maddelerinden biridir; buz ise elle kırılabilir. Tuz suda çözünüp elektriği iletir, şeker çözündüğünde iletmez. Katıların bu kadar farklı davranması, onları oluşturan taneciklerin türüne ve tanecikler arasındaki etkileşimlere bağlıdır.
Kristal katılarda tanecikler düzenli ve tekrar eden bir örgüde dizilir; kristal katıların belirli bir erime noktası vardır (tuz, buz, elmas). Amorf katılarda ise taneciklerin uzun mesafeli düzeni yoktur; amorf katılar belirli bir sıcaklıkta değil, bir sıcaklık aralığında yumuşar (cam, plastik, kauçuk).
• İyonik katılar: Katyon ve anyonlardan oluşur, iyonik bağla bir arada durur (NaCl, MgO). Sert ama kırılgan; erime noktaları yüksek; katı hâlde elektriği iletmez, eriyik ya da sulu çözelti hâlinde iyonlar hareket edebildiği için iletir.
• Kovalent ağ (kovalent kristal) katılar: Atomlar üç boyutta kovalent bağlarla birbirine bağlıdır (elmas, kuvars SiO₂). Çok sert, erime noktaları çok yüksek; genellikle iletken değildir (grafit istisnadır).
• Metalik katılar: Metal iyonları ve elektron denizinden oluşur (Fe, Cu). Katı hâlde elektriği iletir, işlenebilir, parlaktır; erime noktaları geniş bir aralıktadır.
• Moleküler katılar: Moleküllerin moleküller arası etkileşimlerle bir arada durmasıyla oluşur (buz, şeker, iyot, kuru buz). Yumuşak, erime noktaları düşük; elektriği iletmez.
Bir katının türünü belirlemek için birden fazla özellik birlikte değerlendirilir. Erime noktası çok yüksek ve hiçbir hâlde iletken değilse kovalent ağ katı; erime noktası yüksek, katı hâlde iletmeyip eriyikte iletiyorsa iyonik katı; katı hâlde iletkense metalik katı; erime noktası düşük ve iletken değilse moleküler katı olması beklenir. Tek bir özellik (örneğin yalnızca sertlik) karar vermek için yetersiz olabilir.
Örnek 1. Bir katı 801 °C'de eriyor; katı hâlde elektriği iletmiyor, eriyik hâlde iletiyor. Bu katının türü nedir?
Erime noktası yüksek, katı hâlde iletmeyen ama eridiğinde ileten bir katı iyonik katıdır. Eriyik hâlde iyonlar serbestçe hareket edebildiği için akım iletilir. Bu veriler NaCl ile uyumludur.
Örnek 2. Buz ve elmas katılarının erime noktalarındaki büyük farkı açıklayınız.
Buz moleküler bir katıdır; su moleküllerini bir arada tutan hidrojen bağları kovalent bağlardan çok zayıftır. Elmas kovalent ağ katıdır; erimesi için çok güçlü C–C kovalent bağlarının kırılması gerekir. Bu yüzden elmasın erime noktası buzunkinden çok yüksektir.
Örnek 3. Cam belirli bir sıcaklıkta erimek yerine giderek yumuşuyor. Bu gözlem camın hangi yapısını gösterir?
Belirli bir erime noktası olmaması, taneciklerin düzenli bir kristal örgüde dizilmediğini gösterir. Cam amorf bir katıdır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.