MegaSoru

Katılar ve Özellikleri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Katılar ve Özellikleri Konu Anlatımı

Elmas dünyanın en sert doğal maddelerinden biridir; buz ise elle kırılabilir. Tuz suda çözünüp elektriği iletir, şeker çözündüğünde iletmez. Katıların bu kadar farklı davranması, onları oluşturan taneciklerin türüne ve tanecikler arasındaki etkileşimlere bağlıdır.

Kristal ve amorf katılar

Kristal katılarda tanecikler düzenli ve tekrar eden bir örgüde dizilir; kristal katıların belirli bir erime noktası vardır (tuz, buz, elmas). Amorf katılarda ise taneciklerin uzun mesafeli düzeni yoktur; amorf katılar belirli bir sıcaklıkta değil, bir sıcaklık aralığında yumuşar (cam, plastik, kauçuk).

Kristal katı türleri

• İyonik katılar: Katyon ve anyonlardan oluşur, iyonik bağla bir arada durur (NaCl, MgO). Sert ama kırılgan; erime noktaları yüksek; katı hâlde elektriği iletmez, eriyik ya da sulu çözelti hâlinde iyonlar hareket edebildiği için iletir.
• Kovalent ağ (kovalent kristal) katılar: Atomlar üç boyutta kovalent bağlarla birbirine bağlıdır (elmas, kuvars SiO₂). Çok sert, erime noktaları çok yüksek; genellikle iletken değildir (grafit istisnadır).
• Metalik katılar: Metal iyonları ve elektron denizinden oluşur (Fe, Cu). Katı hâlde elektriği iletir, işlenebilir, parlaktır; erime noktaları geniş bir aralıktadır.
• Moleküler katılar: Moleküllerin moleküller arası etkileşimlerle bir arada durmasıyla oluşur (buz, şeker, iyot, kuru buz). Yumuşak, erime noktaları düşük; elektriği iletmez.

Veriden katı türüne ulaşmak

Bir katının türünü belirlemek için birden fazla özellik birlikte değerlendirilir. Erime noktası çok yüksek ve hiçbir hâlde iletken değilse kovalent ağ katı; erime noktası yüksek, katı hâlde iletmeyip eriyikte iletiyorsa iyonik katı; katı hâlde iletkense metalik katı; erime noktası düşük ve iletken değilse moleküler katı olması beklenir. Tek bir özellik (örneğin yalnızca sertlik) karar vermek için yetersiz olabilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir katı 801 °C'de eriyor; katı hâlde elektriği iletmiyor, eriyik hâlde iletiyor. Bu katının türü nedir?

Erime noktası yüksek, katı hâlde iletmeyen ama eridiğinde ileten bir katı iyonik katıdır. Eriyik hâlde iyonlar serbestçe hareket edebildiği için akım iletilir. Bu veriler NaCl ile uyumludur.

Örnek 2. Buz ve elmas katılarının erime noktalarındaki büyük farkı açıklayınız.

Buz moleküler bir katıdır; su moleküllerini bir arada tutan hidrojen bağları kovalent bağlardan çok zayıftır. Elmas kovalent ağ katıdır; erimesi için çok güçlü C–C kovalent bağlarının kırılması gerekir. Bu yüzden elmasın erime noktası buzunkinden çok yüksektir.

Örnek 3. Cam belirli bir sıcaklıkta erimek yerine giderek yumuşuyor. Bu gözlem camın hangi yapısını gösterir?

Belirli bir erime noktası olmaması, taneciklerin düzenli bir kristal örgüde dizilmediğini gösterir. Cam amorf bir katıdır.

Özetle

  • Kristal katılarda tanecikler düzenli dizilir ve belirli bir erime noktası vardır; amorf katılarda düzen yoktur.
  • İyonik katılar katı hâlde iletmez, eriyik veya sulu çözeltide iletir.
  • Kovalent ağ katılar çok sert ve erime noktası çok yüksektir.
  • Metalik katılar katı hâlde iletkendir; moleküler katıların erime noktası düşüktür.
  • Katı türüne karar verirken birden fazla özellik birlikte değerlendirilir.

Katılar ve Özellikleri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Sert ve kırılgan olan, erime sıcaklığı yüksek, katı hâlde elektriği iletmeyen ama sulu çözeltisi elektriği ileten bir katı hangi türdendir?
Aİyonik katı
BMetalik katı
CMoleküler katı
DAmorf katı
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Bu özellikler iyonik katıların tipik özellikleridir; iyonlar katıda sabit, çözeltide hareketlidir.
2Kolay
Hem katı hem sıvı hâlde elektriği ileten, dövülerek levha hâline getirilebilen bir katı hangi türdendir?
Aİyonik katı
BMetalik katı
CKovalent ağ katısı
DMoleküler katı
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Her hâlde iletkenlik ve işlenebilirlik metalik bağın serbest elektronlarına dayanır.
3Orta
Çok sert olan, çok yüksek sıcaklıkta eriyen ve elektriği iletmeyen bir katı hangi türdendir?
AMoleküler katı
BMetalik katı
CKovalent ağ katısı
Dİyonik katı
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Atomların birbirine kovalent bağlarla bağlandığı ağ yapısı çok sert ve yüksek erime sıcaklıklı katılar oluşturur; elmas ve kuvars buna örnektir.
4Orta
Yumuşak olan, düşük sıcaklıkta eriyen ve hiçbir hâlde elektriği iletmeyen bir katı hangi türdendir?
Aİyonik katı
BMetalik katı
CKovalent ağ katısı
DMoleküler katı
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Moleküler katılarda moleküller zayıf moleküller arası etkileşimlerle tutulur; erime sıcaklıkları düşüktür ve iletmezler.
5Zor
Aşağıdaki katılardan hangileri yalnızca erimiş ya da sulu hâlde elektriği iletir? I. KCl II. Cu III. Buz
AI ve II
BII ve III
CYalnız I
DI, II ve III
Çözümü göster
Doğru cevap: C
KCl iyoniktir ve yalnızca erimiş ya da sulu hâlde iletir. Cu her hâlde iletir; buz moleküler katıdır ve iletmez.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular