Çözümü göster
Yüzeydeki moleküller yalnız yanlardan ve alttan çekilir; net içe çekim yüzeyi küçültmeye çalışır ve yüzey gergin bir zar gibi davranır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bazı böcekler su yüzeyinde batmadan yürüyebilir, dikkatle bırakılan bir iğne suyun üzerinde durabilir ve yaprak üzerindeki su küre biçiminde damlalar oluşturur. Bu olaylar, sıvının yüzeyinin gergin bir zar gibi davranmasından, yani yüzey geriliminden kaynaklanır.
Sıvının içindeki bir molekül her yönden komşu moleküller tarafından çekilir ve bu kuvvetler dengelenir. Yüzeydeki bir molekülün ise üst tarafında sıvı molekülü yoktur; bu molekül yalnızca yanlara ve içe doğru çekilir. Bu dengesiz çekim yüzeydeki molekülleri içe doğru çeker ve yüzeyin olabildiğince küçülmesine yol açar. Yüzeyin genişlemeye karşı gösterdiği bu dirence yüzey gerilimi denir. Damlaların küre biçimini alması da yüzey alanını en küçük yapma eğiliminin sonucudur.
• Moleküller arası etkileşim: Etkileşim güçlendikçe yüzey gerilimi artar. Su, hidrojen bağları nedeniyle yüksek yüzey gerilimine sahiptir; cıvanın yüzey gerilimi metalik bağ nedeniyle çok yüksektir.
• Sıcaklık: Sıcaklık arttıkça moleküllerin hareketi artar, aralarındaki çekim zayıflar; yüzey gerilimi azalır.
• Yüzey aktif maddeler: Sabun ve deterjan gibi maddeler suyun yüzeyine yerleşerek su molekülleri arasındaki etkileşimi azaltır ve yüzey gerilimini düşürür. Bu sayede su yüzeylere daha kolay yayılır ve kirleri ıslatır.
Yüzey gerilimini etkileyen bir faktörü araştırmak için araştırılabilir bir soru sorulur: "Suya eklenen deterjan miktarı yüzey gerilimini nasıl etkiler?" Bu soruda deterjan miktarı bağımsız değişken, yüzey gerilimini gösteren ölçüm (örneğin bozuk paranın üzerine taşmadan bırakılabilen damla sayısı) bağımlı değişken, sıcaklık ve damlalık kontrol değişkenidir. Elde edilen veriler moleküller arası etkileşimlerle açıklanır.
Örnek 1. Su yüzeyinde duran bir iğne, suya birkaç damla deterjan eklenince batıyor. Bunun nedeni nedir?
Deterjan su molekülleri arasındaki etkileşimi azaltarak yüzey gerilimini düşürür. Yüzey artık iğnenin ağırlığını taşıyamaz ve iğne batar.
Örnek 2. Bir bozuk paranın üzerine taşmadan bırakılabilen su damlası sayısı soğuk suda sıcak suya göre daha fazladır. Bu sonuç nasıl açıklanır?
Sıcaklık arttıkça su molekülleri arasındaki etkileşim zayıflar ve yüzey gerilimi azalır. Soğuk suyun yüzey gerilimi daha büyük olduğu için su bozuk paranın üzerinde daha yüksek bir tümsek oluşturabilir ve daha fazla damla taşmadan durur.
Örnek 3. Bir öğrenci "Böcekler sudan hafif oldukları için su yüzeyinde dururlar" diyor. Bu açıklama yeterli midir?
Yeterli değildir. Yoğunluğu sudan büyük olan bir iğne de dikkatle bırakıldığında su yüzeyinde durabilir. Böceğin ve iğnenin batmamasını sağlayan esas etken suyun yüzey gerilimidir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.