MegaSoru

Bileşiklerin Adlandırılması 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Bileşiklerin Adlandırılması Konu Anlatımı

Kimyacıların aynı maddeyi aynı adla anabilmesi için bileşikler belirli kurallarla adlandırılır. Bu kurallar bileşiğin iyonik mi kovalent mi olduğuna göre farklıdır. Ad bilindiğinde formül, formül bilindiğinde ad yazılabilir.

İyonik bileşiklerin adlandırılması

İyonik bileşiklerde önce katyonun, sonra anyonun adı söylenir.
• Tek tür katyon oluşturan metaller (1A, 2A grubu metalleri, Al, Zn, Ag gibi) için metal adı doğrudan kullanılır: NaCl sodyum klorür, MgO magnezyum oksit, Al₂O₃ alüminyum oksit, CaF₂ kalsiyum florür.
• Tek atomlu anyonların adları -ür ile biter: F⁻ florür, Cl⁻ klorür, Br⁻ bromür, I⁻ iyodür, O²⁻ oksit, S²⁻ sülfür, N³⁻ nitrür.
• Çok atomlu iyonlar kendi adlarıyla kullanılır: NaOH sodyum hidroksit, CaCO₃ kalsiyum karbonat, NH₄Cl amonyum klorür, K₂SO₄ potasyum sülfat.

Birden fazla katyonu olan metaller

Bazı geçiş metalleri (Cr, Mn, Cu, Pb, Sn, Fe, Co gibi) farklı yüklerde katyon oluşturabilir. Bu metallerin bileşiklerinde katyonun yükü metal adından sonra parantez içinde Roma rakamıyla yazılır.
• FeCl₂ demir(II) klorür, FeCl₃ demir(III) klorür
• CuO bakır(II) oksit, Cu₂O bakır(I) oksit
• SnO₂ kalay(IV) oksit
Roma rakamını bulmak için anyonların toplam yükü hesaplanır ve katyonun yükü buna eşitlenir. Fe₂O₃'te üç oksijen −6 yük getirir; iki demir +6 yük taşımalıdır, her biri +3'tür: demir(III) oksit.

Kovalent bileşiklerin adlandırılması

İki ametalden oluşan kovalent bileşiklerde atom sayıları Latince ön eklerle belirtilir: 1 mono, 2 di, 3 tri, 4 tetra, 5 penta, 6 hekza. İkinci elementin adı -ür ile biter; ilk elementte "mono" genellikle kullanılmaz.
• CO karbon monoksit, CO₂ karbon dioksit
• N₂O₅ diazot pentaoksit, SF₆ kükürt hekzaflorür
• PCl₃ fosfor triklorür, CCl₄ karbon tetraklorür
Bazı bileşiklerin yaygın adları kullanılır: H₂O su, NH₃ amonyak. İyonik bileşiklerde ön ek kullanılmaz; MgCl₂'ye "magnezyum diklorür" denmez.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Cr₂O₃ bileşiğinin adını yazınız.

Üç oksijen atomunun toplam yükü 3 × (−2) = −6'dır. İki krom atomu toplam +6 yük taşıdığına göre her biri +3 yüklüdür. Krom birden fazla katyon oluşturabildiği için yük belirtilir: krom(III) oksit.

Örnek 2. Diazot tetraoksit bileşiğinin formülü nedir?

Di iki, tetra dört anlamına gelir. Bileşikte 2 azot ve 4 oksijen atomu vardır; formül N₂O₄'tür.

Örnek 3. Bir öğrenci CaCl₂ bileşiğine "kalsiyum diklorür" adını veriyor. Hatası nedir?

CaCl₂ iyonik bir bileşiktir; iyonik bileşiklerde atom sayısını belirten Latince ön ekler kullanılmaz. Kalsiyum tek tür katyon (Ca²⁺) oluşturduğu için Roma rakamı da gerekmez. Doğru ad kalsiyum klorürdür.

Özetle

  • İyonik bileşiklerde önce katyon, sonra anyon adı söylenir; tek atomlu anyonlar -ür ile biter.
  • Birden fazla katyon oluşturan metallerde katyon yükü Roma rakamıyla yazılır (demir(III) klorür).
  • Kovalent bileşiklerde atom sayıları mono, di, tri, tetra, penta, hekza ön ekleriyle belirtilir.
  • İyonik bileşiklerin adlarında ön ek kullanılmaz.
  • Roma rakamı, anyonların toplam yüküne eşitlenen katyon yükünden bulunur.

Bileşiklerin Adlandırılması — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
NaCl bileşiğinin sistematik adı hangisidir?
ASodyum klorür
BSodyum klor
CKlor sodyum
DSodyum klorat
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Önce katyonun adı (sodyum), sonra anyonun adı (klorür) söylenir.
2Kolay
MgO bileşiğinin adı hangisidir?
AMagnezyum oksijen
BMagnezyum oksit
CMagnezyum dioksit
DMangan oksit
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Tek tür katyonu olan magnezyumun oksijenle bileşiği magnezyum oksittir; ön ek kullanılmaz.
3Orta
CaF₂ bileşiğinin adı hangisidir?
AKalsiyum diflorür
BKalsiyum flor
CKalsiyum florür
DKarbon florür
Çözümü göster
Doğru cevap: C
İyonik bileşiklerde sayı ön eki kullanılmaz; formüldeki 2 yük dengesinden gelir. Ad kalsiyum florürdür.
4Orta
K₂S bileşiğinin adı hangisidir?
ADipotasyum sülfür
BPotasyum sülfat
CKükürt potasyum
DPotasyum sülfür
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Potasyum katyonu ile S²⁻ (sülfür) anyonundan oluşur; iyonik adlandırmada ön ek kullanılmaz.
5Zor
Formülü MgBr₂ olan bileşiğin adındaki hata hangi seçenekte doğru düzeltilmiştir?
A'Magnezyum bromür' yerine 'magnezyum dibromür' denmelidir
B'Magnezyum bromür' yerine 'magnezyum(II) bromür' denmelidir
C'Magnezyum bromür' yerine 'bromür magnezyum' denmelidir
D'Magnezyum dibromür' yerine 'magnezyum bromür' denmelidir
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Tek tür katyonu olan metallerin iyonik bileşiklerinde ön ek ve Roma rakamı kullanılmaz; doğru ad magnezyum bromürdür.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular